Γιατί κάποια χωριά παραμένουν ζωντανά;

Μεταφράζω από τα βασικά συμπεράσματα:

«Η απλή εικόνα των αναπτυσσόμενων πόλεων, των σταθερών κωμοπόλεων και των συρρικνούμενων χωριών κρύβει πιο σύνθετες πληθυσμιακές τάσεις στις αστικές και αγροτικές περιοχές της Ευρώπης.

Ο πληθυσμός αυξάνεται στις “λειτουργικές” αστικές περιοχές, δηλαδή στις πόλεις και στις περιοχές γύρω από αυτές. Ωστόσο, στο εσωτερικό τους ο πληθυσμός αποκεντρώνεται, καθώς αυξάνεται ταχύτερα εκτός των πόλεων.

Το αντίθετο συμβαίνει στις “λειτουργικές” αγροτικές περιοχές, οι οποίες περιλαμβάνουν τις κεντρικές κωμοπόλεις και την ενδοχώρα τους. Εκεί ο πληθυσμός συνολικά συρρικνώνεται, αλλά ταυτόχρονα συγκεντρώνεται περισσότερο στις κωμοπόλεις.

Και πίσω από αυτούς τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους υπάρχουν σημαντικές γεωγραφικές διαφοροποιήσεις: στις βορειοδυτικές χώρες της Ε.Ε. αυξήθηκε κατά μέσο όρο ο πληθυσμός τόσο των λειτουργικών αστικών όσο και των αγροτικών περιοχών, ενώ στις νότιες και ανατολικές χώρες οι λειτουργικές αγροτικές περιοχές έχασαν πληθυσμό».

Η ουσία των συμπερασμάτων νομίζω πως μας απομακρύνει από μια γενική συζήτηση περί «ερήμωσης της περιφέρειας» και μας αναγκάζει να κοιτάξουμε πολύ πιο προσεκτικά τι συμβαίνει σε κάθε τόπο ξεχωριστά. Γιατί ακόμη και μέσα στις αγροτικές περιοχές οι τάσεις δεν είναι ίδιες: άλλοι οικισμοί χάνουν πληθυσμό, άλλοι λειτουργούν ως τοπικά κέντρα και άλλοι εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.

Δεν προκρίνεται λοιπόν μια λύση για όλους· μάλλον το αντίθετο. Η δημογραφική ανθεκτικότητα ενός τόπου προκύπτει από τον συνδυασμό πολλών παραγόντων – πρόσβαση σε υπηρεσίες, συνδεσιμότητα, κατοικία, εργασία – και οι διαφορετικές περιοχές χρειάζονται διαφορετικές απαντήσεις μέσα σε ένα συνεκτικό πλαίσιο.

Και σε μια χώρα με τόσο έντονη νησιωτικότητα και ορεινότητα, οφείλουμε να αναπτύξουμε τα αντίστοιχα εργαλεία και μοντέλα στήριξης, με κυρίαρχη την place-based προσέγγιση: πολιτικές που ξεκινούν από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε τόπου και συνδυάζουν διαφορετικά εργαλεία σε ένα συνεκτικό πλαίσιο.

Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα που ανακοινώθηκε πριν από λίγες ημέρες για το Καστελλόριζο κινείται προς αυτή την κατεύθυνση με στοχευμένες επενδύσεις σε υποδομές, μόνιμο ετήσιο εισοδηματικό κίνητρο 5.000 ευρώ για όλους τους κατοίκους και τους δημοσίους υπαλλήλους που υπηρετούν στο νησί, αλλά και κίνητρα προσέλκυσης νέου πληθυσμού με δυνατότητα τηλεργασίας σε δημοσίους υπαλλήλους που το επιτρέπει η θέση τους. Διαφορετικές πολιτικές και εργαλεία συνδυάζονται γύρω από τις συγκεκριμένες ανάγκες ενός τόπου, με στόχο να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε να παραμείνει ζωντανός.

*Strong villages and towns in Europe – insights from the EU Rural Observatory

Ο Δημήτρης Κυριαζής είναι Ειδικός Γραμματέας Ορεινών Περιοχών