Χειμώνας - ΣΦΕΕ: Το Ταμείο Καινοτομίας ευκαιρία για επιστημονική πρόοδο και πρόσβαση των ασθενών

Η βασική λογική είναι το Ταμείο να λειτουργήσει ως ένας μηχανισμός πρώιμης πρόσβασης (early access). Οι νέες, κρίσιμες θεραπείες (όπως ATMPs/κυτταρικές-γονιδιακές θεραπείες) ή φάρμακα με καθεστώς PRIME του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων θα εισάγονται ταχύτερα στο σύστημα και θα αποζημιώνονται προσωρινά. Στα τρία χρόνια, η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου θα επαναξιολογείται βάσει πραγματικών δεδομένων (Real-World Data) για να αποφασιστεί αν θα ενταχθεί μόνιμα στη θετική λίστα.

Εκτιμούμε ότι η ένταξη των πρώτων καινοτόμων φαρμάκων θα πραγματοποιηθεί προς το τέλος του α΄ εξαμήνου του 2027.

Η φαρμακευτική καινοτομία αποτελεί επένδυση στην υγεία, στην κοινωνία και στην οικονομία της χώρας μας. Και η επένδυση στην υγεία αποτελεί προϋπόθεση κοινωνικής ευημερίας, οικονομικής ανάπτυξης και ασφάλειας.

Τα παραπάνω αναφέρει στο αφιέρωμα του CNN Greece ο Γενικός Δ/ντής του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος – ΣΦΕΕ, Μιχάλης Χειμώνας. Σε μία πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη, και με την τεράστια εμπειρία του σε ζητήματα φαρμακευτικής πολιτικής, ο κ. Χειμώνας αναφέρεται ενδελεχώς στη σημαντική μεταρρύθμιση του Ταμείου Καινοτομίας στη χώρα μας, σε ζητήματα χρηματοδότησης του Ταμείου, στο μείζον ζήτημα της ανταγωνιστικότητας στην Ελλάδα αλλά και στο έλλειμμα της ΕΕ, στις υγειονομικές προκλήσεις της Ευρώπης αλλά και της Ελλάδας, καθώς και στο πώς θα μπορέσουμε να χαράξουμε και να ακολουθήσουμε μία ρεαλιστική εθνική στρατηγική για το φάρμακο, σε συνθήκες μάλιστα διαρκών κρίσεων- perma crisis και χρόνιας υποχρηματοδότησης.

Ο συνομιλητής μας αναφέρεται ακόμη στα δύο μεγάλα αγκάθια του συστήματος, στην κάλυψη των ανασφάλιστων και στο ΙΦΕΤ, που εξελίσσεται στη μεγαλύτερη ιδιωτική επιχειρήσεων της χώρας. Για το ΙΦΕΤ, ο κ. Χειμώνας, τονίζει χαρακτηριστικά: «Από “παράθυρο” το ΙΦΕΤ έχει εξελιχθεί σε “πόρτα”, στη μεγαλύτερη φαρμακευτική εταιρεία με τζίρο πάνω από 600 εκατ. ευρώ».

Τονίζει εμφατικά, ακόμη, πως πρέπει να εξασφαλίσουμε την επάρκεια κρίσιμων φαρμάκων, την αντιμετώπιση των ελλείψεων και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγικής βάσης. «Φυσικά για να εφαρμοστούν όλα αυτά, χρειάζεται μια σταθερή συνεργασία Πολιτείας, φαρμακευτικού κλάδου, επιστημονικής κοινότητας και εκπροσώπων των ασθενών. Κοινό μας όραμα, άλλωστε -μεταξύ βιομηχανίας, ασθενών και πολιτείας- είναι να εξασφαλίσουμε τη θεραπεία που χρειάζεται ο ασθενής σήμερα και να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα του συστήματος για τις ανάγκες του αύριο. Το κοινό ζητούμενο είναι επαρκής χρηματοδότηση και συνυπευθυνότητα πολιτείας και φαρμακοβιομηχανίας. Η προστασία των ανασφάλιστων, η κάλυψη των έκτακτων αναγκών και η πρόσβαση στην καινοτομία πρέπει να διασφαλίζονται μέσα από έναν συνεκτικό σχεδιασμό, ώστε κάθε ασθενής να λαμβάνει τη θεραπεία που χρειάζεται τη στιγμή που τη χρειάζεται».

