Δεδομένα και άνθρωπος: Οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος στην Τεχνητή Νοημοσύνη της Υγείας

Η συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη στον τομέα της υγείας μοιάζει συχνά με σενάριο επιστημονικής φαντασίας: αλγόριθμοι που διαγιγνώσκουν ασθένειες σε δευτερόλεπτα, ρομπότ χειρουργοί, εξατομικευμένες θεραπείες βάσει DNA. Πίσω όμως από τη λάμψη των νέων τεχνολογιών υπάρχει μία ισχυρή παράμετρος που καθορίζει αν και κατά πόσο η τεχνολογία θα ωφελήσει τελικά τον ασθενή, που αποτελεί και το ζητούμενο. Αυτή είναι η ετοιμότητα του ανθρώπινου παράγοντα και ο συνδετικός κρίκος μεταξύ αυτής και του επιδιωκόμενου αποτελέσματος δεν είναι άλλος από τα σωστά δεδομένα και την αξιόπιστη και διαφανή πληροφόρηση.

Για να μπορέσει η Τεχνητή Νοημοσύνη να προσφέρει ουσιαστικές λύσεις χρειάζεται πρόσβαση σε μεγάλους όγκους δεδομένων, σωστό χρονισμό, αλλά και μια διάρθρωση που να επιτρέπει την εξαγωγή λειτουργικών αποτελεσμάτων. Σήμερα, μεγάλο μέρος της πληροφορίας στο πεδίο της υγείας παραμένει βουβό. εγκλωβισμένο σε ασύνδετα και μη ταξινομημένα αρχεία, σε μη συστημικές βάσεις δεδομένων, σε σκόρπιες χειρόγραφες σημειώσεις και ασύμβατα πληροφοριακά συστήματα. Η έλλειψη διαλειτουργικότητας, η ικανότητα δηλαδή των συστημάτων να επικοινωνούν μεταξύ τους, αποτελεί το μεγαλύτερο ανάχωμα. Χωρίς συστηματική συλλογή και καθαρισμό των δεδομένων, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα παραμένει επιστημονική φαντασία.

Η ελλιπής ή λανθασμένη τροφοδότηση ενός μοντέλου οδηγεί σε ανακριβή, αν όχι και επικίνδυνα, συμπεράσματα. Στην υγεία, το όνειρο μπορεί να καταλήξει σε εφιαλτικές καταστάσεις, όχι απλώς σε τεχνικό σφάλμα. Το διακύβευμα, εντέλει, είναι ζήτημα ζωής και θανάτου, εξέλιξης ή καταστροφής.

Ακόμη όμως κι αν αύριο το πρωί είχαμε τα τελειότερα δεδομένα, η πρόκληση του ανθρώπινου παράγοντα θα παρέμενε καθοριστική. Στην Ελλάδα, ο τομέας της υγείας παρουσιάζει μια ιδιότυπη ανωριμότητα ως προς την ενσωμάτωση τέτοιων τεχνολογιών. Η πρόκληση δεν αφορά μόνο στην έλλειψη ψηφιακών δεξιοτήτων, αλλά σε ένα βαθύτερο πλαίσιο αντίστασης στην αλλαγή από ένα ριζωμένο status quo που εξυπηρετεί κυρίως συντεχνιακά και πελατειακά συμφέροντα και παραβλέπει τις πραγματικές ανάγκες των ασθενών. Πέραν τούτου, ο ιατρικός και νοσηλευτικός κόσμος αντιμετωπίζει συχνά την Τεχνητή Νοημοσύνη με καχυποψία, φοβούμενος το λάθος ή τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτό αλλά υποσυνείδητα και την υποκατάσταση του ανθρώπινου ρόλου.

Η σύγχρονη τεχνολογία απαιτεί μια νέα νοοτροπία συνεργασίας μεταξύ όσων συμμετέχουν στην αλυσίδα της παροχής φροντίδας υγείας. Στο νέο σκηνικό, ο γιατρός δεν είναι πλέον ο μόνος κάτοχος της γνώσης αλλά ο «ενορχηστρωτής» μιας ψηφιακά αναβαθμισμένης διάγνωσης, θεραπείας και ενημερωμένης παρακολούθησης κατά την περίοδο αποκατάστασης.

Παρά τις δομικές αυτές αδυναμίες, το μέλλον μπορεί να μας εκπλήξει θετικά. Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικό επιστημονικό δυναμικό στο χώρο της υγείας, το οποίο όμως χρειάζεται τα κατάλληλα εφόδια. Η λύση δεν βρίσκεται στην αγορά ακριβού λογισμικού ή εξοπλισμού, αλλά στη συστηματική επιμόρφωση και επένδυση στον τεχνολογικό και ψηφιακό εγγραμματισμό επαγγελματιών υγείας και ασθενών.

Όταν το ιατρικό προσωπικό κατανοήσει πώς λειτουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη και αντιληφθεί ότι η σωστή καταχώρηση δεδομένων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της θεραπείας του συστήματος υγείας, μόνο τότε η υιοθέτηση της τεχνολογίας θα γίνει οργανικά και όχι επιτακτικά. Η τεχνολογία δεν είναι ο σκοπός. Είναι το μέσο.

Αν, συνεπώς, καταφέρουμε να συνδέσουμε τη δομημένη πληροφορία και ανάλυση με την ανθρώπινη ενσυναίσθηση και κρίση, η Ελλάδα μπορεί να κάνει ένα στρατηγικό άλμα. Επενδύοντας στους ανθρώπους, ξεκλειδώνουμε τη δύναμη των μηχανών. Και τότε η Τεχνητή Νοημοσύνη θα πάψει να ακούγεται σαν όνειρο θερινής νυκτός. Θα γίνει ο πολυτιμότερος σύμμαχος ασθενών και επαγγελματιών υγείας για ένα δικαιότερο και αποτελεσματικότερο σύστημα υγείας.

*Ο Δρ. Εμμανουήλ Αλεξανδράκης είναι Καθηγητής-Συνδεδεμένος (Adjunct Professor) MBA International, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΟΠΑ), Graduate School of Healthcare Management, Royal College of Surgeons Ireland (RCSI),
Επικεφαλής Σύμβουλος Στρατηγικής, Techins Group of Companies & Διευθύνων Εταίρος (Managing Partner), Sors Financial & Strategy Hub