ΕΛΛΑΔΑ

Πάσχα 2016: Ξεχωριστά έθιμα σε κάθε γωνιά της Ελλάδας

Πάσχα 2016: Ξεχωριστά έθιμα σε κάθε γωνιά της Ελλάδας
Πρώτη ανάσταση στην Κέρκυρα (φωτογραφία αρχείου) EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ

Με ξεχωριστά ήθη και έθιμα που έχουν τις ρίζες τους στα βάθη των αιώνων, γιορτάζεται κάθε χρόνο το Πάσχα, ίσως η πιο εμβληματική γιορτή της Ορθοδοξίας, σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.

Κάθε Πάσχα τα βλέμματα συγκεντρώνει η Κέρκυρα, καθώς πολλοί θεωρούν το Πάσχα σε αυτό το νησί του Ιονίου μοναδικό, εξαιτίας των εντυπωσιακών εθίμων, που διατηρούνται αναλλοίωτα από τους Κερκυραίους, δίνοντας ιδιαίτερο χρώμα στη γιορτή. Μεγαλοπρέπεια, θεατρικότητα, κατάνυξη, θρησκευτικό συναίσθημα κάνουν το κερκυραϊκό Πάσχα μοναδικό, με τις Φιλαρμονικές του νησιού θα παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η Κέρκυρα το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου «βουλιάζει» από το πλήθος των πιστών, αλλά και τουριστών, που επισκέπτονται στο νησί για να παρακολουθήσουν μεταξύ άλλων το έθιμο «Μπότηδες», που λαμβάνει χώρα στην καρδιά του νησιού στην πλατεία Σπιανάδα. Σύμφωνα με το έθιμο, με την πρώτη Ανάσταση στις 12 το μεσημέρι, οι κάτοικοι της Κέρκυρας, που έχουν στολίσει τα ψηλά παραθυρόφυλλά τους με κόκκινα εμβλήματα και λουλούδια, πετάνε τους «Μπότηδες». Πρόκειται για πήλινα κανάτια με στενό στόμιο και δυο χερούλια στο πλάι για τη μεταφορά τους, δεμένα με κόκκινες κορδέλες.

Το έθιμο των «Μπότηδων» είναι ένας συνδυασμός ενετικών παραδόσεων και ορθόδοξων εθίμων, ενώ οι θεωρίες για το πώς και πότε ξεκίνησε είναι ποικίλες. Μία απ' αυτές το θεωρεί μεσαιωνικό έθιμο, κατάλοιπο της Ενετοκρατίας. Οι Βενετοί, ως καθολικοί, έσπαγαν τις παλιές στάμνες την Πρωτοχρονιά, στη μεγαλύτερη γιορτή τους ως «φόρο» στο νέο χρόνο, προκειμένου να τους φέρει καινούργια αγαθά στο σπιτικό τους. Οι ορθόδοξοι «μετακόμισαν» το έθιμο χρονικά και το μετέφεραν στη δική τους μεγαλύτερη γιορτή, το Πάσχα.

1924697

Πηγή: (EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ (φωτογραφία αρχείου)

Μια δεύτερη εκδοχή –με μεσαιωνικές ρίζες κι αυτή– αναφέρει ότι πρόκειται για προσπάθεια να εκδιωχθούν τα «μολύσματα», τα κακά και μοχθηρά πνεύματα που έβαζαν σε πειρασμό τους ανθρώπους την προηγούμενη χρονιά.

Η τρίτη εκδοχή κάνει λόγο για παγανιστική προέλευση. Ο οργασμός της φύσης και η συλλογή των φρέσκων καρπών, απαιτούν νέα κανάτια και δοχεία για την αποθήκευση τους με αποτέλεσμα τα παλιά να πετιούνται και, μάλιστα, όσο πιο τελετουργικά, τόσο πιο αποδοτική θα είναι και η νέα συγκομιδή. Σύμφωνα με τη θρησκευτική μας παράδοση, το σπάσιμο των «Μπότηδων» αναπαριστά με τους κρότους, την οργή για τη προδοσία του Ιούδα.

Το έθιμο συνοδεύουν οι βροντεροί κανονιοβολισμοί που ακούγονται από το Παλιό Φρούριο της Κέρκυρας, αλλά και οι Φιλαρμονικές του νησιού που παίζουν θρησκευτικά εμβατήρια. Οι παρευρισκόμενοι στο έθιμο σπεύδουν να μαζέψουν τα κομμάτια από τα σπασμένα πήλινα κανάτια, να τα πάρουν σπίτι τους και να τα φυλάξουν στο εικονοστάσι τους, καθώς σύμφωνα με τους Κερκυραίους φέρνουν τύχη και ευημερία.

