Κατάψυξη ωαρίων: Πότε είναι η σωστή στιγμή να τη σκεφτείτε;

Η κατάψυξη ωαρίων ή, πιο σωστά, η προγραμματισμένη κρυοσυντήρηση ωαρίων, δίνει τη δυνατότητα να διατηρηθούν ωάρια σε νεότερη ηλικία ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν αργότερα. Δεν εξασφαλίζει μια μελλοντική εγκυμοσύνη, μπορεί όμως, σε σωστά επιλεγμένες περιπτώσεις, να διευρύνει τις αναπαραγωγικές επιλογές μιας γυναίκας.

Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν αξίζει να γίνει κατάψυξη ωαρίων, αλλά κυρίως πότε, σε ποια γυναίκα και με ποιες προσδοκίες.

Πώς επηρεάζει η ηλικία τη γονιμότητα

Η γυναικεία γονιμότητα μεταβάλλεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Με την ηλικία μειώνεται τόσο ο αριθμός των διαθέσιμων ωαρίων όσο και η ποιότητά τους.

Σύμφωνα με τον Χρήστο Βενέτη*, Αναπληρωτή Καθηγητή Μαιευτικής – Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής του ΑΠΘ, ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι αυξάνεται το ποσοστό των ωαρίων με χρωμοσωμικές ανωμαλίες, επηρεάζοντας τις πιθανότητες σύλληψης και φυσιολογικής εξέλιξης μιας εγκυμοσύνης. Η μεταβολή αυτή είναι σχετικά ήπια στη δεκαετία των 20 και στις αρχές των 30, αλλά γίνεται εντονότερη μετά τα 35 έτη.

«Η λογική της κρυοσυντήρησης βασίζεται ακριβώς σε αυτό: ένα ωάριο που καταψύχεται σε μικρότερη ηλικία διατηρεί σε μεγάλο βαθμό τα βιολογικά χαρακτηριστικά που είχε εκείνη τη χρονική στιγμή. Όταν χρησιμοποιηθεί χρόνια αργότερα, η πρόγνωση σχετίζεται περισσότερο με την ηλικία της γυναίκας κατά την κατάψυξη παρά με την ηλικία της κατά τη χρήση», αναφέρει ο ιατρός.

Ποιες γυναίκες μπορεί να ωφεληθούν περισσότερο;

Η κρυοσυντήρηση ωαρίων συχνά συνδέεται με γυναίκες που επιθυμούν να μεταθέσουν χρονικά τη μητρότητα. Οι ενδείξεις της, ωστόσο, είναι ευρύτερες.

«Μπορεί να εξεταστεί σε γυναίκες με ενδομητρίωση ή ενδομητριώματα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει κίνδυνος μείωσης του ωοθηκικού αποθέματος λόγω της ίδιας της νόσου ή μιας χειρουργικής επέμβασης. Μπορεί επίσης να έχει θέση σε νεότερες γυναίκες με απροσδόκητα χαμηλό ωοθηκικό απόθεμα ή σε γυναίκες που πρόκειται να υποβληθούν σε επέμβαση στις ωοθήκες ή στην πύελο.

Η μεγαλύτερη πιθανότητα οφέλους αφορά συνήθως νεότερες γυναίκες, ιδανικά πριν από τα 35, με ικανοποιητικό ωοθηκικό απόθεμα και σαφή λόγο για τον οποίο επιθυμούν να μεταθέσουν χρονικά την τεκνοποίηση», υπογραμμίζει ο Δρ Βενέτης.

Αντίθετα, σε μεγαλύτερες ηλικίες ή όταν το ωοθηκικό απόθεμα είναι πολύ χαμηλό, απαιτείται προσεκτικότερη αξιολόγηση. Η κατάψυξη ωαρίων δεν πρέπει να δημιουργεί ψευδή αίσθηση ασφάλειας, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις το πιθανό όφελος μπορεί να είναι πολύ περιορισμένο.

Το κρίσιμο ερώτημα: πότε;

Όπως διευκρινίζει ο ιατρός, ο σημαντικότερος παράγοντας που επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της κατάψυξης ωαρίων είναι η ηλικία κατά την οποία πραγματοποιείται.

Σε μεγάλη μελέτη, γυναίκες που κατέψυξαν ωάρια έως την ηλικία των 35 ετών είχαν υψηλότερες πιθανότητες γέννησης παιδιού σε σχέση με γυναίκες 36 ετών και άνω, περίπου 50% έναντι 23% ανά γυναίκα.

Παράλληλα, ο αριθμός των ώριμων ωαρίων που μπορούν να συλλεχθούν σε έναν κύκλο μειώνεται με την ηλικία. Ενδεικτικά, πρόσφατα δεδομένα αναφέρουν περίπου 15 ώριμα ωάρια στα 30 έτη, 11 στα 35 και περίπου 6 στα 40.

«Από καθαρά βιολογική άποψη, όσο νωρίτερα γίνεται η κατάψυξη τόσο καλύτερη είναι συνήθως η ποιότητα των ωαρίων. Η υψηλότερη πιθανότητα γέννησης έχει καταγραφεί όταν η κατάψυξη πραγματοποιείται πριν από τα 34 έτη, ξεπερνώντας το 74%.