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο CNN Greece.

Κύριε Χειμώνα, τι σημαίνει πρακτικά για την κοινότητα των ασθενών αλλά και τη φαρμακοβιομηχανία η έναρξη του Ταμείου Καινοτομίας; Πρόκειται αναμφισβήτητα για μία μεγάλη πρόκληση και ένα σημαντικό στοίχημα της φαρμακευτικής πολιτικής.

Το Ταμείο Καινοτομίας αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία να περιορίσουμε την απόσταση ανάμεσα στην επιστημονική πρόοδο και στην πρόσβαση του Έλληνα ασθενούς σε νέες θεραπείες. Πρόκειται για έναν νέο θεσμό για την Ελλάδα, με αντίστοιχους μηχανισμούς να λειτουργούν ήδη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ιταλία και η Ιρλανδία. Για τους ασθενείς, πρακτικά, αυτό μπορεί να σημαίνει λιγότερη αναμονή και περισσότερες θεραπευτικές επιλογές, ιδιαίτερα όταν οι διαθέσιμες λύσεις δεν καλύπτουν επαρκώς τις ανάγκες τους. Σε σοβαρές παθήσεις, άλλωστε, ο χρόνος πρόσβασης μπορεί να είναι καθοριστικός.

Για τη φαρμακοβιομηχανία, το ζητούμενο είναι ένα σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο εισαγωγής και μεταβατικής αποζημίωσης της καινοτομίας. Ένα τέτοιο πλαίσιο μπορεί να διευκολύνει τον προγραμματισμό των εταιρειών για τη διάθεση συγκεκριμένων νέων θεραπειών στην Ελλάδα, με συγκεκριμένους κανόνες, χρονοδιαγράμματα και υποχρεώσεις τεκμηρίωσης του οφέλους τους.

Η θεσμοθέτηση του Ταμείου με τον Ν. 5302/2026 αποτελεί θετικό βήμα, σε συνέχεια και της κοινής πρότασης του ΣΦΕΕ και του PIF για ένα σχήμα μεταβατικής αποζημίωσης. Αναμένουμε την έκδοση των σχετικών Υπουργικών Αποφάσεων, που θα ρυθμίζουν τα ειδικότερα θέματα λειτουργίας του Ταμείου Καινοτομίας και τη διαδικασία ένταξης των φαρμακευτικών σκευασμάτων σε αυτό. Εκτιμούμε ότι η ένταξη των πρώτων καινοτόμων φαρμάκων θα πραγματοποιηθεί προς το τέλος του α΄ εξαμήνου του 2027. Η επιτυχής εφαρμογή του νέου θεσμού προϋποθέτει στενή συνεργασία Πολιτείας και φαρμακοβιομηχανίας, με στόχο την έγκαιρη αντιμετώπιση τυχόν ζητημάτων που θα ανακύψουν κατά τη λειτουργία του Ταμείου.

Η βασική λογική είναι το Ταμείο να λειτουργήσει ως ένας μηχανισμός πρώιμης πρόσβασης (early access). Οι νέες, κρίσιμες θεραπείες (όπως ATMPs/κυτταρικές-γονιδιακές θεραπείες) ή φάρμακα με καθεστώς PRIME του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων θα εισάγονται ταχύτερα στο σύστημα και θα αποζημιώνονται προσωρινά. Στα τρία χρόνια, η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου θα επαναξιολογείται βάσει πραγματικών δεδομένων (Real-World Data) για να αποφασιστεί αν θα ενταχθεί μόνιμα στη θετική λίστα.

Μετά από τρία χρόνια από την έναρξή του αναμένουμε να δούμε μια πρώτη «πιλοτική» ομάδα φαρμάκων (κατ’ εκτίμηση 7-8 σκευάσματα ATMPs/Prime από τα 40 περίπου νέα φάρμακα ετησίως) να λαμβάνει έγκριση μέσω αυτής της οδού. Παράλληλα, η συλλογή δεδομένων από την πραγματική κλινική πρακτική μπορεί να ενισχύσει την τεκμηρίωση της θεραπευτικής τους αξίας και να υποστηρίξει τις επόμενες αποφάσεις αξιολόγησης και αποζημίωσης.

Το μεγάλο στοίχημα, επομένως, είναι η εφαρμογή: Το Ταμείο μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο φαρμακευτικής πολιτικής, εφόσον η επιτυχία του μετρηθεί με βάση το πόσο γρήγορα και ισότιμα φτάνουν οι κατάλληλες θεραπείες στους ασθενείς που τις χρειάζονται.