Πρώτη Ανάσταση στη Χίο

Με κρότους στα στασίδια και χτυπώντας τα Σήμαντρα γιορτάζεται η Πρώτη Ανάσταση στον Ιερό Ναό της Παναγίας Ευαγγελιστρίας Χίου. «Ανάστα ο Θεός, κρίνον τήν γην, ότι σύ κατακληρονομήσεις εν πάσι τοις εθνέσι» έψαλε ο ιερέας και φέτος και αμέσως μετά η εκκλησία σείστηκε από τους χτύπους των Σημάντρων που σήμαναν τη νίκη του Θεανθρώπου επί του Θανάτου.

Ο ιερέας σκόρπισε δαφνόφυλλα σύμβολα της νίκης του Χριστού. Την ίδια ώρα οι πολυέλαιοι της εκκλησίας κουνήθηκαν -σαν από σεισμό- και οι πιστοί χτύπησαν τις πάγκες, τα στασίδια, συμμετέχοντας με αυτό τον ιδιαίτερα ηχηρό τρόπο στη χαρμόσυνη είδηση της Ανάστασης του Κυρίου. Το έθιμο, σύμφωνα με την εφημερίδα Πολίτης Χίου, σημειολογικά συνδέεται με την Ανάσταση του Χριστού που σπάει τα δεσμά του θανάτου. Η Πρώτη Ανάσταση - δηλαδή ο Μέγας Εσπερινός - γιορτάζεται από την Εκκλησία , στις 9 το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου.

Από τις σούβλες στους λάκκους

2275052

Πηγή: EUROKINISSI / ΚΟΥΤΡΟΥΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ (φωτογραφία αρχείου)

Απ' άκρη σ' άκρη στη Ρούμελη ακόμα και σε χωριά με λιγοστούς κατοίκους τις άγιες μέρες της Πασχαλιάς αποκτούν ζωή. Τα πασχαλινά έθιμα στη Ρούμελη έλκουν την καταγωγή τους από τον περασμένο αιώνα και όχι μόνο δεν ξεθωριάζουν με το πέρασμα του χρόνου, αλλά ζωντανεύουν όλο και περισσότερο, καθώς οι νεότερες γενιές συμμετέχουν με ιδιαίτερο μεράκι και κέφι, τόσο στην προετοιμασία του «λάκκου» της φωτιάς και στο σούβλισμα, όσο και στο πασχαλινό γλέντι που ακολουθεί.

Όλη η γειτονιά ένα τραπέζι

Στην Αμφίκλεια, όπως αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο, η κάθε οικογένεια δεν ψήνει μόνη της το πατροπαράδοτο αρνί, αλλά όλη η γειτονιά μαζί, συντηρώντας μια παράδοση ετών. Στις γειτονιές και τα σταυροδρόμια της Αμφίκλειας βλέπεις να ψήνονται 10-15, ίσως και περισσότερα, αρνιά στη σειρά. Πριν ο καθένας πάρει τον δρόμο για το γιορτινό τραπέζι του σπιτιού του, θα πρέπει πρώτα να ολοκληρωθεί το γλέντι στην παρέα, έστω και αν «θυσιάσουν» ένα μέρος απ' το αρνί....

Στη Λιβαδειά, οι κάτοικοι της πόλης μένουν σχεδόν άγρυπνοι το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου για να φτιάξουν τον «λάκκο» και πριν ακόμη ξημερώσει να έχουν ετοιμάσει το σημείο και τον σωρό με τα κλαδιά. Ο μεγαλύτερος της οικογένειας ή της παρέας, αφού κάνει τον σταυρό του, ανάβει τη φωτιά με τη λαμπάδα της Αναστάσεως.

Με αρκετή υπομονή, ραντίσματα νερού και χτυπήματα στα φλεγόμενα κλαδιά, η θράκα ετοιμάζεται και μπαίνουν επάνω τα αρνιά. Στον δημοτικό «λάκκο», που στήνεται στην περιοχή της Κρύας, προσφέρονται δωρεάν σουβλιστό αρνί, μεζέδες και κρασί στους επισκέπτες και στους παρευρισκομένους, ενώ συμμετέχουν παραδοσιακά χορευτικά συγκροτήματα.

