Γροιλανδία: Οι δασμοί Τραμπ, οι στρατιωτικές απειλές και η συσπείρωση των Ευρωπαίων ηγετών

Σε ανάρτησή του στο Truth Social το Σάββατο (17/1), ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε την επιβολή δασμών 10% από την 1η Φεβρουαρίου σε Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία και Φινλανδία, χώρες που, όπως ανέφερε, έχουν εκφράσει αντίθεση στα αμερικανικά σχέδια ή έχουν ενισχύσει τη διπλωματική και στρατιωτική τους παρουσία στη Γροιλανδία.

Σύμφωνα με την ίδια ανάρτηση, οι δασμοί θα αυξηθούν στο 25% από την 1η Ιουνίου. Ο Τραμπ κατηγόρησε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι «παίζουν επικίνδυνα παιχνίδια με την ασφάλεια της περιοχής» και προειδοποίησε πως τα μέτρα θα παραμείνουν σε ισχύ έως ότου υπάρξει «πλήρης απόκτηση και εξαγορά της Γροιλανδίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Η κίνηση αυτή μετατρέπει τη μέχρι πρότινος ρητορική αντιπαράθεση σε ανοιχτή πολιτικοοικονομική σύγκρουση, αυξάνοντας την πίεση τόσο προς τη Δανία όσο και προς τους Ευρωπαίους συμμάχους των ΗΠΑ, και καθιστώντας πλέον σαφές ότι, για τον Τραμπ, το ζήτημα της Γροιλανδίας δεν αποτελεί απλώς διπλωματικό ελιγμό.

Συσπείρωση στην ΕΕ για κοινή απάντηση

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα τόνισε ότι «συντονίζει μια κοινή απάντηση» με αφορμή την απειλή του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία: «Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι πάντα πολύ αποφασιστική στην υπεράσπιση σε κάθε τόπο του διεθνούς δικαίου, το οποίο φυσικά αρχίζει στο έδαφος των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προς το παρόν, συντονίζω μια κοινή απάντηση των κρατών μελών. Σήμερα, αυτό που χρειάζεται δεν είναι σύγκρουση αλλά ειρήνη».

Την υποστήριξή του στη Γροιλανδία και τη Δανία εξέφρασε το βράδυ του Σαββάτου ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, λέγοντας ότι η Γαλλία παραμένει προσηλωμένη στην «κυριαρχία και την ανεξαρτησία των Εθνών». Σε ανάρτησή του στο X, ο Εμανουέλ Μακρόν περιγράφει ως «απαράδεκτες» τις απειλές του Τραμπ για τους δασμούς. «Οι Ευρωπαίοι θα απαντήσουν σε αυτά με ενιαίο και συντονισμένο τρόπο εάν επιβεβαιωθούν. Ξέρουμε πώς να διατηρήσουμε την ευρωπαϊκή κυριαρχία». «Με αυτό το πνεύμα θα μιλήσω με τους Ευρωπαίους εταίρους μας», πρόσθεσε.

«Δεν θα επιτρέψουμε να μας εκβιάσουν», έγραψε στο X και ο Σουηδός πρωθυπουργός, Ουλφ Κρίστερσον, προσθέτοντας ότι «μόνο η Δανία και η Γροιλανδία αποφασίζουν για θέματα που αφορούν τη Δανία και τη Γροιλανδία». «Θα υπερασπίζομαι πάντα τη χώρα μου και τους συμμάχους γείτονές μας», δηλώνει. «Πρόκειται για ένα ζήτημα της ΕΕ που αφορά πολλές περισσότερες χώρες από αυτές που επισημαίνονται τώρα.

Χιλιάδες διαδηλωτές και στο Νουούκ

Με το σύνθημα «η Γροιλανδία ανήκει στους Γροιλανδούς», χιλιάδες κόσμου συμμετείχαν στις μαζικές διαδηλώσεις που διοργανώθηκαν σε όλη τη Δανία και την περιοχή που θέλουν να κατακτήσουν οι ΗΠΑ.

Οι διαδηλωτές και οι διαδηλώτριες κατέκλεισαν το Νουούκ, στέλνοντας ένα σαφές και ενιαίο μήνυμα σεβασμού για τη δημοκρατία και τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα της Γροιλανδίας» όπως ανέφερε στην ιστοσελίδα της η Uagut, μια ένωση Γροιλανδών στη Δανία.

Συγκεντρώσεις πραγματοποιήθηκαν στην Κοπεγχάγη και στις πόλεις Άαρχους, Άαλμποργκ και Όντενσε, ενώ χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν σε πορείες διαμαρτυρίας, ακόμη και έξω από το αμερικανικό προξενείο στη Γροιλανδία.