Μπορεί το Ταμείο Καινοτομίας να εξασφαλίσει ισότιμη πρόσβαση στις καινοτόμες θεραπείες για όλους τους ασθενείς κυρίως τους χρονίως πάσχοντες την ώρα της ανάγκης;

Το Ταμείο Καινοτομίας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ταχύτερη και δικαιότερη πρόσβαση σε κάποιες νέες θεραπείες. Δεν αρκεί, όμως, η δημιουργία του για να εξασφαλιστεί ότι κάθε ασθενής θα λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία τη στιγμή που τη χρειάζεται. Ιδίως για τους χρονίως πάσχοντες, η ισότιμη πρόσβαση προϋποθέτει τόσο έγκαιρη έναρξη όσο και αδιάλειπτη συνέχιση της θεραπείας, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας ή την οικονομική τους δυνατότητα. Επιπλέον, το Ταμείο αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες καινοτόμων φαρμάκων και δεν καλύπτει το σύνολο των θεραπευτικών αναγκών των ασθενών.

Παρά τη θετική κατεύθυνση του θεσμού, υπάρχουν τέσσερα κρίσιμα ζητήματα που θα καθορίσουν την αποτελεσματικότητά του.

Πρώτον, η επάρκεια της χρηματοδότησης. Τα αρχικά 50 εκατ. ευρώ αποτελούν μια αφετηρία, αλλά, όπως έχει επισημάνει ο ΣΦΕΕ, δεν επαρκούν για τις πραγματικές ανάγκες. Όταν μιλάμε για θεραπείες υψηλού κόστους, απαιτείται προϋπολογισμός που να στηρίζεται στον αναμενόμενο αριθμό ασθενών και στις θεραπείες που πρόκειται να εισαχθούν, με δυνατότητα έγκαιρης ενίσχυσης. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος οι διαθέσιμοι πόροι να εξαντλούνται και η πρόσβαση να εξαρτάται από τη χρονική στιγμή εμφάνισης της ανάγκης.

Δεύτερον, χρειάζεται σαφές και σταθερό πλαίσιο για την κάλυψη ενδεχόμενων υπερβάσεων. Ο νόμος προβλέπει διακριτή κρατική χρηματοδότηση και προστατεύει τους πόρους του Ταμείου από τη μεταφορά τους σε άλλες ανάγκες. Το κρίσιμο ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί στην εφαρμογή ότι η χρηματοδότηση της καινοτομίας δεν θα οδηγεί σε νέες, απρόβλεπτες επιβαρύνσεις των εταιρειών μέσω clawback, οι οποίες θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τα κίνητρα διάθεσης νέων θεραπειών στην Ελλάδα.

Τρίτον, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ψηφιακή ετοιμότητα. Το προβλεπόμενο Εθνικό Μητρώο Ασθενών του Ταμείου και η διασύνδεση των σχετικών συστημάτων πρέπει να λειτουργούν έγκαιρα και αξιόπιστα, με τη συμμετοχή της ΗΔΥΚΑ. Χωρίς συστηματική καταγραφή ποιοτικών δεδομένων και εκβάσεων από την πραγματική κλινική πρακτική, υπονομεύεται η δυνατότητα αξιολόγησης του θεραπευτικού οφέλους και λήψης τεκμηριωμένων αποφάσεων για τη συνέχιση της αποζημίωσης.

Τέταρτον, απαιτούνται διαφανή, επιστημονικά τεκμηριωμένα κριτήρια επιλογής, με προτεραιότητα στην ανεκπλήρωτη θεραπευτική ανάγκη και στο ουσιαστικό κλινικό όφελος. Υπερβολικά περιοριστικά κριτήρια μπορεί να αφήσουν εκτός ασθενείς που χρειάζονται τις νέες θεραπείες, ενώ μια διεύρυνση χωρίς αντίστοιχη χρηματοδότηση μπορεί να καταστήσει το Ταμείο μη βιώσιμο. Εξίσου σημαντική είναι η συστηματική παρακολούθηση των θεραπευτικών εκβάσεων, με αξιοποίηση δεδομένων πραγματικής κλινικής πρακτικής, ώστε να αξιολογείται κατά πόσο επιβεβαιώνεται το αναμενόμενο θεραπευτικό όφελος και να τεκμηριώνονται οι αποφάσεις για τη συνέχιση της αποζημίωσης. Χρειάζονται, επίσης, σαφείς προθεσμίες και αιτιολογημένες αποφάσεις.