Τα «Δάκρυα της Παναγιάς»

Στην Άμφισσα, λαμβάνει χώρα ένα ενδιαφέρον πασχαλινό έθιμο της Ρούμελης. Ονομάζεται «Δάκρυα της Παναγιάς». Το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής σύμπασα η Άμφισσα κάθεται σε καφενεία, μεζεδοπωλεία κι εστιατόρια για να καταναλώσει σαρακοστιανά χωρίς λάδι και μεγάλες ποσότητες τσίπουρου και ούζου, που είναι τα εν λόγω.... δάκρυα!

Στην Αρκίτσα, την δεύτερη ημέρα του Πάσχα συναντάμε το έθιμο της Ρωμάνας. Γυναίκες με τοπικές ενδυμασίες τραγουδώντας το τραγούδι της Ρωμάνας, συγκεντρώνουν χρήματα και υλικά για να φτιάξουν παραδοσιακές πίτες. Το ίδιο απόγευμα στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου υπό τους ήχους παραδοσιακής μουσικής προσφέρουν τις πίτες που ετοίμασαν.

Στην Αράχοβα ανήμερα του Πάσχα γίνεται η περιφορά της εικόνας του Αγίου Γεωργίου, την οποία συνοδεύουν περί τα 500 άτομα ντυμένα με παραδοσιακές φορεσιές. Την επόμενη ημέρα πραγματοποιείται αγώνας δρόμου των γερόντων (ανηφορικός δρόμος), οι οποίοι ξεκινούν από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και φτάνουν στον λόφο.

Ο Ιούδας καίγεται

Στην Υπάτη, το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, μετά την Αγάπη, πραγματοποιείται το «κάψιμο του Ιούδα», έθιμο που χάνεται στα βάθη του παρελθόντος, ενώ στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγ. Νικολάου, ο παπάς σέρνει τον αναστάσιμο χορό, ψάλλοντας το «Χριστός Ανέστη». Κάθε χρόνο αυτή την ημέρα, σύσσωμος ο λαός της Υπάτης, αλλά και της ευρύτερης περιοχής, αναβιώνει και κρατάει ζωντανό το πανάρχαιο αυτό έθιμο.

6380213

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΡΑΠΑΝΗΣ (φωτογραφία αρχείου)

Οι γιορτές συνεχίζονται έως και την Τετάρτη μετά το Πάσχα με τη μεγάλη πορεία των αντρών του χωριού της Υπάτης προς την Παναγία Αρσάλη. Το απόγευμα, οι άνδρες μόνο ανεβαίνουν στην Παναγία Αρσαλή (Αγία Ιερουσαλήμ), διανύοντας με τα πόδια μια απόσταση περίπου δύο ωρών για να φτάσουν στην σπηλαιο-εκκλησιάς, όπου θα διανυκτερεύσουν. Το ίδιο βράδυ στην Υπάτη, οι γυναίκες και τα παιδιά ανάβουν φωτιές στο κεντρικό σταυροδρόμι και καίνε τα παλιά μαγιάτικα στεφάνια, χορεύοντας και τραγουδώντας παραδοσιακά μαγιάτικα τραγούδια. Όσοι αντέχουν, πηδούν πάνω από τις φωτιές.

Η Αγία Ιερουσαλήμ, είναι η Αγία των σπηλαίων και των βράχων και το έθιμο προέρχεται από τα αρχαία ελληνορωμαϊκά Ροζάλια (παγανιστικές εορτές της Άνοιξης). Κατά την Επανάσταση του 1821 η Αγία Ιερουσαλήμ υπήρξε ορμητήριο και σημείο συνάντησης των οπλαρχηγών της περιοχής.

Χριστός Ανέστη, χαλάζι να μην πέσει

Στα χωριά της δυτικής Φθιώτιδας τη νύχτα της Ανάστασης, ένας επίτροπος της Εκκλησίας παίρνει μια σκλίδα (καλάμι από βρίζα) αγιασμένη από τον αγιασμό των Φώτων, ανεβαίνει στο καμπαναριό ψηλά και την ανάβει για να προφυλάξουν ολόκληρη την περιοχή από το χαλάζι. Ο τόπος που θα δει το φως αυτής της σκλίδας δεν κινδυνεύει από χαλάζι.

Στo χωριό των Αγίων Αναργύρων Μουζακίου Καρδίτσας την Κυριακή του Πάσχα, μετά τον εσπερινό της Αγάπης, οι κάτοικοι του χωριού και οι επισκέπτες τραγουδούν και χορεύουν πασχαλιάτικα τραγούδια, χωρίς όμως μουσική υπόκρουση όπως η παράδοση ορίζει. Τους χωριανούς καλωσορίζει ο π. Νικόλαος μαζί με τα παιδιά του Κατηχητικού, τα οποία τραγουδούν δίνοντας την δική τους νότα στην έναρξη της εκδήλωσης: «Χίλια καλώς ορίσατε, φίλοι 'μ αγαπημένοι από καιρό χαρούμενοι και καλοκαρδισμένοι». Τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα τιμάται ιδιαίτερα η Εφέστειος Εικόνα της Παναγίας Βασίλισσας, η οποία λιτανεύεται μετά τη Θεία Λειτουργία στο χωριό.

