Παγκόσμιο Κύπελλο και βίζες: Πώς ο Τραμπ «παίζει» την αθλητική διπλωματία

Σύμφωνα με έγγραφα και συνεντεύξεις που εξασφάλισε το POLITICO, το υπουργείο σχεδιάζει να αξιοποιήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο και άλλες μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις ως όχημα για να προωθήσει την «America First» πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ, ενώ ταυτόχρονα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη διεθνή φιλοξενία και στους περιορισμούς στη μετανάστευση που επιβάλλει η αμερικανική κυβέρνηση.

Το αποτέλεσμα είναι ένα λεπτομερές «Playbook Αθλητικής Διπλωματίας» που καθοδηγεί τους διπλωμάτες πώς να χρησιμοποιήσουν τον αθλητισμό για διπλωματικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους, αποκαλύπτοντας έναν άγνωστο έως τώρα μηχανισμό της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ μπροστά στον αθλητικό… διπλωματικό στίβο

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει κρατήσει τους περισσότερους διπλωμάτες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ εκτός των βασικών χειρισμών σε μεγάλες διεθνείς κρίσεις, βασιζόμενος κυρίως στον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, στη στενή του ηγετική ομάδα και σε λίγους ειδικούς απεσταλμένους.

Ωστόσο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ βρίσκεται πλέον στην πρώτη γραμμή μιας απροσδόκητα περίπλοκης γεωπολιτικής πρόκλησης: πώς θα συμφιλιωθούν οι περιοριστικές απόψεις του Τραμπ για τη μετανάστευση με την επιθυμία του να φιλοξενηθεί ένα επιτυχημένο Παγκόσμιο Κύπελλο.

Ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών ως συνδιοργανώτριας της μεγαλύτερης αθλητικής διοργάνωσης στον κόσμο δίνει στο υπουργείο την ευκαιρία να αποδείξει τη σημασία του, σύμφωνα με συνεντεύξεις αξιωματούχων και έγγραφα που εξασφάλισε το POLITICO.

Στα έγγραφα περιλαμβάνεται και ένα «Playbook Αθλητικής Διπλωματίας», το οποίο περιγράφει πώς η χώρα θα πρέπει να αξιοποιήσει mega-events όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο και οι Ολυμπιακοί Αγώνες για την προώθηση στόχων ήπιας ισχύος, προσέλκυσης ξένων επενδύσεων, αλλά και ορισμένων κοινωνικών προτεραιοτήτων του Τραμπ.

«Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει έναν πολύ σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει, ειδικά από την οπτική των ξένων», δήλωσε ο Τζον Φίλι, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στον Παναμά, μία από τις 48 χώρες που στέλνουν ομάδες στο τουρνουά.

Πρεσβείες και προξενεία των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο ενισχύουν το προσωπικό τους για να ανταποκριθούν στην επεξεργασία θεωρήσεων εισόδου (βίζες) για τους φιλάθλους και αναπτύσσουν ένα νέο σύστημα ειδικά για το Παγκόσμιο Κύπελλο, το οποίο θα δίνει προτεραιότητα σε κατόχους εισιτηρίων για προξενικές συνεντεύξεις. Παράλληλα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ζητά από άλλες χώρες να μοιραστούν πληροφορίες για τους λεγόμενους «χούλιγκαν» του ποδοσφαίρου, ώστε να τους αρνηθεί τη χορήγηση βίζας, σύμφωνα με νυν και πρώην αξιωματούχους που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας.

«Οι άνθρωποι στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ θα κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν για να ανταποκριθούν, αλλά έχουν δύο ακροατήρια», δήλωσε ο Τζέραλντ Φάιερσταϊν, πρώην ανώτερος διπλωμάτης και πρέσβης των ΗΠΑ στην Υεμένη. «Το ένα είναι το διεθνές κοινό, στο οποίο θέλεις να στρώσεις το κόκκινο χαλί. Το άλλο είναι αυτή η ξενοφοβική κυβέρνηση που κοιτάζει τον κόσμο και βλέπει ανθρώπους που δεν της αρέσουν και δεν θέλει να έρθουν εδώ. Αυτό το σχοινί θα πρέπει να ισορροπήσει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ».