Από την άλλη πλευρά, όταν μια γυναίκα καταψύχει ωάρια πολύ νωρίς, είναι πιθανό να μην χρειαστεί ποτέ να τα χρησιμοποιήσει, επειδή μπορεί τελικά να επιτύχει φυσική σύλληψη», τονίζει.

Για τον λόγο αυτό, η καταλληλότερη χρονική στιγμή δεν είναι ίδια για όλες τις γυναίκες. Χρειάζεται να συνυπολογίζονται η ηλικία, το ωοθηκικό απόθεμα και οι προσωπικοί αναπαραγωγικοί στόχοι.

Τι συμβαίνει τελικά με τα κατεψυγμένα ωάρια;

Ένα στοιχείο που συχνά προκαλεί έκπληξη είναι ότι πολλές γυναίκες που προχωρούν σε κατάψυξη ωαρίων δεν επιστρέφουν τελικά για να τα χρησιμοποιήσουν. Σε αρκετές περιπτώσεις, η γυναίκα επιτυγχάνει εγκυμοσύνη χωρίς να χρειαστεί να χρησιμοποιήσει τα κατεψυγμένα ωάρια.

Οι γυναίκες που επιστρέφουν για να τα χρησιμοποιήσουν βρίσκονται συχνά στις αρχές της δεκαετίας των 40. Τα ποσοστά επιβίωσης των ωαρίων μετά την απόψυξη είναι υψηλά, περίπου 80-90%.

Όπως επισημαίνει ο Δρ Βενέτης, οι πιθανότητες να αποκτήσει τελικά μια γυναίκα παιδί διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την ηλικία κατά την κατάψυξη και τον αριθμό των ωαρίων που έχουν αποθηκευτεί. Συνολικά, περίπου μία στις τρεις γυναίκες που επιστρέφουν για να χρησιμοποιήσουν τα ωάριά τους αποκτά παιδί. Σε πιο ευνοϊκές περιπτώσεις, όμως, όταν η κατάψυξη έχει γίνει πριν από τα 35 έτη και έχουν αποθηκευτεί περίπου 15–20 ωάρια, οι αθροιστικές πιθανότητες γέννησης μπορούν σε ορισμένες σειρές δεδομένων να ξεπεράσουν το 75%.

Τι γνωρίζουμε για την ασφάλεια;

Τα διαθέσιμα δεδομένα για την κρυοσυντήρηση ωαρίων με τη σύγχρονη μέθοδο της υαλοποίησης είναι καθησυχαστικά. Μέχρι σήμερα δεν έχει διαπιστωθεί αυξημένος κίνδυνος συγγενών ανωμαλιών ούτε αύξηση των χρωμοσωμικών ανωμαλιών στα έμβρυα που προκύπτουν από κατεψυγμένα ωάρια.

«Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση: η κατάψυξη μπορεί να διατηρεί ένα ωάριο στη βιολογική ηλικία που είχε κατά τη συλλογή του, δεν μπορεί όμως να ‘παγώσει’ και την ηλικία της γυναίκας που θα κυοφορήσει. Όταν η εγκυμοσύνη πραγματοποιείται σε μεγαλύτερη αναπαραγωγική ηλικία, αυξάνονται οι πιθανότητες επιπλοκών, όπως υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης κύησης και πρόωρος τοκετός. Επομένως, ο σχεδιασμός χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τόσο την ποιότητα των ωαρίων όσο και τις συνθήκες μιας πιθανής μελλοντικής εγκυμοσύνης», διευκρινίζει.

Μια επιλογή που χρειάζεται ρεαλιστικές προσδοκίες

Η κατάψυξη ωαρίων έχει διευρύνει σημαντικά τις δυνατότητες που προσφέρει σήμερα η αναπαραγωγική ιατρική. Μπορεί να μειώσει μέρος της πίεσης που δημιουργεί ο χρόνος και να προσφέρει μεγαλύτερο περιθώριο στον οικογενειακό προγραμματισμό.

Δεν αποτελεί, ωστόσο, εγγύηση μελλοντικής μητρότητας και δεν έχει την ίδια αξία για κάθε γυναίκα. Η ηλικία, το ωοθηκικό απόθεμα, ο αριθμός των ωαρίων που μπορούν να συλλεχθούν και οι μελλοντικοί αναπαραγωγικοί στόχοι χρειάζεται να αξιολογούνται μαζί.

Η ουσιαστική απόφαση, επομένως, δεν είναι απλώς «να καταψύξω ή όχι τα ωάριά μου;». Είναι να γνωρίζει μια γυναίκα τι μπορεί πραγματικά να της προσφέρει αυτή η επιλογή στη δική της περίπτωση και πότε είναι η καταλληλότερη στιγμή να την εξετάσει.

*Ο Χρήστος Βενέτης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εκπαιδεύτηκε στην Αναπαραγωγική Ιατρική στην Ελλάδα και στην Αυστραλία, όπου εργάστηκε για περίπου μία δεκαετία.

Το επιστημονικό του έργο περιλαμβάνει περισσότερες από 140 δημοσιεύσεις σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά, με ιδιαίτερη έμφαση στην εξωσωματική γονιμοποίηση.

INFO

Αδριανουπόλεως 8 & Επανωμής 26

55133, Καλαμαριά

2310 41 41 00

info@drvenetis.com

www.drvenetis.com