Φαρμακευτική συμμόρφωση και ο ρόλος του φαρμακοποιού

«Αυτό το φάρμακο για τη χοληστερίνη δεν το θέλω. Έχω ένα γεμάτο κουτί σπίτι, παίρνω μέρα παρά μέρα». «Αφού μετρήθηκα σήμερα το πρωί και δεν είχα πίεση, γιατί να παίρνω το χάπι κάθε μέρα;». «Πήρα μισό κουτί αντιβίωση και νιώθω καλύτερα, γιατί να πάρω και το υπόλοιπο;». Αυτά είναι μερικά από τα καθημερινά ζητήματα που αντιμετωπίζουμε πίσω από τον πάγκο του φαρμακείου μας και αφορούν στο μεγάλο πρόβλημα της μη συμμόρφωσης των ασθενών στη φαρμακευτική αγωγή.

Αρχικά διαπιστώνουμε ότι κανείς από τους παραπάνω δεν λαμβάνει τα φάρμακά του την ώρα που πρέπει, στη σωστή δόση και για οσο χρονικό διάστημα απαιτείται. Η συμμόρφωση προϋποθέτει προσπάθεια που εμποδίζεται από το φορτωμένο πρόγραμμα, το άγχος, την κούραση, τη λήθη, το δύσκολο θεραπευτικό σχήμα κ.ά.

Μόνο 1 στους 4 ασθενείς ακολουθεί πιστά τις οδηγίες του ιατρού του ενώ οι υπόλοιποι πηγαίνουν στο φαρμακείο για να εκτελεστεί η συνταγή τους, αλλά στη συνέχεια είτε δεν λαμβάνουν τα φάρμακα τους είτε αλλάζουν μόνοι τους τη δοσολογία είτε διακόπτουν πρόωρα τη φαρμακευτική αγωγή τους. Στα δε χρόνια νοσήματα, ένας στους δύο δεν συμμορφώνεται με την φαρμακευτική αγωγή του.

Και γιατί η έλλειψη συμμόρφωσης έχει τόσο μεγάλη σημασία; Διότι, όταν η αγωγή δεν ακολουθείται σωστά, πάντα υπάρχει ο κίνδυνος να μην γίνει σωστός έλεγχος της πάθησης και να υπάρξουν επιπλοκές με επακόλουθα την αυξημένη ζήτηση των υπηρεσιών υγείας και τις αυξημένες δαπάνες στα συστήματα υγείας. Τελικά, αυτή η οικονομική επιβάρυνση επιστρέφει στους ασθενείς ολοκληρώνοντας έτσι έναν «φαύλο κύκλο» που κάθε φορά επαναλαμβάνεται με ακόμα μικρότερη συμμόρφωση.

Σε οικονομικό επίπεδο, 125 δισ. ευρώ δαπανώνται ετησίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξαιτίας της κακής διαχείρισης στη λήψη της φαρμακευτικής αγωγής. Συνεπώς, η μη συμμόρφωση επηρεάζει την κοινωνία και σε οικονομικό επίπεδο. Το πρόβλημα της μικρής συμμόρφωσης στη θεραπεία είναι πολυπαραγοντικό και πιο συγκεκριμένα οι αιτίες μπορούν να αναζητηθούν στο ότι:

• είτε ο ίδιος ο ασθενής έχει δικά του πιστεύω και πεποιθήσεις για την ασθένεια είτε δεν γνωρίζει για τις λεπτομέρειες της ασθένειάς του ή τη θεραπεία της και τα φάρμακα
• είτε η ίδια η θεραπεία, που μπορεί να προκαλεί παρενέργειες στον ασθενή, να είναι πολύπλοκη και να επιδρά αρνητικά στην καθημερινότητά του
• είτε ο τρόπος ζωής του ασθενή, με τις εργασιακές υποχρεώσεις του ή την έλλειψη οικονομικών πόρων, να μην του επιτρέπει να καλύψει τη θεραπεία. Εδώ έρχονται να «κουμπώσουν» ακόμα και η κοινωνική θέση, η οικογενειακή κατάσταση του ασθενή, η ηλικία και το επίπεδο μόρφωσής του
• είτε οι ψυχολογικοί παράγοντες, όπως φοβίες για τυχόν παρενέργειες, ανάγκη εξάρτησης από άλλους, συνυπάρχουσα κατάθλιψη ή και προηγούμενες άσχημες εμπειρίες από θεραπευτικές αγωγές.

Κοινή συνισταμένη όλων των παραπάνω είναι ο ίδιος ο ασθενής. Συνεπώς, οποιαδήποτε προσπάθεια παρέμβασης πρέπει να έχει σκοπό να τον βοηθήσει να καταλάβει, να τον στηρίξει και να τον καθοδηγήσει σωστά. Και σε αυτό ακριβώς το στάδιο είναι κομβική η επικοινωνία του ασθενή τόσο με τον θεράποντα ιατρό του όσο και με τον φαρμακοποιό.

Ο φαρμακοποιός δεν είναι απλώς ο επαγγελματίας που εκτελεί μια συνταγή. Είναι αποδεδειγμένα ο πιο άμεσα προσβάσιμος σύμβουλος υγείας του ασθενή. Με την προσωπική επαφή του με τον ασθενή και τις γνώσεις του για τη θεραπευτική αγωγή, αλλά πολλές φορές και για το σύνολο του ιατρικού ιστορικού του ασθενή, μπορεί να τον συμβουλεύσει για τη σημασία της συνέπειας στην αγωγή, τι πρέπει να προσέχει και πώς θα πάρει σωστά και με ασφάλεια τα φάρμακά του.

Ταυτόχρονα, μπορεί να του επισημάνει τυχόν αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα που ήδη λαμβάνει και να του προτείνει τρόπους υπενθύμισης για τη σωστή ώρα λήψης, καθώς και να του δώσει συμβουλές για την καλύτερη οργάνωση της φαρμακευτικής αγωγής του.

Ο «χρυσός» κανόνας δεν είναι το τέλειο φάρμακο για μια τέλεια θεραπεία. Είναι η σωστή χρήση του, που αποδεικνύει τη συνέπεια στη φροντίδα του εαυτού μας.

*Η Άννα Σιδηροπούλου είναι φαρμακοποιός MSc & MBA και Αντιπρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης

Δείτε εδώ ολόκληρο το αφιέρωμα του CNN Greece στην Υγεία