To κρασί και η μοναξιά

Όχι τόσο για τα νούμερα, αν και είναι ενδεικτικά, όσο για την ερμηνεία τους. Το κρασί, έλεγε, δεν βρίσκεται απλώς σε μια εμπορική κάμψη. Βρίσκεται στο επίκεντρο μιας βαθύτερης κοινωνικής μετατόπισης, ή μετασχηματισμού θα λέγαμε εμείς.

Τα στατιστικά στοιχεία, μας λένε ότι, στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ η κατανάλωση αλκοόλ έχει μειωθεί την τελευταία δεκαετία, αλλά το κρασί είναι η μόνη μεγάλη κατηγορία αλκοολούχου ποτού που υποχωρεί σε όλα τα επίπεδα τιμής.

Η κατανάλωση κρασιού παγκοσμίως μειώθηκε 3,3% το 2024 και βρίσκεται στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1961. Στη Βρετανία η κατά κεφαλήν κατανάλωση έχει πέσει 14% από το 2000. Στη Γαλλία οι πολίτες πίνουν περίπου τα μισά απ’ ό,τι τη δεκαετία του ’70. Στην Κίνα, που πριν από δέκα χρόνια θεωρούνταν μια νέα πολλά υποσχόμενη αγορά, η κατανάλωση έχει καταρρεύσει. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση που είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός και εξαγωγέας, κρασιού, συζητά χρηματοδοτήσεις για εκρίζωση αμπελώνων ώστε να περιοριστεί η υπερπροσφορά. Αν και αυτό με τις ποσοστώσεις στην αμπελοκαλλιέργεια και φύτευση ποτέ δεν το κατάλαβα. Το να πρέπει δηλαδή να βάζουμε όριο στην παραγωγή κρασιού στην Ευρώπη αλλά από την άλλη να εισάγουμε τεράστιες ποσότητες από Νότια Αμερική, Αυστραλία και Νότιο Αφρική.

Αν ήταν μόνο θέμα υγείας, θα βλέπαμε οριζόντια πτώση σε όλα τα ποτά. Δεν συμβαίνει αυτό όμως. Οι πωλήσεις μπύρας και αποσταγμάτων αντέχουν ή αυξάνονται. Οι νέες γενιές δεν έχουν εγκαταλείψει πλήρως το αλκοόλ, απλώς πίνουν αλλιώς, πιο σποραδικά, και είναι λιγότερο δεμένες με το παραδοσιακό, πλούσιο και πολύωρο τραπέζι όπου το κρασί ρέει αργά και συνοδεύει τη συζήτηση.

Και εδώ βρίσκεται η καρδιά του ζητήματος. Το κρασί δεν ήταν ποτέ απλώς ένα ποτό. Ήταν μια τελετουργία που συνοδεύει το κοινό μας χρόνο με άλλους ανθρώπους. Που συντελεί στην κοινωνικοποίηση μας. Είναι το κοινό τραπέζι. Είναι ένα στοιχείο που συμβολίζει την ελευθερία αφού μόνο μέσα από την κοινωνικότητα και την σχέση μας με άλλους ανθρώπους είμαστε πραγματικά ελεύθεροι.

Η ίδια η έρευνα που επικαλείται το άρθρο του Economist λέει και κάτι άλλο. Σχεδόν το 25% των Αμερικανών ενηλίκων, δήλωσαν ότι σε μια δεδομένη ημέρα το 2023, έφαγαν όλα τα γεύματά τους μόνοι, από 17% το 2003. Το ποσοστό των μονοπρόσωπων νοικοκυριών παγκοσμίως αναμένεται να φτάσει το 35% έως το 2050. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου ένας στους έξι ανθρώπους δηλώνει ότι βιώνει μοναξιά. Και το World Happiness Report μας λέει ότι η συχνότητα με την οποία γευματίζουμε με άλλους ανθρώπους, αντανακλά την ικανοποίηση από τη ζωή σχεδόν όσο και το εισόδημα ή η εργασιακή κατάσταση.

Το κρασί είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το «μαζί». Σε αντίθεση με τη μπύρα ή τα «σκληρά» ποτά, το κρασί, ιστορικά από την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη μέχρι τη μεσογειακή οικογενειακή κουζίνα, συνόδευε τη συζήτηση, τη βραδύτητα, τη διάρκεια, την απόλαυση.

Στον 20ο αιώνα, με την άνοδο της μεσαίας τάξης, το κρασί έγινε το ποτό της κοινωνικής ανόδου και της συλλογικής ευημερίας. Σήμερα, όμως, δεν τρώμε όπως παλιά. Δεν βγαίνουμε και δεν καθόμαστε γύρω από το ίδιο τραπέζι όπως παλιά.

Η έρευνα δείχνει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Οι άνθρωποι δεν πίνουν περισσότερο όταν είναι θλιμμένοι. Αντιθέτως, είναι έως και 28% πιο πιθανό να πιούν και 23% πιο πιθανό να πιούν υπερβολικά τις ημέρες που αισθάνονται χαρούμενοι. Το ποτό, για τους περισσότερους, είναι κοινωνικό γεγονός. Όταν η κοινωνικότητα μειώνεται, μειώνεται και η κατανάλωση που τη συνοδεύει.

Στο παλιότερο ντοκιμαντέρ που είχαμε κάνει στο CNN Greece για το κρασί , παραγωγοί και επαγγελματίες της αγοράς μιλούσαν ήδη για «κρίση του αλκοόλ» και η ανησυχία τους δεν περιοριζόταν στους δασμούς ή στο κόστος παραγωγής. Μιλούσαν για αλλαγή κουλτούρας. Για νεότερες γενιές που δεν βλέπουν το κρασί ως αυτονόητο μέρος της κοινωνικής τους ταυτότητας. Για ένα προϊόν που χάνει το συμβολικό του βάρος μαζί με την απώλεια των συλλογικών μας συνηθειών. Αυτό που τότε ακουγόταν ως εμπορικό καμπανάκι, σήμερα μοιάζει με κοινωνικό δείκτη.

Ίσως τελικά η πτώση των πωλήσεων να μην είναι το πρόβλημα. Ίσως είναι το σύμπτωμα. Αν το κρασί ήταν δείκτης της εξωστρέφειας, τότε η υποχώρησή του ίσως αντανακλά μια βαθύτερη εσωστρέφεια. Λιγότερα κοινά τραπέζια. Λιγότερες αυθόρμητες συναντήσεις. Περισσότερα γεύματα μπροστά σε οθόνες.

Δεν ξέρω αν γινόμαστε πιο υγιείς. Σίγουρα γινόμαστε ολοένα και πιο μοναχικοί.