Στον Άη Γιώργη τον Μαντηλά

Ένας σημαντικός σταθμός στην πασχαλιάτικη παράδοση στην περιοχή Καλαμπάκας, και ειδικότερα στο Καστράκι, είναι ο Άη Γιώργης ο Μαντηλάς. Εκεί κατά τη διάρκεια της θείας λειτουργίας στο νεότερο εξωκλήσι του Αγίου που βρίσκεται στα ριζά του βράχου, στο ερειπωμένο ομώνυμο Μοναστήρι, νέοι ζωσμένοι με εκατοντάδες μαντήλια -τάματα πιστών, σκαρφαλώνουν στο απότομο βράχο με τη βοήθεια σχοινιών. Σκοπός τους να κρεμάσουν τα καινούργια μαντήλια-τάματα και να πάρουν τα περσινά, τα οποία κατεβαίνοντας τα μοιράζουν ως φυλαχτό στους προσκυνητές που παρακολουθούν με δέος την ανάβαση καθώς είναι μια προσπάθεια ιδιαίτερα δύσκολη και επικίνδυνη.

Το έθιμο των μαντηλιών φέρεται να ανάγεται στην εποχή της τουρκοκρατίας, όταν, όπως αναφέρει η λαϊκή παράδοση, μια Τουρκάλα προσευχήθηκε στον Άγιο να κάνει καλά τον άνδρα της, ο οποίος ενώ έκοβε ξύλα κάτω από το μοναστήρι του Αγίου, έπεσε λιπόθυμος. Ο άνδρας σηκώθηκε εντελώς καλά και η Τουρκάλα για να ευχαριστήσει τον Άγιο πρόσφερε το μαντήλι της. Από τότε η μονή ονομάστηκε Άγιος Γεώργιος Μαντηλάς.

2517656

Πηγή: EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ

Κάψιμο του Ιούδα και άρμεγμα προβάτων στα Χανιά

Στην περιοχή των Χανίων τα ήθη και τα έθιμα της Μεγάλης Εβδομάδας και του Πάσχα δεν διαφέρουν από αυτά άλλων περιοχών. Την παραμονή της Ανάστασης τα παιδιά σχηματίζουν ένα μεγάλο σωρό από ξύλα και στην κορυφή βάζουν ένα σκιάχτρο, που υποτίθεται ότι είναι ο Ιούδας, και την ώρα που ο ιερέας λέει το «Χριστός Ανέστη», βάζουν φωτιά και τον καίνε. Συνήθως το κάψιμο του Ιούδα «συνοδεύεται» από βεγγαλικά.

Την δεύτερη ημέρα του Πάσχα, γιορτή του Αγίου Γεωργίου, στην ορεινή περιοχή του χωριού Ασή Γωνιά αναβιώνει κάθε χρόνο το έθιμο του αρμέγματος των προβάτων. Οι κτηνοτρόφοι της περιοχής οδηγούν τα κοπάδια τους στην αυλή της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, τα αρμέγουν, και μοιράζουν το γάλα τους σε όσους βρεθούν εκεί.Το έθιμο τηρείται με ευλάβεια από όλους τους κτηνοτρόφους, καθώς η παράδοση και οι διάφορες δοξασίες θέλουν όσους δεν κατεβάσουν τα πρόβατα τους να βρίσκονται σε δυσμένεια από τον Άγιο.

Νεκρόδειπνα στην Κοζάνη, Τρίπατος χορός στα Γρεβενά

Στην Κοζάνη, το «Χριστός Ανέστη», πολλοί κάτοικοι της πόλης θα το ψάλλουν στο νεκροταφείο του Αγίου Γεωργίου. Έχουν συγκεντρωθεί από νωρίς γύρω από τα μνήματα των νεκρών τους και με αναμμένη τη λαμπάδα ψάλλουν το «Χριστός Ανέστη». Θα τσουγκρίσουν τα αυγά τους και θα ανταλλάξουν ευχές. Φεύγοντας θ' αφήσουν και κόκκινα αυγά στο μνήμα για να «χορτάσουν» τα χαμένα μέλη της οικογένειας.