Τεχνητή Νοημοσύνη, κρίσιμα φάρμακα, λοιμώξεις, κλιματική κρίση, Εθνικά Μητρώα Ασθενών, έλλειμμα ανταγωνιστικότητας: Θα ήθελα να μας προτεραιοποιήσετε, στην παρούσα χρονική στιγμή, τις υγειονομικές προκλήσεις της ΕΕ και της χώρας μας και πώς μπορούμε να τις διαχειριστούμε ώστε να βγούμε σοφότεροι και πιο ανθεκτικοί;

Από το 2020 η πανδημία της COVID-19 ανέδειξε τις αδυναμίες των συστημάτων υγείας των ευρωπαϊκών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, και κατέστησε σαφές ότι η επένδυση στην υγεία αποτελεί προϋπόθεση κοινωνικής ευημερίας, οικονομικής ανάπτυξης και ασφάλειας. Ανέδειξε, επίσης, την ανάγκη για αυξημένη δημόσια χρηματοδότηση, ανθεκτικότερα συστήματα υγείας και καλύτερη προετοιμασία απέναντι σε υγειονομικές κρίσεις. Αυτό το μάθημα πρέπει να μεταφραστεί σε σταθερή πολιτική δέσμευση και στη χώρα μας, με πόρους που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ασθενών.

Πρώτη προτεραιότητα θα έθετα την πρόσβαση στην καινοτομία και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, αλλά και της Ελλάδας. Χρειαζόμαστε μια συνεκτική στρατηγική που να προσελκύει επενδύσεις, να στηρίζει την έρευνα και τις κλινικές μελέτες και να διασφαλίζει έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στην επιστημονική πρόοδο. Παράλληλα, πρέπει να εξασφαλίσουμε την επάρκεια κρίσιμων φαρμάκων, την αντιμετώπιση των ελλείψεων και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγικής βάσης.

Η Ευρώπη χάνει έδαφος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό: Μόνο την τελευταία διετία ανακοινώθηκαν φαρμακευτικές επενδύσεις άνω των 600 δισ. δολαρίων στις ΗΠΑ και την Κίνα. Το μερίδιό της στην παγκόσμια φαρμακευτική Έρευνα και Ανάπτυξη έχει μειωθεί από 43% το 1990 σε 31%, ενώ στις εμπορικές κλινικές μελέτες έχει υποχωρήσει στο μισό μέσα σε μία δεκαετία, στο 9%. Οι συνέπειες αφορούν άμεσα στους ασθενείς, καθώς περίπου το 40% των νέων εγκεκριμένων θεραπειών δεν φτάνει ποτέ στους Ευρωπαίους ασθενείς. Χρειαζόμαστε, επομένως, μια συνεκτική ευρωπαϊκή στρατηγική που να αντιμετωπίζει τη διαχρονική υποεπένδυση στη φαρμακευτική καινοτομία και να εκσυγχρονίζει τα πλαίσια αξιολόγησης της καινοτομίας, ώστε να αναγνωρίζουν τη συνολική αξία των νέων θεραπειών για τους ασθενείς, τα συστήματα υγείας και την οικονομία. Η ευρωπαϊκή δράση, όμως, πρέπει να συνοδεύεται από εθνικές πολιτικές σε κάθε χώρα.

Για την Ελλάδα, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας προϋποθέτει επαρκή δημόσια φαρμακευτική χρηματοδότηση, περιορισμό των υπέρμετρων υποχρεωτικών επιστροφών (όπου η Ελλάδα είναι πρωταθλητής), σταθερούς κανόνες και ταχύτερες διαδικασίες αξιολόγησης και αποζημίωσης νέων φαρμάκων. Χρειάζεται, επίσης, να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες της χώρας στην κλινική έρευνα και στην προσέλκυση περισσότερων επενδύσεων σε Έρευνα και Ανάπτυξη. Η φαρμακευτική καινοτομία αποτελεί επένδυση στην υγεία, στην κοινωνία και στην οικονομία της χώρας μας.

