Γιατί ένα ενδεχόμενο πλήγμα των ΗΠΑ στο Ιράν απειλεί την παγκόσμια αγορά πετρελαίου

Η ιρανική κυβέρνηση, σύμφωνα με το CNNi, βρίσκεται υπό τεράστια πίεση, με μαζικές διαδηλώσεις να ξεσπούν σε ολόκληρη τη χώρα και τη βίαιη καταστολή των διαδηλωτών να ξεπερνά μια «κόκκινη γραμμή» που είχε θέσει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.

Αν και ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε την Τετάρτη ότι η Ουάσιγκτον θα «παρακολουθεί και θα αξιολογεί την κατάσταση», έχει καταστήσει σαφές ότι το ενδεχόμενο επίθεσης παραμένει στο τραπέζι.

Το διακύβευμα είναι τεράστιο: το Ιράν διαθέτει τα τρίτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως και ελέγχει ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα για τη διεθνή ενεργειακή αγορά.

Αυτοί οι παράγοντες θα καθορίσουν το μέλλον της χώρας, είτε υπάρξει αμερικανική επέμβαση είτε όχι.

Η πετρελαϊκή ισχύς του Ιράν

Το Ιράν παράγει κατά μέσο όρο περίπου 3,2 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, σύμφωνα με τον OPEC, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 4% της παγκόσμιας παραγωγής.

Παρά τις βαριές διεθνείς κυρώσεις, η χώρα παραμένει ο έκτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο, εξάγοντας μέρος της παραγωγής της μέσω ενός «σκιώδους στόλου» πλοίων και σε χαμηλότερες τιμές.

Ωστόσο, οι δυνατότητές της είναι πολύ μεγαλύτερες. Τα αποθέματά της ανέρχονται σε 209 δισ. βαρέλια, λιγότερα μόνο από εκείνα της Σαουδικής Αραβίας και της Βενεζουέλας.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, πριν την Ισλαμική Επανάσταση, η ημερήσια παραγωγή ξεπερνούσε τα 6,5 εκατ. βαρέλια.

Η Κίνα είναι μακράν ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας το 97% των εξαγωγών το 2024.

Όπως και στη Βενεζουέλα, το ιρανικό κράτος έχει εθνικοποιήσει την ενεργειακή του βιομηχανία. Ωστόσο, το Ιράν θεωρείται πολύ πιο κρίσιμο για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

«Οι εξελίξεις στο Ιράν έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία για τις αγορές πετρελαίου σε σχέση με τη Βενεζουέλα», σημειώνει η Λουίζα Παλάσιος, διευθύντρια του Κέντρου Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια.

«Ο κίνδυνος διακοπής της προσφοράς είναι καθοριστικός», προσθέτει.

Τι θα συμβεί με τις τιμές του πετρελαίου

Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη παρουσιάσει έντονες διακυμάνσεις. Την Τετάρτη, το αργό ξεπέρασε τα 61 δολάρια το βαρέλι λόγω των απειλών για επίθεση στο Ιράν, ενώ λίγες ημέρες νωρίτερα είχε πέσει στα 56 δολάρια μετά τις δηλώσεις Τραμπ για αύξηση της παραγωγής στη Βενεζουέλα.

Την Πέμπτη, οι τιμές υποχώρησαν ξανά κάτω από τα 60 δολάρια, καθώς ο πρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι δεν επίκειται άμεση στρατιωτική δράση.

Μια αμερικανική επίθεση θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές, ανάλογα με την έκταση των πληγμάτων και την αντίδραση της Τεχεράνης.

Το Ιράν έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει σοβαρή αναστάτωση, ελέγχοντας το βόρειο τμήμα των Στενών του Ορμούζ, ενός στρατηγικού περάσματος από το οποίο διέρχονται περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, δηλαδή το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής.

«Η ικανότητα του Ιράν να προκαλέσει χάος στις αγορές πετρελαίου είναι σημαντική, εάν επιλέξει να αντιδράσει δυναμικά», τονίζει ο Νταν Πίκερινγκ, ιδρυτής της Pickering Energy Partners.

Αν αλλάξει το καθεστώς

Παρά τις κυρώσεις, η ιρανική οικονομία είναι σχετικά διαφοροποιημένη, με το πετρέλαιο να συνεισφέρει περίπου 10%-15% στο ΑΕΠ. Ωστόσο, τα έσοδα από τις εξαγωγές αργού καλύπτουν σχεδόν το μισό των κρατικών εσόδων.

Σε περίπτωση αλλαγής καθεστώτος, η αβεβαιότητα θα μπορούσε αρχικά να ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου υψηλότερα.

Μακροπρόθεσμα όμως, μια κυβέρνηση φιλικότερη προς τη Δύση θα μπορούσε να οδηγήσει σε άρση των κυρώσεων και σε αύξηση της προσφοράς, σταθεροποιώντας τις αγορές.

«Μια νέα κυβέρνηση δεν θα ξεκινούσε από το μηδέν», σημειώνει ο Νάιτζελ Γκριν, CEO της deVere Group. «Η παραγωγική ικανότητα υπάρχει και μπορεί να απελευθερωθεί», πρόσθεσε.

Ωστόσο, η συμμετοχή αμερικανικών πετρελαϊκών κολοσσών θα προϋπέθετε πολιτική σταθερότητα και εγγυήσεις ασφάλειας.

Όπως επισημαίνει ο Μάικ Σόμερς, επικεφαλής του American Petroleum Institute, «κάθε συζήτηση για επενδύσεις εξαρτάται πρωτίστως από τη σταθερότητα του πολιτικού περιβάλλοντος».

Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι εξελίξεις στο Ιράν έχουν τη δυναμική να επηρεάσουν βαθιά τις διεθνείς αγορές ενέργειας και να κρατήσουν τις τιμές του πετρελαίου σε κατάσταση έντονης νευρικότητας το επόμενο διάστημα.