Σε πολλά χωριά της Κοζάνης οι κάτοικοι Ποντιακής καταγωγής συνηθίζουν τα περίφημα Νεκρόδειπνα. Την Δευτέρα και την Τρίτη του Πάσχα στο Πρωτοχώρι Κοζάνης, οι Πόντιοι μαζεύονταν από νωρίς στα μνήματα, και ετοιμάζουν το κανονικό εορταστικό τραπέζι της οικογένειας με σπιτικά εδέσματα γλυκά, κόκκινο κρασί και ότι άλλο αγαπούσαν οι νεκροί. Το γεύμα διαρκεί μέχρι αργά το απόγευμα και συνήθως σφραγίζεται μένα τρικούβερτο μεθυστικό γλέντι, συνοδεία ποντιακής λύρας με χορούς και τραγούδια που θυμίζουν τους θανόντες -μέλη της οικογένειας. Η ατμόσφαιρα είναι συγκλονιστική.

2517303

Πηγή: EUROKINISSI- ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Στην Δεσκάτη Γρεβενών έχουμε το έθιμο με τον Τρίπατο χορό την Παρασκευή μετά το Πάσχα. Οι άντρες μαζεύονται στην κεντρική πλατεία σχηματίζουν κύκλο και αρχίζουν να χορεύουν. Οι πιο επιδέξιοι αρχίζουν ανεβαίνουν στους ώμους άλλων αντρών μέχρι να σχηματιστούν τρία πατώματα χορού. Αν ο χορός μέχρι την τρίτη προσπάθεια πετύχει τότε το έθιμο λέει ότι θα πάει καλά και η χρονιά χωρίς δυσκολίες.

Το έθιμο της φωτιάς

Πασχαλινά έθιμα που έρχονται από τα βάθη των αιώνων, διασώζονται και αναβιώνουν σε πολλές περιοχές της Ηπείρου. Η «φωτιά», το «κάψιμο του Ιούδα», η «πρώτη Ανάσταση», αλλά και το «ταφικό» έθιμο στο Γηρομέρι Φιλιατών, διαφυλάχθηκαν από γενιά σε γενιά , και κρατούν τις παραδόσεις της Μεγάλης Εβδομάδας και του Πάσχα.

Το βράδυ του Μεγάλου Σάββατου, σε πολλές ενορίες της Άρτας θα αναβιώσει το έθιμο του καψίματος του Ιούδα. Από το πρωί οι νέοι της ενορίας, ασχολούνται για να φτιάξουν ένα ομοίωμα του Ιούδα και στη συνέχεια το τοποθετούν σε μία αυτοσχέδια κρεμάλα. Τα μεσάνυχτα μετά το Αναστάσιμο Ευαγγέλιο θα του βάλουν φωτιά για να καεί. Την ίδια στιγμή, θα αφεθούν στον ουρανό της πόλης, πολύχρωμα φαναράκια, για να συμβολίσουν την άνοδο της ψυχής στον ουρανό.

Πρώτη Ανάσταση στο Διαβολοπάζαρο

Στο «Σαϊτάν Παζάρ» ή Διαβολοπάζαρο, στο γραφικό λιθόστρωτο στην Πρέβεζα, θα αναβιώσει το έθιμο της πρώτης Ανάστασης. Μόλις ο ιερέας του Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Χαράλαμπους σημάνει την πρώτη Ανάσταση, οι ήχοι των κροτίδων ξεσηκώνουν την πόλη, ενώ πήλινα κανάτια σπάζουν στο πλακόστρωτο του Σαϊτάν.

Πρόκειται για έθιμο, που έλκει την καταγωγή του από την εποχή της Τουρκοκρατίας και κάτοικοι και καταστηματάρχες το τηρούν έως σήμερα. Την εποχή εκείνη οι Πρεβεζιάνοι έφτιαχναν μόνοι τους κροτίδες, προκειμένου να κρατήσουν μακριά τους Τούρκους τις άγιες μέρες του Πάσχα.

2274797

Πηγή: EUROKINISSI- ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ (φωτογραφία αρχείου)

Σκαλισμένη πάνω σε πέτρα σε εμφανές σημείο στο στενό δρομάκι, είναι η ιστορία της ονομασίας του Σαϊτάν Παζάρ. «Μια φορά κατά την διάρκεια της Τουρκικής Κατοχής, ήταν στην Πρέβεζα ένας Τούρκος στρατιωτικός διοικητής πολύ σκληρός και βίαιος. Ένα βράδυ, οι κάτοικοι αυτού του δρόμου, άλειψαν με σαπούνι το καλντερίμι στο σημείο όπου είχε την πιο απότομη κλίση. Όταν την επόμενη ο διοικητής πέρασε από εδώ, το άλογό του γλίστρησε κι' ο ίδιος έπεσε φωνάζοντας, «Σαϊτάν Παζάρ», δηλαδή, Διαβολοπάζαρο».

