Γηριατρική: «Οχυρό» για την ενεργό γήρανση

Σε διάστημα περίπου 1.000 ετών το μέσο ανθρώπινο προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση έχει σχεδόν τριπλασιαστεί, από περίπου 30 έτη σε πάνω από 70 έτη παγκοσμίως. Πρόκειται για μία αύξηση η οποία συνδέεται χρονολογικά με τη βιομηχανική επανάσταση και εκτοξεύεται με εκθετικό ρυθμό, ιδίως κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, οφειλόμενη στην αλματώδη εξέλιξη της ιατρικής, στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης καθώς και στη μείωση της παιδικής θνησιμότητας.

Βιώνοντας πλέον την εποχή της τεχνικής νοημοσύνης, αλλά και τη στιγμή που δημιουργούνται οι πρώτοι κβαντικοί υπολογιστές, εξασφαλίζοντας μια ασύλληπτη υπολογιστική ισχύ και ταχύτητα, αναμένεται μια πρωτοφανής εξέλιξη σε κάθε πεδίο της ιατρικής και των βιοεπιστημών, που θα επιφέρει νέες θεραπείες και φάρμακα, καθιστώντας πλέον θεραπεύσιμες ή χρόνιες, αυτές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ανίατες ή θανατηφόρες νόσοι.

Και όμως σήμερα, το μεγάλο ζήτημα και η πρόκληση που τίθενται, δεν είναι το κατά πόσο πολύ θα αυξηθεί περαιτέρω η διάρκεια της ανθρώπινης ζωής. Αυτό θεωρείται δεδομένο. Αλλά, το εάν αυτή η επιμήκυνση του προσδόκιμου θα χαρακτηρίζεται από ποιότητα και λειτουργικότητα ώστε ταυτόχρονα με το «υγιής» να εξασφαλιστεί και ένα ενεργό και χωρίς αναπηρία γήρας.

Το πεδίο της επιστήμης της μακροβιότητας «Longevity Medicine», ενός σύγχρονου επιστημονικού πεδίου που, αρχίζει να αναπτύσσεται στις αρχές της δεκαετίας του 2000, απαρτίζεται από μια διεπιστημονική θεώρηση που συνδυάζει τη γνώση της κλασικής ιατρικής, της βιολογίας και ιδιαίτερα, του κλάδου της μοριακής βιολογίας και γενετικής, της κοινωνιολογίας, των νευροεπιστημών κ.α.

Τα επιτεύγματά της, συνοψίζονται πρωτίστως στην ανακάλυψη μοριακών και κυτταρικών μηχανισμών της γήρανσης αλλά και εν δυνάμει «αντιγηραντικών» μεθόδων, ουσιών και φαρμάκων. Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά τα επιτεύγματα, παραμένουν σε ένα ερευνητικό και εργαστηριακό επίπεδο και τελούν ακόμη αντικείμενο μελέτης, χωρίς να μπορούν να έχουν μια ολοκληρωμένη τεκμηρίωση για ευρεία κλινική χρήση.

Η πραγματικότητα σήμερα

Σύμφωνα με μια μελέτη του Αμερικανικού Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης της Υγείας που, δημοσιεύτηκε στο «The Lancet Public Health» τον περασμένο Ιούλιο, το παγκόσμιο «χάσμα νοσηρότητας» (The global "morbidity gap") δηλαδή, η διαφορά μεταξύ του συνολικού προσδόκιμου ζωής και του προσδόκιμου υγιούς ζωής, αυξήθηκε από 8,8 χρόνια το 1990 σε 10,7 χρόνια το 2023.

Βασικές αιτίες και οδηγοί του φαινομένου αυτού φέρονται ποικίλες διαταραχές & νόσοι.

• Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα μυοσκελετικά προβλήματα, οι διαταραχές της ψυχικής υγείας (όπως άγχος και κατάθλιψη), η απώλεια του αισθητηρίου της ακοής και της όρασης, ακούσιοι τραυματισμοί & πτώσεις.
• Καταστάσεις που περιγράφουν μια μειωμένη εσωτερική και λειτουργική ικανότητα καθώς και γηριατρικά σύνδρομα όπως αυτά της γηριατρικής ευπάθειας, των διαταραχών των γνωσιακών λειτουργιών κ.α.

Βασικοί και χρόνιοι παράγοντες κινδύνου που λειτουργούν ως επαγωγείς των παραπάνω, είναι οι μεταβολικές διαταραχές της γλυκόζης και των λιπιδίων, ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ), η κατάχρηση καπνού και αλκοόλ, ο χρόνιος υποσιτισμός κατά την κύηση/γαλουχία αλλά και κατά την διάρκεια της παιδικής ηλικίας και του γήρατος.

