Η έλλειψη εργατικών χεριών στη γεωργία απειλή για οικονομία, ασφαλιστικό, επισιτιστική ασφάλεια

Τα ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα είναι υψηλής ποιότητας και παράγονται με αυστηρές προδιαγραφές αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα. Υφίστανται σκληρό και αθέμιτο ανταγωνισμό από εισαγόμενα προϊόντα τρίτων χωρών τα οποία είναι φθηνότερα καθώς στις χώρες αυτές έχουν πολύ χαμηλά εργατικά και λιγότερο αυστηρές προδιαγραφές όσον αφορά τις καλλιεργητικές πρακτικές και τα φυτοφάρμακα.

Με το CNN Greece τον τελευταίο χρόνο ταξιδεύουμε στην ελληνική ύπαιθρο και συναντούμε τους ανθρώπους της παραγωγής. Ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει γενικά ο γεωργικός κλάδος σε όποιο μέρος της Ελλάδας κι αν έχουμε πάει, είναι η έλλειψη εργατικών χεριών. Το συνεχώς αυξανόμενο κόστος παραγωγής εξανεμίζει τα κέρδη ενώ η δομή της αγροτικής οικονομίας στη Ελλάδα, (μικρός κλήρος, μη βιομηχανοποιημένη παραγωγή, αδύναμοι συνεταιρισμοί) δεν δίνει περιθώρια για οικονομίες κλίμακας και υψηλότερο τελικό εισόδημα.

Αποτέλεσμα είναι οι νέοι να μην ασχολούνται πια με τη γη και να εγκαταλείπουν τα χωράφια. Είναι κοινό μυστικό ότι χιλιάδες στρέμματα καλλιεργήσιμης γης σε όλη τη χώρα έχουν εγκαταλειφθεί. Το 2005 η συμμετοχή της γεωργίας στο ΑΕΠ προσέγγιζε το 5% ενώ το 2024 έπεσε στο 3,2%.

Η έλλειψη εργατικών χεριών είναι κάτι που μπορεί να λυθεί, καλώς ή κακώς, μόνο με την μετάκληση εργατών από τρίτες χώρες. Εκτός και αν οι νέοι επιστρέψουν στα χωράφια κάτι που δεν φαίνεται να γίνεται στο ορατό μέλλον. Η οργανωμένη και με κανόνες μετανάστευση, αλλά ακόμη και η αξιοποίηση μεταναστών που ήρθαν παράτυπα στη χώρα μπορεί να δώσει ανάσα την αγροτική παραγωγή. Δυστυχώς όμως φαίνεται πως δεν υπάρχει είτε η βούληση είτε η δυνατότητα να λυθεί το πρόβλημα της έλλειψης εργατικών χεριών με μετάκληση εργατών από τρίτες χώρες. Ενώ οι εργοδότες κάθε χρόνο ζητούν ένα μεγάλο αριθμό εργατών (και υπάρχουν εκατομμύρια πρόθυμοι όπως ξέρουμε) μόνο ένα ποσοστό από αυτές τις θέσεις εγκρίνονται, με αποτέλεσμα η αγορά εργασίας να είναι πάντα ελλειμματική.

Τα στοιχεία μιλούν από μόνα τους. Το 2024 το Υπουργείο Εργασίας δέχθηκε 379.165 αιτήματα από εργοδότες για την εισαγωγή αλλοδαπών εργαζομένων. Από αυτά, 200.425 αιτήσεις εγκρίθηκαν και πήραν άδειες εργασίας. Οι υπόλοιπες ανάγκες σε εργάτες πώς να καλύφθηκαν άραγε;