Όταν ζητήθηκε σχόλιο, εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ παρέπεμψε σε δηλώσεις του Μάρκο Ρούμπιο στα τέλη του περασμένου έτους, όπου εξήρε τις προσπάθειες του υπουργείου να μειώσει δραστικά τους χρόνους αναμονής για βίζες ενόψει του Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Παρά ταύτα, προειδοποίησε: «Η συμβουλή μας προς όλους είναι ότι αν έχετε εισιτήριο για κάποιον αγώνα, πρέπει να κάνετε αίτηση το συντομότερο δυνατό. Μην περιμένετε την τελευταία στιγμή. Το εισιτήριο δεν είναι βίζα».

Απαγορεύσεις για ορισμένους φιλάθλους

Για τους διπλωμάτες, η βασική πρόκληση δεν είναι ο όγκος των αιτήσεων, αλλά το πλήθος των κανόνων και περιορισμών που έχει επιβάλει ο Τραμπ, καθιστώντας τη διαδικασία πολύ πιο περίπλοκη σε σχέση με πριν από έναν χρόνο.

Ο Τραμπ έχει εκδώσει εκτελεστικά διατάγματα που απαγορεύουν την είσοδο πολιτών από περισσότερες από τρεις δεκάδες χώρες, ανάμεσά τους τέσσερις που έχουν προκριθεί στο Παγκόσμιο Κύπελλο, με διαφορετικά επίπεδα περιορισμών.

Πολίτες από το Ιράν και την Αϊτή, για παράδειγμα, υπόκεινται σε απαγόρευση από τον Ιούνιο του 2025, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Οι άλλες δύο χώρες, η Σενεγάλη και η Ακτή Ελεφαντοστού, καλύπτονται από νεότερη και πιο χαλαρή απόφαση που τέθηκε σε ισχύ αυτόν τον μήνα.

Και οι δύο απαγορεύσεις προβλέπουν γενική εξαίρεση για παίκτες και μέλη ομάδων που συμμετέχουν στο Παγκόσμιο Κύπελλο και στους Ολυμπιακούς Αγώνες, χωρίς ωστόσο οι εξαιρέσεις να είναι απόλυτες. Παίκτες, προπονητές ή άλλο προσωπικό εξακολουθούν να υπόκεινται στους συνήθεις ελέγχους. Ένας προπονητής που θεωρείται ότι έχει δεσμούς με εγκληματική ή τρομοκρατική οργάνωση, για παράδειγμα, μπορεί να απορριφθεί.

«Το Ιράν περνά αυτή τη στιγμή από πολύ μεγάλες αλλαγές, οπότε η εικόνα θα είναι διαφορετική μέχρι την έναρξη του τουρνουά», δήλωσε ο Άντριου Τζουλιάνι, επικεφαλής της Ομάδας Εργασίας του Λευκού Οίκου για τη FIFA, στην οποία συμμετέχει και ο Ρούμπιο. Η κυβέρνηση, όπως είπε, «παρακολουθεί ενεργά και δυναμικά την κατάσταση».

Ορισμένες κυβερνήσεις επιθυμούν να στείλουν αθλητικούς αξιωματούχους και αθλητές με επίσημες ή διπλωματικές βίζες, καθώς συχνά βρίσκονται στο δημόσιο μισθολόγιο. Ωστόσο, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι οφείλουν να απορρίπτουν τέτοιες αιτήσεις, καθώς «ο σκοπός του ταξιδιού δεν είναι πραγματικά επίσημη κυβερνητική αποστολή», σύμφωνα με αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Η κυβέρνηση έχει επίσης επιβάλει νέα τέλη, έως και 15.000 δολάρια ως εγγύηση βίζας, σε ταξιδιώτες από ορισμένες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Αλγερία και το Πράσινο Ακρωτήρι, που συμμετέχουν στο Παγκόσμιο Κύπελλο. Παράλληλα, οι προξενικοί υπάλληλοι μπορούν να απορρίπτουν αιτήσεις με νέα κριτήρια, όπως αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που θεωρούνται αντισημιτικές, υποστηρικτικές της τρομοκρατίας ή εχθρικές προς «τους πολίτες, τον πολιτισμό, την κυβέρνηση, τους θεσμούς ή τις ιδρυτικές αρχές» των ΗΠΑ.