Η Γηριατρική ως αρωγός της υγιούς και ενεργού γήρανσης

Η γηριατρική είναι η ιατρική ειδικότητα που έχει μια οριζόντια και ολιστική προσέγγιση του ηλικιωμένου ατόμου. Κάνοντας έναν παραλληλισμό, θα μπορούσε κανείς να πει πως είναι ο αντίποδας της Παιδιατρικής. Περιλαμβάνοντας την γνώση της κλασικής ιατρικής, της βιολογίας, της παθοφυσιολογίας και των μηχανισμών του γήρατος, αλλά και άλλων ιατρικών πεδίων και ειδικοτήτων όπως της ψυχιατρικής/ψυχολογίας, της νευρολογίας, της ενδοκρινολογίας, της ορθοπαιδικής και άλλων, είτε συνεργαζόμενη με αυτές, είτε έχοντας πλέον δημιουργήσει υποειδικότητες όπως η ψυχογηριατρική και η ορθογηριατρική, μέσα από την ολιστική ως προς το άτομο προσέγγιση και διεπιστημονικότητα, δεν αποσκοπεί μόνο στην θεραπεία των ασθενειών που συντρέχουν το γήρας και στην παράταση του προσδόκιμου επιβίωσης αλλά, πρωτίστως στην βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην βελτιστοποίηση της εσωτερικής και λειτουργικής ικανότητας του ατόμου. Συνθήκη απαραίτητη τόσο για την μακροζωία, όσο και για ένα υγιές και ενεργό γήρας. Ουσιαστικά, η Γηριατρική είναι η ιατρική ειδικότητα μέσω της οποίας θα μπορέσει να βρει την καθημερινή πρακτική και κλινική εφαρμογή η Ιατρική της Μακροζωίας. Διασφαλίζοντας παράλληλα την ορθή πρακτική και εφαρμογή της.

Σε μια γηρασμένη Ευρώπη, μια ακόμη πιο γηρασμένη Ελλάδα που ταλανίζεται από την υπογεννητικότητα, τη δημογραφική γήρανση του πληθυσμού και την κατάρρευση του ασφαλιστικού συστήματος, με ένα χάσμα νοσηρότητας που διαρκώς αυξάνεται την τελευταία 20ετία και ένα δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων* που το 2050 θα αγγίζει το εφιαλτικό 60%3 και την επερχόμενη πανδημία των ανοϊκών συνδρόμων που θα πλήττουν περισσότερο από 300,000 έλληνες, το φλέγον ζήτημα, δεν είναι προφανώς η μακροζωία αλλά, η αποφυγή της εξάρτησης και της αναπηρίας και η βελτίωση της ποιότητας ζωής των μεγαλύτερων ηλικιακά ενηλήκων .

Για την επίτευξη αυτών των στόχων απαιτούνται δραστικές, άμεσες και καινοτόμες πολιτικές Υγείας που, είναι αδύνατο να υλοποιηθούν δίχως την υιοθέτηση και αναγνώριση της Γηριατρικής στην χώρα -όντας με την Πορτογαλία οι μοναδικές χώρες στην Ε.Ε. που δεν το έχουν πράξει ακόμη- και που θα λειτουργεί εντός ενός καθορισμένου θεσμικού πλαισίου, που θα διασφαλίζει την διεπιστημονικότητα, την διασύνδεση των υπηρεσιών υγείας καθώς και την θεραπευτική συνέχεια και πρόληψη, ώστε να αποφευχθεί ένα δυστοπικό μέλλον.

* δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων (old-age dependency ratio) εκφράζει την αναλογία του πληθυσμού ηλικίας 65 ετών και άνω προς τον πληθυσμό σε παραγωγική ηλικία (20 έως 64 ετών).

Αναφορές-Πηγές

1. ( Max Roser (2018) - “Twice as long — life expectancy around the world” Published online at OurWorldinData.org. Retrieved from: https://archive.ourworldindata.org/20251125-173858/life-expectancy-globally.html [Online Resource] (archived on November 25, 2025). )

2. (Global, regional, and national trends in the morbidity gap and contributing diseases, injuries, and risk factors, 1990–2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023 - The Lancet Public Health https://share.google/XsCI340KmO4RxqOzH )

3. Foundation for Economic & Industrial Research https://iobe.gr/en/growth-extroversion/the-demographic-issue-in-greece-challenges-and-policy-proposals/

4. Exarchos TP, Skolariki K, Mahairaki V, Lyketsos CG, Vlamos P, Scarmeas N, Dardiotis E, On Behalf Of The Hellenic Initiative Against Alzheimer's Disease Hiaad. Geographic Distribution and Future Projections of Mild Cognitive Impairment and Dementia in Greece: Analysis from 1991 to 2050. Brain Sci. 2025 Jun 19;15(6):661. doi: 10.3390/brainsci15060661.

PMID: 40563830; PMCID: PMC12191139.

Διαβάστε εδώ ολόκληρο το αφιέρωμα Υγείας του CNN Greece