Στο χωριό Γηρομέρι Φιλιατών τη Δευτέρα του Πάσχα, οργανοπαίχτες πηγαίνουν πάνω από τους τάφους για να αναβιώσουν το μοναδικό ταφικό έθιμο στην Ελλάδα που έχει ρίζες στις αρχές του 18ου αιώνα. Αμέσως μετά την θεία λειτουργία στον ιερό Ναό της Αγίας Παρασκευής στο νεκροταφείο του χωριού, κάτοικοι και συγγενείς νεκρών στέκονται δίπλα τους τάφους. Με κλαρίνα, ντέφια, λαούτα και ακορντεόν, σπάει η νεκρική σιωπή και γιορτάζουν τη Λαμπρή, με τους δικούς τους ανθρώπους που έφυγαν. Οι συγγενείς του νεκρού παραγγέλνουν το αγαπημένο τραγούδι του για να ακουστεί πάνω από τον τάφο του. Στη συνέχεια, όλοι όσοι βρίσκονται στο νεκροταφείο, στήνουν γλέντι με παραδοσιακά τραγούδια. Για να συνεχιστεί το έθιμο από γενιά σε γενιά στο νεκροταφείο βρίσκονται και τα παιδιά του χωριού.

Οβελίας; Οχι! Έχουμε «καπαμά»!

Διαφορετικά έθιμα, ξεχωριστά για κάθε νησί, υπάρχουν στα Δωδεκάνησα για το Πάσχα, ο εορτασμός του οποίου είναι πράγματι ξεχωριστός. Μια σημαντική διαφορά, σε σχέση με τις περισσότερες περιοχές της χώρας, είναι ότι στα Δωδεκάνησα την ημέρα του Πάσχα δεν περιλαμβάνεται στο μενού ο οβελίας, τα κοκορέτσια και τα συναφή εδέσματα.
Το τραπέζι της Ανάστασης περιλαμβάνει την παραδοσιακή μαγειρίτσα το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου και την Κυριακή μεσημέρι τον «Λαμπριάτη», που είναι αρνί ή κατσίκι στο φούρνο γεμιστό με ρύζι και εντόσθια που στα χωριά της Ρόδου ονομάζεται «καπαμάς».

1778808

Πηγή: EUROKINISSI- ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ (φωτογραφία αρχείου)

Ημέρες πένθους

Στην Κάρπαθο τα πασχαλινά έθιμα ξεχωρίζουν στην Όλυμπο, όπου οι κάτοικοι ακολουθούν παραδόσεις πένθους και θρήνου στη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, αλλά και λαμπρού εορτασμού, που κορυφώνεται τη Λαμπρή Τρίτη. Αποχωρίζονται τις παραδοσιακές πολύχρωμες στολές τους μόνο τη Μεγάλη Εβδομάδα, όταν τις αντικαθιστούν με μια «πένθιμη» ενδυμασία. Μετά το συγκινητικό Επιτάφιο της Μεγάλης Παρασκευής, οι γυναίκες ετοιμάζουν το Μεγάλο Σάββατο το λαμπριάτικο οφτό για την επόμενη μέρα, δηλαδή, κατσικάκι ή αρνί με γέμιση, κυρίως από ρύζι.

Τη Δευτέρα του Πάσχα οι γυναίκες πηγαίνουν στους φούρνους για να φουρνίσουν πασχαλινές πίτες με μυζήθρα και μπαχαρικά και στη συνέχεια στο νεκροταφείο για να ασπρίσουν και να στολίσουν με λουλούδια τους τάφους. Οι Ολυμπίτες στολίζουν τη Λαμπρή Τρίτη τις εικόνες της εκκλησίας με χρωματιστές μαντίλες και τις κουβαλάνε στα χέρια, οδεύοντας ξανά προς το νεκροταφείο.

Τα εκρηκτικά κλειδιά

Στην Κω, ενώ οι μεγάλοι ασχολούνται με τις πασχαλινές δουλειές και τον εκκλησιασμό, τα παιδιά προετοιμάζονται για την Ανάσταση. Παίρνουν μεγάλα κλειδιά από εκείνα που είχαν οι παλιές κλειδαριές, δένουν με ένα σχοινί το κλειδί με μπαρούτι και βάζουν το καρφί στην τρύπα του κλειδιού, το βράδυ της Ανάστασης το χτυπούν δυνατά στον τοίχο για να εκπυρσοκροτήσει. Άλλοι κόβουν μακριές λωρίδες χαρτιού, βάζουν στην άκρη της κάθε λωρίδας μπαρούτι και ένα φιτίλι, την τυλίγουν τριγωνικά, ώστε να προεξέχει το φυτίλι που το ανάβουν και από την ώρα που ο παπάς λέει το «Χριστός Ανέστη».

