Σακχαρώδης διαβήτης και νεφροί: Μια απειλή που προλαμβάνεται
Γράφει ο Σταύρος Θ. Λιάτης
Όλοι ζήσαμε τα τελευταία χρόνια το καταστροφικό πέρασμα της πανδημίας του ιού COVID-19, που άφησε εκατομμύρια νεκρούς και ανεξίτηλα σημάδια στα συστήματα υγείας του πλανήτη. Ο σακχαρώδης διαβήτης δεν οφείλεται βέβαια σε κάποιον ιό, είναι όμως σίγουρα μια πανδημία.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της διεθνούς ομοσπονδίας για τον διαβήτη, περίπου μισό δισ. άνθρωποι στη Γη έχουν το νόσημα, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 10% του πληθυσμού. Στην Ελλάδα ξέρουμε ότι το 12% του ενήλικου ελληνικού πληθυσμού έχει διαβήτη, με το ποσοστό να αγγίζει το 30% στις ηλικίες άνω των 70 ετών. Οι αριθμοί αυτοί δίνουν δυστυχώς στη χώρα μας μια θέση ανάμεσα στις υψηλότερες, σε συχνότητα της νόσου, χώρες της Ευρώπης.
Σταύρος Θ. Λιάτης, παθολόγος με εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι ύπουλο νόσημα, διότι συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα και δεν αναγκάζει τον πάσχοντα να αναζητήσει ιατρική βοήθεια. Το υψηλό σάκχαρο στο αίμα όμως είναι ιδιαίτερα βλαβερό για τον οργανισμό, καθώς βλάπτει τις αρτηρίες σε ολόκληρο το σώμα. Ορισμένα όργανα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις βλάβες που προκαλεί ο διαβήτης και ένα από τα το πιο επιρρεπή είναι ο νεφρός.
Ο άνθρωπος έχει δύο νεφρούς που αποτελούν τα βασικά «φίλτρα» που διαθέτει ώστε να αποβάλλει τις άχρηστες ουσίες από το αίμα. Για αυτήν τη λειτουργία ο νεφρός περιλαμβάνει ένα εκτεταμένο δίκτυο από μικρές αρτηρίες που ονομάζεται σπείραμα, το οποίο «κοσκινίζει» διαρκώς το αίμα, συγκρατεί όποια ουσία είναι χρήσιμη και αποβάλλει ό,τι δεν χρειάζεται. Ο κάθε νεφρός διαθέτει περίπου 1.000.000-1.5000.000 σπειράματα.
Το πυκνό αυτό δίκτυο από μικρές αρτηρίες αποτελεί ιδανικό στόχο για τον σακχαρώδη διαβήτη. Το αυξημένο σάκχαρο προκαλεί σκλήρυνση των αγγείων του νεφρού που σταδιακά δυσλειτουργούν και παύουν να φιλτράρουν το αίμα αποτελεσματικά. Πρέπει να τονιστεί ότι τα άτομα με διαβήτη, ιδιαίτερα εκείνα με διαβήτη τύπου 2, εμφανίζουν παράλληλα με το αυξημένο σάκχαρο και κάποιες ακόμη διαταραχές του μεταβολισμού που αυξάνουν την πιθανότητα για νεφρική προσβολή. Τέτοιες διαταραχές είναι η αύξηση της αρτηριακής πίεσης (κυρίως), η παχυσαρκία και οι διαταραχές στα λιπίδια του αίματος, δηλαδή στη χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια,.
Μια από τις πρώτες βλάβες που παρουσιάζεται στους νεφρούς είναι η αδυναμία τους να συγκρατούν τα λευκώματα, ουσίες εξαιρετικά πολύτιμες για τον οργανισμό, με αποτέλεσμα αυτά να αποβάλλονται στα ούρα. Προοδευτικά η βλάβη επιδεινώνεται και είναι δυνατόν, ευτυχώς όχι συχνά, οι νεφροί να παρουσιάσουν τόσο σημαντική βλάβη ώστε να απαιτείται αιμοκάθαρση, ένταξη δηλαδή του ατόμου στον τεχνητό νεφρό. Είναι γνωστό ότι στις ανεπτυγμένες χώρες ο διαβήτης είναι το συχνότερο αίτιο νεφρικής ανεπάρκειας που οδηγεί στην αιμοκάθαρση.
Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι η πρόληψη της βλάβης των νεφρών, όπως ασφαλώς και των υπόλοιπων επιπλοκών, αποτελεί μέγιστη προτεραιότητα. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή από την αρχή ώστε το σάκχαρο να ρυθμίζεται καλά και συνεχώς, οπότε οι βλάβες να προλαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό. Άλλωστε, έχει φανεί από μεγάλες κλινικές μελέτες ότι όσο χαμηλότερη είναι η τιμή της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (που είναι δείκτης της ρύθμισης του σακχάρου) τόσο μικρότερη είναι και η πιθανότητα εμφάνισης νεφρικής νόσου. Επιπλέον, πρέπει να ρυθμίζεται καλά η αρτηριακή πίεση και η χοληστερόλη, ενώ πρέπει να αντιμετωπίζεται και η παχυσαρκία.
Τα τελευταία χρόνια η ιατρική διαθέτει αρκετές νεότερες κατηγορίες φαρμάκων για τον σακχαρώδη διαβήτη που προστατεύουν τους νεφρούς και τη λειτουργία τους. Πρόκειται για φάρμακα που, όπως έχει φανεί σε μεγάλες κλινικές μελέτες, εμποδίζουν τη δημιουργία αλλά και την εξέλιξη των βλαβών που προκαλούνται στους νεφρούς από τον διαβήτη, ανεξάρτητα μάλιστα από τη ρύθμιση του σακχάρου. Παράλληλα, προστατεύουν τους ανθρώπους που έχουν ήδη αναπτύξει δυσλειτουργία των νεφρών από καρδιαγγειακά επεισόδια. Τα φάρμακα αυτά είναι διαθέσιμα στη χώρα μας για τη θεραπεία των ασθενών με διαβήτη και χορηγούνται πάντα σύμφωνα με την κρίση και τις οδηγίες των θεραπόντων γιατρών.
Ο τακτικός έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας είναι θεμελιώδης για τη σωστή παρακολούθηση ενός ατόμου που πάσχει από σακχαρώδη διαβήτη. Σήμερα, οι κατευθυντήριες οδηγίες των μεγάλων επιστημονικών οργανισμών συνιστούν να γίνεται έλεγχος μόλις γίνεται η διάγνωση της νόσου και στη συνέχεια τουλάχιστον μία φορά ετησίως. Ο έλεγχος γίνεται με μια απλή εξέταση αίματος, στην οποία μετράται η κρεατινίνη (μια ουσία που αποβάλλεται με σταθερό τρόπο από τους νεφρούς) καθώς και με μια εξέταση ούρων, στην οποία εξετάζεται εάν και σε ποιο βαθμό ανιχνεύεται αλβουμίνη, ένα χρήσιμο για τον οργανισμό είδος λευκώματος που φυσιολογικά δεν πρέπει να αποβάλλεται στα ούρα. Πρόσφατα μάλιστα το Υπουργείο Υγείας συμπεριέλαβε τις δύο αυτές εξετάσεις στο πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», γεγονός που δείχνει πόσο σημαντικές είναι για την πρόληψη της νεφρικής νόσου.
Η απειλή που συνιστά ο σακχαρώδης διαβήτης για τους νεφρούς είναι σημαντική αλλά προλαμβάνεται σχεδόν απόλυτα με τη σωστή παρακολούθηση και θεραπεία. Είναι απαραίτητο όλοι οι ασθενείς να είναι ενημερωμένοι και να επισκέπτονται τακτικά τον γιατρό τους, να υποβάλλονται στον καθιερωμένο τακτικό έλεγχο και να λαμβάνουν τα κατάλληλα φάρμακα, όποτε είναι απαραίτητο. Με τον τρόπο αυτό ο διαβήτης μετατρέπεται σε μια χρόνια ελεγχόμενη νόσο που δεν απειλεί όμως την υγεία και τις ζωές των πασχόντων.
*Ο Σταύρος Θ. Λιάτης είναι παθολόγος με εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
*Με την υποστήριξη της AstraZeneca