Το 2025, εγκρίθηκαν συνολικά 89.290 θέσεις εργασίας για πολίτες τρίτων χωρών (41.670 εξαρτημένη απασχόληση, 45.670 εποχική, 2.000 υψηλής ειδίκευσης), με δυνατότητα επέκτασης έως 98.219. Από τις 360.000 θέσεις που η αγορά χρειάστηκε το 2025, καλύφθηκαν περίπου 90.000 θέσεις αλλοδαπών εργαζομένων. Για το 2026 προβλέπονται περίπου 95.000 θέσεις εργασίας για πολίτες τρίτων χωρών. Είναι απίθανο να χρειάζονται για το 2026 λιγότεροι από ότι τα δυο προηγούμενα χρόνια. Πως θα καλυφθούν αυτές οι ανάγκες; Τι θα γίνει από τον Νοέμβριο με τις ελιές, από τον Δεκέμβριο με τα εσπεριδοειδή κτλ; Γιατί με δεδομένη την κατάσταση και αφού τα νούμερα δεν βγαίνουν, είτε η παραγωγή θα μείνει στα δέντρα και δεν θα μαζευτεί, είτε θα πρέπει κάποιοι «αόρατοι» να δουλέψουν. Και εδώ ερχόμαστε σε ένα άλλο κρίσιμο ζήτημα. Την αδήλωτη εργασία. Είναι προφανές ότι με τις δηλωμένες καλλιέργειες χρειάζεται συγκεκριμένος αριθμός εργατών ο οποίος δεν υπάρχει στα χαρτιά. Υπάρχει όμως παράτυπα, και είναι κάτι που το ομολογούν κατ’ ιδίαν και πολλοί αγρότες. Με μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο θα δει κανείς πολλές υποθέσεις εξιχνίασης κυκλωμάτων εκμετάλλευσης εργατών που έχουν έρθει στο φως της δημοσιότητας τα τελευταία χρόνια.

Πέρα από τα κυκλώματα όμως είναι και η μικροπαρανομία για την οποία όμως δεν ευθύνεται μόνο ο αγρότης.

Όταν οι αγρότες ζητούν εργάτες και οι βίζες καθυστερούν από έξι μήνες έως ένα χρόνο για να βγουν, η συγκομιδή δεν περιμένει. Κάποιοι πρέπει να δουλέψουν και μπορούμε να υποθέσουμε ποιοι θα είναι αυτοί και με τί εργασιακές συνθήκες. Κι ούτε οι εργάτες που ήρθαν στην Ελλάδα με συμφωνία να δουλέψουν σε έναν εργοδότη να βρίσκονται ξαφνικά να δουλεύουν για άλλον και σε άλλη περιοχή, ή να μην δουλεύουν καθόλου, ή να δουλεύουν και να πληρώνονται λιγότερο από τα συμφωνηθέντα, γιατί συμβαίνουν κι αυτά.

Είναι προφανές ότι αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ. Ο ξένος εργάτης που εργάζεται νόμιμα στη χώρα παράγει κέρδος για όλους. Μπορούν να καλλιεργηθούν μεγαλύτερες εκτάσεις, οι συγκομιδές γίνονται στην ώρα τους, ασφαλιστικές εισφορές μπαίνουν στα ταμεία ενός ούτως η άλλως προβληματικού ασφαλιστικού συστήματος, πληρώνονται φόροι. Είναι αποδεδειγμένο και με έρευνες ότι η νόμιμη εργασία μεταναστών σε μια χώρα μεσοπρόθεσμα ενισχύει την οικονομία. Επιτέλους είναι ώρα να μπει μια τάξη σε αυτό το χάος της μετάκλησης εργατών από τρίτες χώρες και η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να εξασφαλίσει το αδιάβλητο της διαδικασίας, τον αυστηρό έλεγχο, να αποτρέψει τις συναλλαγές «κάτω από το τραπέζι» και να εξασφαλίσει την επάρκεια σε εργατικά χέρια όλο το χρόνο για όλες τις περιοχές της χώρας. Καλό είναι να συζητάμε για παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας αλλά κάποιος θα πρέπει και να δουλέψει γι αυτή.