1924993

Πηγή: EUROKINISSI- ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ (φωτογραφία αρχείου)

Το πρωί του Μ. Σαββάτου, η εκκλησία στρώνεται με μικρά μοβ μυρωμένα λουλούδια του βουνού που λέγονται λαμπρές. Οι νοικοκυρές φτιάχνουν τις λαμπρόπιττες και το γεμιστό αρνί.

Ο Ορφανός ή Αρφανός

Χαραγμένο στη μνήμη των γερόντων του ορεινού Μυλοποτάμου, παραμένει το έθιμο του Αρφανού ή Ορφανού, που έχει ρίζες χαμένες στα παλιά χρόνια των μύθων και των παραμυθιών αλλά για πολλές δεκαετίες στα σύγχρονα μεταπολεμικά χρόνια, αναβιώνει κάθε χρόνο και πιο έντονα, στον ορεινό κυρίως όγκο του Ψηλορείτη. Στο έθιμο συμμετέχουν αγόρια, νέοι των χωριών, μεγάλοι άνδρες και γέροντες, που σχεδόν στο σύνολο της περιόδου της Σαρακοστής συλλέγουν ανά ομάδες και γειτονιές, κορμούς δέντρων, αχινοπόδια, θυμωνιές, από τα ριζιμιά και της πλαγιές του Ψηλορείτη, και φυτά που έχουν αρχίσει λόγω της άνοιξης και ξεραίνονται και τα οποία θα μπορέσουν να προσφέρουν στη μεγάλη φωτιά που είναι ο στόχος του Αρφανού.

Η μεγάλη μέρα για τον Ορφανό ή Αρφανό είναι το Μεγάλο Σάββατο... Τα ξύλα στοιβάζονται και ο στόχος είναι μόλις δυναμώσει για τα καλά η φωτιά την ώρα της Αναστάσεως, να μπορέσει το ύψος της φλόγας να έχει ξεπεράσει άλλων αρφανών τη φλόγα.

Ρομαντικό Πάσχα στο Λεωνίδιο

Στην πρωτεύουσα της Τσακωνιάς, το Λεωνίδιο, μπορεί να βιώσει κανείς ένα από τα πιο ρομαντικά έθιμα του Πάσχα. Εδώ το βράδυ της Ανάστασης πλημμυρίζει ο ουρανός από πολύχρωμα αερόστατα που οι μικροί, και όχι μόνο, κάτοικοι της κωμόπολης ετοιμάζουν όλη την σαρακοστή με πολύ μεράκι και τα ανάβουν με το άγιο φως.Το θέαμα είναι μοναδικό ειδικά όταν ο καιρός είναι καλός και βλέπεις τα αερόστατα να ανεβαίνουν ψηλά και για ώρα να ταξιδεύουν ως τα νησιά του Αργοσαρωνικού.

410005

Πηγή: Eurokinissi/ΜΠΟΥΓΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ (φωτογραφία αρχείου)

Στο Λεωνίδιο, ιδιαίτερη είναι και η ακολουθία της δεύτερης Ανάστασης, που τελείται το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, στην πλατεία 25ης Μαρτίου με το Ευαγγέλιο να διαβάζεται στην Τσακώνικη διάλεκτο. Αμέσως μετά χορεύουν τον μοναδικό Τσακώνικο χορό που έχει ενταχθεί στον κατάλογο άϋλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σαϊτοπόλεμος στην Καλαμάτα

Ανήμερα το Πάσχα πραγματοποιείται στην Καλαμάτα το λαοφιλές έθιμο του σαϊτοπόλεμου. Πρόκειται για ένα λαϊκό έθιμο που η παράδοση θέλει να ξεκινά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όταν οι σαΐτες χρησίμευαν για να αναχαιτιστεί το τουρκικό ιππικό. Στις μέρες μας ο σαϊτοπόλεμος διοργανώνεται με την υποστήριξη του Δήμου Καλαμάτας.