Δεύτερη προτεραιότητα και επιτακτική ανάγκη είναι η αντιμετώπιση των νοσοκομειακών λοιμώξεων και της μικροβιακής αντοχής, καθώς η Ελλάδα καταγράφει τα υψηλότερα ποσοστά μικροβιακών λοιμώξεων στην Ευρώπη. Χρειαζόμαστε αποτελεσματική επιτήρηση, ορθολογική χρήση αντιβιοτικών, καλύτερη εμβολιαστική κάλυψη. Ελπίζουμε ότι το ευρωπαϊκό Biotech Act (Ευρωπαϊκή Πράξη για τη Βιοτεχνολογία) θα συμβάλει στην αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων.

Τρίτη προτεραιότητα είναι η υγειονομική προσαρμογή στην κλιματική κρίση. Οι καύσωνες, οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες απαιτούν ανθεκτικές υποδομές, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και εφαρμόσιμα σχέδια αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών. Για την Ελλάδα, ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία των ευάλωτων ανθρώπων και η διασφάλιση της φροντίδας των χρονίως πασχόντων και των κατοίκων νησιωτικών και απομακρυσμένων περιοχών.

Τέταρτη προτεραιότητα είναι η ουσιαστική αξιοποίηση των δεδομένων και της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), η οποία μπορεί να αποτελέσει κινητήρια δύναμη για μια νέα εποχή φαρμακευτικής αναγέννησης. Από την ανακάλυψη νέων μορίων και την ανάπτυξη θεραπειών έως τον σχεδιασμό κλινικών μελετών, η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) μπορεί να επιταχύνει την έρευνα, να βελτιώσει την επιλογή των κατάλληλων συμμετεχόντων και να ενισχύσει την ασφάλεια μέσα από την έγκαιρη ανίχνευση πιθανών κινδύνων και ανεπιθύμητων ενεργειών. Παράλληλα, μπορεί να υποστηρίξει την έγκαιρη διάγνωση και την εξατομίκευση της θεραπείας. Προϋπόθεση για την Ελλάδα είναι τα αξιόπιστα Εθνικά Μητρώα Ασθενών και η διασύνδεσή τους με τον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας, με προστασία των προσωπικών δεδομένων και επιστημονική εποπτεία, ώστε η πρόοδος να μεταφράζεται σε καλύτερη φροντίδα και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πόρων.

Για τον ΣΦΕΕ, ζητούμενο είναι ένα βιώσιμο, ανθεκτικό και ανθρωποκεντρικό σύστημα υγείας, που εξασφαλίζει τη θεραπεία σήμερα και προετοιμάζεται για τις ανάγκες του αύριο. Θα βγούμε σοφότεροι εάν μετατρέψουμε τα διδάγματα των κρίσεων σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις, με επαρκή χρηματοδότηση, σαφείς δεσμεύσεις και ευθύνες όχι μόνο από τη φαρμακοβιομηχανία, αλλά και από την πολιτεία προς όφελος των πολιτών της χώρας μας.

Γνωρίζουμε ότι η φαρμακευτική καινοτομία έχει συνεισφέρει κατά 35% στην αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης. Εν τούτοις, η καινοτομία βάλλεται σφόδρα από τις υποχρεωτικές επιστροφές -clawback & rebate- και από την κατακλυσμιαία φορολογία. Πόσο μας κοστίζει -σε νοσηρότητα αλλά και αποδοτικότητα του συστήματος υγείας- η αργή έλευση των καινοτόμων θεραπειών στη χώρα μας;

Το κόστος της καθυστερημένης έλευσης των καινοτόμων θεραπειών είναι πρωτίστως ανθρώπινο, αλλά και οικονομικό. Για τον ασθενή, η αναμονή μπορεί να σημαίνει εξέλιξη της νόσου, περισσότερες επιπλοκές, νοσηλείες, αναπηρία και απώλεια ποιότητας ζωής. Σε παθήσεις όπου υπάρχει νέα θεραπεία το όφελος που χάνεται λόγω της καθυστέρησης μπορεί να μην ανακτάται αργότερα.

