Social media: Ο πρωταγωνιστικός ρόλος που θέλει να παίξει η Ελλάδα στην προστασία των ανηλίκων

Είναι αξιοσημείωτο ότι μαζί με τη χθεσινή ανακοίνωση του νέου πλαισίου ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media που περιλαμβάνει την απαγόρευση της χρήσης για άτομα έως 15 ετών, δημοσιοποιήθηκε και η επιστολή που απέστειλε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen με μία δέσμη προτάσεων προκειμένου να υπάρξει ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης του ζητήματος. Επιπλέον, όλες οι ρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στο νέο πλαίσιο είναι διαμορφωμένες με τέτοιο τρόπο ώστε αν υπάρξει μέσα στο 2026 απόφαση σε επίπεδο ΕΕ να είναι έτοιμη η Ελλάδα να τις εφαρμόσει άμεσα και να είναι από τις πρώτες χώρες που θα προχωρά σε απαγόρευση της πρόσβασης σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών.

Πάντως, ακόμη και αν δεν υπάρξει κεντρική απόφαση η Ελλάδα, όπως δήλωσαν χθες οι αρμόδιοι υπουργοί, θα προχωρήσει στην εφαρμογή του μέτρου της απαγόρευσης από την 1^η Ιανουαρίου 2027. Βέβαια, όπως επεσήμανε ο υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος το συγκεκριμένο ζήτημα είναι ψηλά στην ατζέντα της Κομισιόν, η οποία, μάλιστα, θέλει να κινηθεί με πολύ γρήγορους ρυθμούς όσον αφορά στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Σημειωτέον πως η Ελλάδα έχει δείξει ιδιαίτερη κινητικότητα στο θέμα της προστασίας των ανηλίκων από τον εθισμό στο Διαδίκτυο και ήταν η πρώτη που υλοποίησε μία εφαρμογή όπως το Kids Wallet για τον έλεγχο της πρόσβασης μέσω εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας και αυτή τη στιγμή συνολικά 13 κράτη – μέλη συμμετέχουν σε σχετικές πιλοτικές δράσεις.

• «Δεν είναι το τέλος του κόσμου»: Τι λένε έφηβοι και γονείς για το μπλόκο στα social media

Το μήνυμα της ελληνικής κυβέρνησης είναι πάντως ότι το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποσπασματικά ή σε εθνικό επίπεδο μόνο, αλλά απαιτεί συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση. Και ο λόγος είναι ότι το πλαίσιο βασίζεται στην πίεση των πλατφορμών να εφαρμόσουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Η ΕΕ έχει τον σχετικό μηχανισμό πίεσης μέσω του Digital Services Act (DSA). Ο DSA εισάγει για πρώτη φορά σε ενωσιακό επίπεδο ρητή υποχρέωση για τις πλατφόρμες που είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους να λαμβάνουν κατάλληλα, αναλογικά και αποτελεσματικά μέτρα ώστε να διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας, ασφάλειας και προστασίας. Παράλληλα, προβλέπει ότι όταν μια πλατφόρμα γνωρίζει ή μπορεί ευλόγως να γνωρίζει ότι ο χρήστης είναι ανήλικος, απαγορεύεται η στοχευμένη διαφήμιση βάσει κατάρτισης προφίλ και ότι τα μέτρα προστασίας δεν πρέπει να οδηγούν σε συλλογή πρόσθετων προσωπικών δεδομένων αποκλειστικά για σκοπούς προσδιορισμού ηλικίας.

Συμπληρωματικά, θεσπίζει ένα αυξημένο καθεστώς υποχρεώσεων για τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες (VLOPs) και μηχανές αναζήτησης (VLOSEs). Οι πλατφόρμες αυτές υποχρεούνται να εντοπίζουν, να αναλύουν και να αξιολογούν συστημικούς κινδύνους και να λαμβάνουν εύλογα και αναλογικά μέτρα περιορισμού τους.

Σημειωτέον πως οι κυρώσεις, μάλιστα, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης μπορεί να φτάσουν έως και το 6% του παγκόσμιου τζίρου, κάτι που ανεβάζει σημαντικά το διακύβευμα για τους τεχνολογικούς κολοσσούς.

Τα ανοικτά ζητήματα

Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που ετοιμάζεται να προχωρήσει σε απαγόρευση της πρόσβασης σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Αλλά προφανώς υπάρχουν μία σειρά από ανοικτά ζητήματα που θα πρέπει να επιλυθούν.

Ένα πρώτο παράδειγμα είναι ποιες πλατφόρμες θα περιλαμβάνονται στην αρχική λίστα της απαγόρευσης πρόσβασης. Με βάση όσα έγιναν γνωστά στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου, το Instagram, το TikTok, το Facebook και το Snapchat θα περιλαμβάνονται στην αρχική εκδοχή. Πρακτικά, πρόκειται για εφαρμογές όπου η έμφαση είναι στα μικρής διάρκειας video, το scrolling στα οποία φθάνει στα όρια του εθισμού.

Όμως, από την αρχική λίστα -τουλάχιστον στην περίπτωση της Ελλάδας- δεν θα είναι το YouTube και το Χ, τα οποία θεωρούνται ότι δεν είναι ιδιαίτερη δημοφιλή μεταξύ των νέων χρηστών. Πάντως, όπως αναφέρθηκε η λίστα θα είναι δυναμική και δεν αποκλείεται σταδιακά να διευρυνθεί και ίσως να περιλάβει και άλλες πλατφόρμες όπως, για παράδειγμα, το Discord που είναι ιδιαίτερα δημοφιλές μεταξύ των gamers. Σημειωτέον πως υπάρχουν συζητήσεις και για πλαίσιο ρυθμίσεων όσον αφορά στα video games, κυρίως όσον αφορά την επαλήθευση ηλικίας για παιχνίδια που είναι κατάλληλα για μεγαλύτερες ηλικίες και φέρουν σχετικές σημάνσεις.

Ένα μεγάλο ερώτημα είναι τι θα κάνουν οι πλατφόρμες καθώς αντίστοιχες πιέσεις υπάρχουν και εκτός ΕΕ με τις πρόσφατες καταδίκες της Meta (Facebook, Instagram) και της Alphabet (YouTube) σε αμερικανικό δικαστήριο για χρήση των αλγορίθμων με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργείται εθισμό στους χρήστες να έχουν δημιουργήσει νομικό προηγούμενο.

Σημειωτέον πως θεωρητικά πλατφόρμες όπως το Instagram και το TikTok απαγορεύουν σε ανήλικους κάτω των 14 ετών να δημιουργήσουν λογαριασμό. Όμως, πρόκειται για μία απαγόρευση που καταστρατηγείται πολύ εύκολα με τις πλατφόρμες να μην έχουν αξιοποιήσει τα εργαλεία που έχουν στη διάθεση τους προκειμένου να καταλάβουν την πραγματική ηλικία των χρηστών των εφαρμογών τους.

Υπενθυμίζεται ότι το χρονοδιάγραμμα προβλέπει ψήφιση του νόμου εντός του 2026 και έναρξη εφαρμογής από την 1η Ιανουαρίου 2027, με ενδιάμεσο στάδιο διαβούλευσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μέχρι τότε, θα πρέπει να έχουν διευθετηθεί κρίσιμα ζητήματα, όπως η τεχνική υλοποίηση των ελέγχων, η διαλειτουργικότητα μεταξύ κρατών-μελών και η αντιμετώπιση πιθανών παρακάμψεων, όπως η χρήση VPN. Όπως, επίσης, να ξεκαθαρίσει και ποιες θα είναι οι σχετικές κινήσεις από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.