410345

Πηγή: Eurokinissi/φωτογραφία αρχείου

Η λιτανεία του Σταυρού στη Μάνη

Τη Δευτέρα του Πάσχα μετά τη Θεία Λειτουργία σε πολλά χωριά της Μάνης γίνεται η λιτανεία του Σταυρού με την εικόνα της Ανάστασης από σπίτι σε σπίτι σε όλο το χωριό. Ο ιερέας φτάνει σε κάθε σπίτι και μετά από μια σύντομη αναστάσιμη δέηση υπέρ υγείας των ενοίκων του σπιτιού, η οικογένεια προσκυνά τον αναστημένο Χριστό. Οι νοικοκυρές δίνουν στον ιερέα και στα παιδιά που τον συνοδεύουν, μια στολισμένη κουλούρα με κόκκινο αυγό και πολλά κεντίδια- που έχουν ζυμώσει με εφτάζυμο ζυμάρι και ψήσει την Μεγάλη Πέμπτη- μαζί με κουλούρια και κόκκινα αυγά.

Η λιτανεία σε κάποια χωριά καταλήγει στο νεκροταφείο. Εκεί περιμένουν οι συγγενείς των νεκρών έχοντας πάει κόκκινα αυγά και κουλούρια στα μνήματα και τελείται μνημόσυνο.

Το «μοιρολόι της Παναγιάς»

Στο Ηράκλειο και στο Λασίθι σύμφωνα με την παράδοση, σε αρκετά στα χωριά μαζεύουν ξύλα που τα «κλέβουν» από σπίτια και τα συγκεντρώνουν στα προαύλια των εκκλησιών για να ανάψουν τη «φουνάρα». Πάνω στα ξύλα τοποθετούν ένα ομοίωμα του Ιούδα και την ώρα που ο ιερέας λέει το «Χριστός Ανέστη» βάζουν φωτιά και τον καίνε. Οι ήχοι της αναστάσιμης καμπάνας ακούγονται σχεδόν ολόκληρη τη μέρα σε πολλά χωριά. Μπορεί κάποιος να δει όμως να χτυπούν την καμπάνα, όχι ο νεωκόρος ή ο επίτροπος, αλλά γυναίκες, άνδρες ή παιδιά. Γιατί; Η παράδοση λέει ότι όποιος χτυπήσει την καμπάνα της Εκκλησίας την αναστάσιμη ημέρα δεν πρόκειται να τον πιάσει πονοκέφαλος όλο τον χρόνο.

Εντυπωσιακά άλογα για τον Άη Γιώργη

531153

Πηγή: Eurokinissi/φωτογραφία αρχείου

Κάθε χρόνο του Αγίου Γεωργίου, που συνήθως εορτάζεται τη Δευτέρα του Πάσχα, στο χωριό Άγιος Γεώργιος Μεσολογγίου, αναβιώνει το πατροπαράδοτο έθιμο, των Ιπποδρομιών, σύμφωνα με το οποίο οι κάτοικοι ου Αγίου Γεωργίου, του Ευηνοχωρίου και των γειτονικών χωριών για να τιμήσουν τον Αϊ Γιώργη, μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, πραγματοποιούν Ιπποδρομίες, έξω από το ομώνυμο ξωκλήσι της περιοχής.

Ακόμη ένα εντυπωσιακό έθιμο είναι τα «Λελώνεια» στα Φιλιατρά, στο πλαίσιο εορτασμού του Αγίου Γεωργίου τη Δευτέρα του Πάσχα. Στο ιστορικό εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου ανήμερα το Πάσχα στις 6.30 μ.μ.γίνεται εσπερινός και αρτοκλασία, τη Δευτέρα του Πάσχα μετά τη θεία λειτουργία γίνεται περιφορά της σημαίας του Αγίου Γεωργίου από τους ιππείς στους κεντρικούς δρόμους της πόλης και ιππική παρουσίαση από τον Ιππικό Ομιλο Τριφυλίας.

Πάλι για τον Άη Γιώργη, στη Μεσσηνία και συγκεκριμένα στα Πλατάνια στου Χανδρινού αναβιώνει κάθε χρόνο το έθιμο της κούνιας και της βόλτας των αλόγων, ενώ την παράσταση κάθε χρόνο κλέβουν οι παραδοσιακές ιπποδρομίες στο Πλατύ Μεσσηνίας τη Δευτέρα του Πάσχα το πρωί. Ανήμερα του Αγίου Γεωργίου, όπως κάθε χρόνο, θα αρχίσουν στις 11 το πρωί, μετά τη θεία λειτουργία στο εξωκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, οι ιπποδρομίες, όπου θα τρέξουν 10 καθαρόαιμα άλογα, που σταυλίζονται στα ιπποφορβεία της περιοχής, αλλά και 3 - 4 ντόπια.