Τα στοιχεία της μελέτης Patients W.A.I.T. Indicator (EFPIA–IQVIA) 2025 αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Η πρόσβαση σε νέες θεραπείες παραμένει άνιση στην Ευρώπη και η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των χωρών με σημαντικούς περιορισμούς. Μόνο 69 από τα 168 νέα φάρμακα που έλαβαν έγκριση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων την περίοδο 2021-2024 είναι διαθέσιμα στην Ελλάδα. Από αυτά, μόνο 36 είναι πλήρως προσβάσιμα, ενώ τα υπόλοιπα 33 είναι διαθέσιμα μέσω ΣΗΠ/ΙΦΕΤ για περιορισμένο αριθμό ασθενών. Πρακτικά, ο Έλληνας ασθενής έχει πλήρη πρόσβαση σε 1 στα 5 νέα φάρμακα της συγκεκριμένης τετραετίας, περιορισμένη πρόσβαση σε άλλο 1 στα 5 και καθόλου πρόσβαση σε 3 στα 5 νέα φάρμακα. Μάλιστα, τα νέα φάρμακα έρχονται με καθυστέρηση σχεδόν δύο χρόνων, καθώς ο μέσος χρόνος από την ευρωπαϊκή έγκριση έως την αποζημίωση στην Ελλάδα είναι 641 ημέρες.

Για το σύστημα υγείας, αυτή η καθυστέρηση μπορεί να μεταφράζεται σε περισσότερες νοσηλείες, επισκέψεις στα επείγοντα και μεγαλύτερες ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας. Παράλληλα, επιβαρύνει τις οικογένειες και τους φροντιστές των ασθενών και περιορίζει τη δυνατότητα του ασθενούς να εργάζεται και να συμμετέχει στην κοινωνική ζωή. Επομένως, μια απόφαση που συγκρατεί προσωρινά τη φαρμακευτική δαπάνη μπορεί, τελικά, να μεταφέρει μεγαλύτερο κόστος όχι μόνο σε άλλες υπηρεσίες υγείας, αλλά και στην παραγωγικότητα και στην κοινωνία.

Η μελέτη του WifOR Institute, «How innovation drives health and growth in Europe: Assessing the Return on Investment of innovative medicines», αναδεικνύει ακριβώς την αξία που δημιουργούν οι νέες θεραπείες πέρα από τον φαρμακευτικό προϋπολογισμό: Μέσα από καλύτερα αποτελέσματα υγείας, λιγότερες νοσηλείες, μεγαλύτερη διάρκεια και ποιότητα ζωής και ευρύτερα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της μελέτης, κάθε 1€ επένδυσης στα νέα φάρμακα δημιουργεί περίπου 6€ κοινωνικοοικονομικής αξίας. Την περίοδο 2014-2024, επένδυση σε νέα φάρμακα ποσού 93 εκατ. ευρώ -σε τιμές καταλόγου και χωρίς να αφαιρούνται οι επιστροφές- συνδέεται με 430 εκατ. ευρώ οικονομικό όφελος από την αύξηση της παραγωγικότητας και 127 εκατ. ευρώ εξοικονόμηση από τη μείωση των νοσηλειών. Μόνο από τη μείωση των νοσηλειών εξοικονομούνται περίπου 1,40€ για κάθε 1€ πρόσθετης επένδυσης στα καινοτόμα φάρμακα. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις λίγες χώρες όπου οι εκτιμώμενες εξοικονομήσεις από τις νοσηλείες υπερκαλύπτουν το πρόσθετο κόστος της καινοτομίας.

Τα ευρήματα αυτά δεν αποτιμούν άμεσα το συνολικό κόστος των καθυστερήσεων στη χώρα μας. Καταδεικνύουν, όμως, ότι η έγκαιρη πρόσβαση στην καινοτομία έχει αξία που πρέπει να συνυπολογίζεται στις αποφάσεις φαρμακευτικής πολιτικής.

Έχετε αναφερθεί στα δύο μεγάλα αγκάθια του συστήματος, το ΙΦΕΤ -το οποίο εξελίσσεται στη μεγαλύτερη ιδιωτική εταιρεία της χώρας όπως έχει τονίσει ο ΣΦΕΕ επανειλημμένως- και στους ανασφάλιστους. Μπορείτε να το τεκμηριώσετε αυτήν την άποψή σας;

Πρόκειται για δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα στρεβλώσεων στη χρηματοδότηση και στη διαχείριση της φαρμακευτικής δαπάνης. Και στις δύο περιπτώσεις, ζητούμενο του ΣΦΕΕ είναι να εξασφαλίζεται η πρόσβαση των ασθενών στις αναγκαίες θεραπείες με διαφάνεια, επαρκείς πόρους και βιώσιμους κανόνες.