Η FIFA, η παγκόσμια ομοσπονδία ποδοσφαίρου, διατηρεί διαχρονικά τη θέση ότι δεν αναμένει από τις χώρες που φιλοξενούν το Παγκόσμιο Κύπελλο να αλλάξουν τις μεταναστευτικές ή ελεγκτικές τους διαδικασίες.

Αξιωματούχοι της επιβεβαίωσαν ότι δεν σχεδιάζουν να αμφισβητήσουν τον Τραμπ σε θέματα βίζας και μετανάστευσης. Ωστόσο, έχουν επιδοθεί σε παρασκηνιακή διπλωματία, ενημερώνοντας πόλεις-διοργανώτριες για επικείμενες απαγορεύσεις ταξιδιών και συντονίζοντας επαφές, όπως στην περίπτωση του Ιράν, που αντιμετώπισε δυσκολίες για την έκδοση βίζας σε αντιπροσωπεία του ενόψει της κλήρωσης στην Ουάσινγκτον τον Δεκέμβριο.

Πέρα από το Παγκόσμιο Κύπελλο και τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ο υπουργός Εξωτερικών έχει την εξουσία να χαρακτηρίζει οποιαδήποτε «άλλη μεγάλη αθλητική διοργάνωση» ως επιλέξιμη για παρόμοιες εξαιρέσεις.

Ο Ρούμπιο άσκησε αυτή την αρμοδιότητα τον περασμένο Αύγουστο, επιτρέποντας σε ομάδα από τη Βενεζουέλα να συμμετάσχει στο Little League World Series στην Πενσιλβάνια. Παραμένει ασαφές αν θα υπάρξει αντίστοιχη εξαίρεση για το Παγκόσμιο Κλασικό Μπέιζμπολ, μετά τη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ που ανέτρεψε τον Νικολάς Μαδούρο.

«Κατανοούμε ότι κάθε απόφαση για βίζα είναι απόφαση εθνικής ασφάλειας», δήλωσε ο Τζουλιάνι. «Θέλουμε να είμαστε όσο το δυνατόν πιο φιλόξενοι, χωρίς όμως να κλείνουμε τα μάτια στο γεγονός ότι κακοποιοί μπορεί να επιχειρήσουν να εισέλθουν ή να παραμείνουν παράνομα».

«Όχι» στους χούλιγκαν

Η ενίσχυση του προξενικού προσωπικού αναμένεται να συνεχιστεί και μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο, τουλάχιστον έως τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2028 στο Λος Άντζελες. Το ειδικό σύστημα επεξεργασίας βίζας για το Παγκόσμιο Κύπελλο, με την ονομασία FIFA Pass, αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία έως το τέλος του μήνα.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ συνεργάζεται με την Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας Συνόρων (CBP) για να εξασφαλίσει λίστες γνωστών χούλιγκαν από άλλες κυβερνήσεις. Το φαινόμενο έχει αποτελέσει σοβαρό πρόβλημα για χώρες όπως η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η Τουρκία.

Η Αργεντινή έχει δηλώσει ανοιχτά ότι μοιράζεται τέτοιες λίστες με τις ΗΠΑ πριν από μεγάλες διοργανώσεις. Ο υπουργός Άμυνας της Κολομβίας, Πέδρο Σάντσεζ, δήλωσε στο POLITICO ότι η χώρα του θα παράσχει κάθε πληροφορία που απαιτείται «για την προστασία των πολιτών και της χώρας», εφόσον τηρείται το διεθνές δίκαιο.