Τι δείχνει η μέχρι τώρα ρητορική Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ δείχνει να εξαντλεί τα περιθώρια για να πείσει ότι μιλά απολύτως σοβαρά όταν δηλώνει πως σκοπεύει να αποκτήσει τη Γροιλανδία.

«Θα κάνουμε κάτι με τη Γροιλανδία, είτε τους αρέσει είτε όχι», είπε την Παρασκευή. «Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, θα έχουμε τη Γροιλανδία», δήλωσε την Κυριακή. «Οτιδήποτε λιγότερο από αυτό είναι απαράδεκτο», έγραψε την Τετάρτη στα social media.

Η ρητορική αυτή έχει οδηγήσει στο σημείο όπου, αν τελικά η Γροιλανδία δεν περάσει υπό αμερικανικό έλεγχο, η υπόθεση κινδυνεύει να καταγραφεί ως μία από τις μεγαλύτερες αποτυχίες της δεύτερης θητείας του.

Παρότι ο Τραμπ επαναφέρει την ιδέα ήδη από το 2019, το ενδεχόμενο παραμένει τόσο ακραίο ώστε ακόμη και σήμερα πολλοί δυσκολεύονται να το πάρουν κυριολεκτικά ή να αποφασίσουν πώς πρέπει να το αντιμετωπίσουν.

Ακόμη και πρόσφατα, κορυφαία στελέχη των Ρεπουμπλικανών που έχουν προειδοποιήσει τον Τραμπ για το πόσο αντιδημοφιλής είναι η ιδέα, φαίνεται να επενδύουν στην ελπίδα ότι στην πραγματικότητα «δεν το εννοεί».

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: μιλά σοβαρά ο Τραμπ; Και αν ναι, μέχρι πού μπορεί να φτάσει;

Μπλόφα ή διεύρυνση των ορίων της συζήτησης;

Μία από τις πιο διαδεδομένες ερμηνείες όταν ο Τραμπ διατυπώνει ακραίες θέσεις είναι ότι το κάνει για επικοινωνιακούς λόγους.

Οι επικριτές του μιλούν για σκόπιμους αντιπερισπασμούς από πιο πιεστικά ζητήματα, ενώ οι σύμμαχοί του συχνά κάνουν λόγο για συνειδητό «τρολάρισμα» που δείχνει πολιτική ευφυΐα.

«Σας έχουν τρολάρει και έχετε τσιμπήσει το δόλωμα», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Κέβιν Κρέιμερ από τη Βόρεια Ντακότα, σχολιάζοντας τις αναφορές του Τραμπ στη χρήση στρατιωτικής ισχύος.

Δεν αποκλείεται ο πρόεδρος να θεωρεί ότι η συζήτηση για τη Γροιλανδία αποσπά την προσοχή από τον επίμονο πληθωρισμό ή από το πρόσφατο περιστατικό με πυροβολισμούς της ICE στη Μινεάπολη.

Άλλοι εκτιμούν ότι επιδιώκει να διευρύνει το λεγόμενο «παράθυρο Overton», ώστε πιο περιορισμένες επεκτατικές κινήσεις των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο να μοιάζουν λιγότερο ακραίες.

Υπάρχει όμως και η πιθανότητα να εννοεί ακριβώς όσα λέει.

Σοβαρή προσπάθεια εξαναγκασμού της Δανίας

Ο Τραμπ επαναλαμβάνει την ιδέα της Γροιλανδίας εδώ και χρόνια, συχνά χωρίς να υπάρχει προφανής επικοινωνιακός λόγος. Πλέον, μάλιστα, έχει διατυπώσει τη θέση του με τέτοια ένταση ώστε η μη υλοποίησή της να μοιάζει με σαφή υπαναχώρηση.

Η στάση αυτή ευθυγραμμίζεται με τη βασική κατεύθυνση της εξωτερικής πολιτικής του: την ενίσχυση της αμερικανικής κυριαρχίας στο δυτικό ημισφαίριο.

Η στρατηγική αυτή αποτυπώθηκε σε πρόσφατο έγγραφο εθνικής ασφάλειας, ενώ η απομάκρυνση του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο και οι κινήσεις για τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων της χώρας ενισχύουν την εικόνα μιας πιο επιθετικής προσέγγισης.