Στην περίπτωση του ΙΦΕΤ, ο προβληματισμός μας αφορά στη μεγάλη διεύρυνση ενός μηχανισμού έκτακτης κάλυψης αναγκών. Από «παράθυρο» το ΙΦΕΤ έχει εξελιχθεί σε «πόρτα», στη μεγαλύτερη φαρμακευτική εταιρεία με τζίρο πάνω από 600 εκατ. ευρώ. Το ΙΦΕΤ επιτελεί αναγκαίο έργο, εξασφαλίζοντας θεραπείες που δεν διατίθενται στην ελληνική αγορά, ωστόσο, όταν οι έκτακτες εισαγωγές αποκτούν τέτοια έκταση, οφείλουμε να εξετάσουμε γιατί τόσο πολλές ανάγκες εξακολουθούν να καλύπτονται μέσω αυτής της οδού και πώς μπορούν, όπου πληρούνται οι προϋποθέσεις, οι θεραπείες αυτές να ενταχθούν ταχύτερα στην κανονική κυκλοφορία και αποζημίωση και με πολύ μικρότερο κόστος. Χρειαζόμαστε διαφάνεια στην εξέλιξη της δαπάνης, συστηματική αξιολόγηση και διαπραγμάτευση και σαφή χρονοδιαγράμματα μετάβασης σε καθολικό σύστημα αποζημίωσης. Έτσι, εξασφαλίζουμε καθολική και πιο προβλέψιμη πρόσβαση για τους Έλληνες ασθενείς και, βέβαια, αποτελεσματικότερη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων.

Για τους ανασφάλιστους, η θέση μας είναι σαφής: Η καθολική πρόσβαση στη φαρμακευτική περίθαλψη αποτελεί αδιαπραγμάτευτη κοινωνική υποχρέωση, η οποία, όμως, πρέπει να συνοδεύεται από την αντίστοιχη δημόσια χρηματοδότηση. Ενώ, όμως, η ανεργία στη χώρα μειώνεται, η φαρμακευτική δαπάνη για τους ανασφάλιστους συνεχίζει να αυξάνεται, φτάνοντας, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας, τα 350 εκατ. ευρώ ετησίως. Η απόκλιση αυτή χρειάζεται τεκμηριωμένη εξήγηση, αξιόπιστη καταγραφή και έλεγχο των ΑΜΚΑ και συστηματική παρακολούθηση και των αναγκών και της δαπάνης.

Η πρότασή μας είναι η κάλυψη του κόστους των ανασφάλιστων με διακριτή και επαρκή χρηματοδότηση εκτός του φαρμακευτικού προϋπολογισμού, από τον κρατικό προϋπολογισμό, πχ. από κοινωνικούς πόρους. Πρόκειται για διαχρονική θέση του κλάδου, ώστε η κοινωνική προστασία να στηρίζεται σε σταθερούς δημόσιους πόρους.

Όταν οι ανάγκες αυξάνονται χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της χρηματοδότησης, μεγαλώνει η φορολογία/οι υποχρεωτικές επιστροφές των φαρμακευτικών επιχειρήσεων, απειλώντας τη βιωσιμότητα του ίδιου του συστήματος υγείας, καθώς και την πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στις νέες θεραπείες.

Το κοινό ζητούμενο είναι επαρκής χρηματοδότηση και συνυπευθυνότητα πολιτείας και φαρμακοβιομηχανίας. Η προστασία των ανασφάλιστων, η κάλυψη των έκτακτων αναγκών και η πρόσβαση στην καινοτομία πρέπει να διασφαλίζονται μέσα από έναν συνεκτικό σχεδιασμό, ώστε κάθε ασθενής να λαμβάνει τη θεραπεία που χρειάζεται τη στιγμή που τη χρειάζεται.

Πώς θα μπορέσουμε να χαράξουμε και να ακολουθήσουμε μία ρεαλιστική εθνική στρατηγική για το φάρμακο, σε περιβάλλον και συνθήκες perma crisis και χρόνιας υποχρηματοδότησης;

Σε ένα περιβάλλον διαρκών κρίσεων, η εθνική στρατηγική για το φάρμακο πρέπει να αναπροσαρμοστεί άμεσα, με έναν οργανωμένο σχεδιασμό προς όφελος των πολιτών της χώρας μας. Για τον ΣΦΕΕ, αφετηρία είναι ότι η φαρμακευτική πολιτική αποτελεί ταυτόχρονα πολιτική υγείας, κοινωνικής προστασίας και ανάπτυξης.