Η CBP, σε ανακοίνωσή της, ανέφερε ότι εφαρμόζει πολυεπίπεδες διαδικασίες ελέγχου «για τον εντοπισμό πιθανών απειλών πριν οι ταξιδιώτες φτάσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ένα «playbook» για όλα τα παιχνίδια

Η ηγεσία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει καταστήσει σαφές στο προσωπικό ότι η επιτυχία του Παγκοσμίου Κυπέλλου αποτελεί εθνική προτεραιότητα.

«Το μήνυμα που λαμβάνουμε είναι ότι πρόκειται για εθνική προτεραιότητα», δήλωσε εν ενεργεία αξιωματούχος.

Το εννεασέλιδο «Playbook Αθλητικής Διπλωματίας», που διανεμήθηκε τον Δεκέμβριο, περιγράφει πώς το υπουργείο θα προσεγγίσει αυτό που η κυβέρνηση αποκαλεί «Δεκαετία του Αθλητισμού», η οποία περιλαμβάνει το Παγκόσμιο Κύπελλο, τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2028 και του 2034, καθώς και άλλες μεγάλες διοργανώσεις στις ΗΠΑ.

«Πολλοί από όσους θα έρθουν στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν σχηματίσει εντυπώσεις βασισμένες σε αφηγήσεις που έχουν ακούσει», δήλωσε ο Τζουλιάνι. «Έχουμε την ευκαιρία να τους δείξουμε τι πραγματικά είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής».

Το έγγραφο ενθαρρύνει τους διπλωμάτες να αξιοποιήσουν τις διοργανώσεις για την προσέλκυση επενδύσεων και την επαφή με πολίτες στο εξωτερικό μέσω εκδηλώσεων, όπως κοινές προβολές αγώνων. Προτρέπει επίσης στην αξιοποίηση καθαρά εγχώριων αθλητικών γεγονότων, όπως το Super Bowl, για την προώθηση του αμερικανικού «brand».

Παράλληλα, θέτει στόχους όπως η ενίσχυση της αμερικανικής επιρροής σε διεθνείς αθλητικούς οργανισμούς, «ώστε να αποτραπεί η ηγετική θέση αντιπάλων, όπως η Κίνα και η Ρωσία, και η εκμετάλλευση αθλητικών διοργανώσεων για προπαγάνδα».

Τον Σεπτέμβριο, ξένα μέσα ανέφεραν ότι η κυβέρνηση Τραμπ ετοιμαζόταν να χρησιμοποιήσει τη διπλωματική της ισχύ για να αντικρούσει ευρωπαϊκές προσπάθειες αποκλεισμού του Ισραήλ από διεθνείς διοργανώσεις.

Αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε στο Sky News ότι οι ΗΠΑ θα κινηθούν για να μπλοκάρουν οποιαδήποτε απόπειρα αποκλεισμού της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου του Ισραήλ από το Παγκόσμιο Κύπελλο.

Σε ορισμένα σημεία, ο σχεδιασμός αντανακλά και τις κοινωνικές πολιτικές προτεραιότητες του Τραμπ. Η κυβέρνηση έχει ήδη δυσκολέψει την έκδοση βίζας για τρανς αθλητές, ενώ το playbook συνιστά πίεση προς την Ολυμπιακή και Παραολυμπιακή Επιτροπή των ΗΠΑ για συμμόρφωση με τα εκτελεστικά διατάγματα Τραμπ «ώστε να προστατευθούν οι ευκαιρίες των γυναικών και κοριτσιών να αγωνίζονται σε ασφαλές και δίκαιο αθλητικό περιβάλλον». Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ σκοπεύει να προωθήσει αυτούς τους στόχους διεθνώς μέσω «αθλητικών προγραμμάτων ανταλλαγής».

Σε τηλεγράφημα του Ρούμπιο προς τις πρεσβείες στα μέσα Νοεμβρίου, γίνεται μάλιστα αναφορά σε ένα προσωπικό αγαπημένο άθλημα του Τραμπ, το Ultimate Fighting Championship (UFC), ως πιθανή πηγή έμπνευσης για την προβολή της αμερικανικής κουλτούρας.

«Να είστε δημιουργικοί», καταλήγει το τηλεγράφημα.