Η Γροιλανδία θεωρείται στρατηγικά κρίσιμη και πλούσια σε φυσικούς πόρους, στοιχεία που την καθιστούν ελκυστικό στόχο. Ωστόσο, σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, πρόκειται για ημιαυτόνομο έδαφος που ανήκει σε σύμμαχο του ΝΑΤΟ, τη Δανία.

Ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο στρατιωτικής επέμβασης, ένα σενάριο που θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και να φέρει τις ΗΠΑ αντιμέτωπες με τους ίδιους τους συμμάχους τους.

Η πιο πιθανή ερμηνεία είναι ότι η απειλή αυτή λειτουργεί ως μέσο πίεσης προς τη Δανία και τη Γροιλανδία ώστε να προσέλθουν σε διαπραγματεύσεις.

Αν δεν υπάρξει υποχώρηση, τι ακολουθεί;

Το πρόβλημα για τον Τραμπ είναι ότι ούτε η Δανία ούτε η Γροιλανδία δείχνουν διάθεση να διαπραγματευτούν.

«Η Γροιλανδία δεν ήταν ποτέ προς πώληση και δεν θα γίνει ποτέ», δήλωσε η Άαγια Χέμνιτς, μέλος του δανικού κοινοβουλίου από τη Γροιλανδία.

Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι κάτοικοι του νησιού αντιτίθενται συντριπτικά στο ενδεχόμενο αμερικανικού ελέγχου, ενώ η πολιτική ηγεσία της Δανίας δύσκολα θα αποδεχόταν μια τέτοια κίνηση.

Εάν η στάση αυτή δεν αλλάξει, το δίλημμα για τον Τραμπ γίνεται πιο οξύ: είτε θα κλιμακώσει είτε θα υποχωρήσει. Και η υποχώρηση, σε αυτό το σημείο, θα μπορούσε να εκληφθεί ως ήττα.

Σύμβουλοι του Λευκού Οίκου εμφανίζονται βέβαιοι ότι το κόστος θα ήταν περιορισμένο. «Κανείς δεν πρόκειται να πολεμήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες για το μέλλον της Γροιλανδίας», δήλωσε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ο Στίβεν Μίλερ.

Ωστόσο, μια τέτοια ενέργεια θα αποτελούσε σοβαρή πρόκληση για τη δυτική συμμαχία και θα οδηγούσε σχεδόν βέβαια σε βαθιά ρήξη με την Ευρώπη.

Ένας συμβιβασμός χωρίς «ιδιοκτησία»;

Παρά τη ρητορική του Τραμπ, η υπόθεση δεν φαίνεται να απολαμβάνει ευρεία στήριξη στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του CNNi, μόλις το 25% των Αμερικανών εγκρίνει τις προσπάθειες για την απόκτηση της Γροιλανδίας.

Πολλοί Ρεπουμπλικάνοι στο Κογκρέσο έχουν επίσης εκφράσει αντιρρήσεις, ενώ η γερουσιαστής Λίζα Μουρκόφσκι κατέθεσε διακομματικό νομοσχέδιο που θα απέκλειε τη χρήση στρατιωτικής βίας.

Το πιθανότερο σενάριο, με βάση προηγούμενα παραδείγματα, είναι ότι η υπόθεση θα οδηγήσει σε κάποια συμφωνία για την ενίσχυση της αμυντικής παρουσίας των ΗΠΑ στη Γροιλανδία, όχι όμως στην αλλαγή κυριαρχίας.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ήδη μακροχρόνια αμυντική συνεργασία με τη Δανία και τη Γροιλανδία και διατηρούν παρουσία στο νησί, μάλιστα μικρότερη από εκείνη προηγούμενων δεκαετιών.

«Δεν έχω ακούσει ούτε ένα πράγμα που χρειαζόμαστε από τη Γροιλανδία και που αυτός ο κυρίαρχος λαός δεν είναι ήδη διατεθειμένος να μας παραχωρήσει», δήλωσε ο γερουσιαστής Μιτς Μακόνελ.

Ο Τραμπ, ωστόσο, απορρίπτει αυτή τη λογική. Επιμένει ότι μόνο η ιδιοκτησία εξασφαλίζει τον πλήρη έλεγχο, επικαλούμενος – χωρίς σαφή στοιχεία – ρωσική και κινεζική δραστηριότητα στην περιοχή.

«Η ιδιοκτησία είναι αυτό που νιώθω ότι χρειάζεται ψυχολογικά για την επιτυχία», δήλωσε στους New York Times.

Ο πρόεδρος δείχνει να έχει επιλέξει μια μαξιμαλιστική προσέγγιση. Και πλέον, το ερώτημα δεν είναι αν θα επιμείνει, αλλά πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να φτάσει.