Για να ισορροπήσει το σύστημα, πρέπει να τεθεί ένας διττός στόχος: Έλεγχος της συνολικής δαπάνης και σταδιακή αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης, με ταυτόχρονη εισαγωγή ενός μηχανισμού συνυπευθυνότητας μεταξύ πολιτείας και φαρμακοβιομηχανίας για τη διαχείριση των αποκλίσεων, όπως υπάρχει σε διάφορες μορφές σε όλες σχεδόν τις χώρες της Ευρώπης. Η χρηματοδότηση πρέπει να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού και να μειώνει σταδιακά το χρηματοδοτικό κενό. Παράλληλα, η υπέρβαση της προϋπολογισμένης δαπάνης δεν μπορεί να επιβαρύνει αποκλειστικά τις φαρμακευτικές επιχειρήσεις μέσω του clawback. Η συνυπευθυνότητα δημιουργεί κοινό κίνητρο για αποτελεσματικότερη διαχείριση.

Δεύτερος άξονας είναι η ολοκλήρωση και η ουσιαστική εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων. Η αύξηση των πόρων πρέπει να συνοδεύεται από καλύτερο έλεγχο της ζήτησης και της συνταγογράφησης, καθολική εφαρμογή θεραπευτικών πρωτοκόλλων και φίλτρων συνταγογράφησης, Μητρώα Ασθενών, πλήρη αξιοποίηση του ηλεκτρονικού φακέλου υγείας και διασύνδεση των συστημάτων, με διαλειτουργικότητα και προστασία των προσωπικών δεδομένων. Στόχος είναι η κατάλληλη θεραπεία για τον κατάλληλο ασθενή, με περιορισμό της σπατάλης και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου ευρώ. Σε αυτή την προσπάθεια, τα δεδομένα υγείας αποτελούν βασική υποδομή της στρατηγικής. Εξίσου απαραίτητη είναι η εκπαίδευση των ανθρώπων που χρησιμοποιούν αυτές τις υποδομές.

Τρίτος άξονας είναι η έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση στην καινοτομία. Οι νέες θεραπείες πρέπει να αξιολογούνται με βάση το κλινικό τους όφελος, τις ανάγκες των ασθενών και τη συνολική κοινωνικοοικονομική αξία τους. Απαιτείται σύγχρονο πλαίσιο αξιολόγησης και αποζημίωσης, με σαφή χρονοδιαγράμματα, συμφωνίες ορισμένου χρόνου και όπου ενδείκνυται, συμφωνίες ελεγχόμενης εισόδου και επιμερισμού κινδύνου, αποζημίωση βάσει αποτελέσματος και υπό όρους κάλυψη με συλλογή δεδομένων πραγματικού κόσμου. Με αυτά τα εργαλεία μπορούμε να συνδυάσουμε την ταχύτερη πρόσβαση με τη βιωσιμότητα του συστήματος.

Τέταρτος άξονας είναι η επένδυση στην Έρευνα και Ανάπτυξη και στις κλινικές μελέτες. Η Ελλάδα χρειάζεται σταθερό, ανταγωνιστικό και προβλέψιμο πλαίσιο, απλούστερες διαδικασίες και στοχευμένα κίνητρα, αντίστοιχα με εκείνα που παρέχονται για τις παραγωγικές επενδύσεις. Οι κλινικές μελέτες μπορούν να προσφέρουν πρόσθετες θεραπευτικές δυνατότητες στους συμμετέχοντες ασθενείς, να ενισχύσουν την επιστημονική γνώση των επαγγελματιών υγείας και να προσελκύσουν πόρους (από 160 εκατ. ευρώ σε 1 δις ευρώ ετησίως) και θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.

Για να εφαρμοστούν όλα αυτά, χρειάζεται μια σταθερή συνεργασία πολιτείας, φαρμακευτικού κλάδου, επιστημονικής κοινότητας και εκπροσώπων των ασθενών. Κοινό μας όραμα, άλλωστε, είναι να εξασφαλίσουμε τη θεραπεία που χρειάζεται ο ασθενής σήμερα και να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα του συστήματος για τις ανάγκες του αύριο.

Διαβάστε εδώ ολόκληρο το αφιέρωμα Υγείας του CNN Greece