Η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση εργαλείου από βοοειδές: Αγελάδα έπιασε σκούπα για να ξυστεί

Η Βερόνικα, μια αγελάδα Braunvieh (ελβετική καφέ), ζει ως κατοικίδιο ζώο στο αγρόκτημα του Witgar Wiegele, βιοκαλλιεργητή και αρτοποιού στις ανατολικές Άλπεις. Ο Wiegele παρατηρούσε επί περίπου εννέα χρόνια τη Βερόνικα να πιάνει ξύλα με το στόμα της και να τα χρησιμοποιεί για να ξύνεται, χωρίς καμία εκπαίδευση. Όταν κατέγραψε τη συμπεριφορά σε βίντεο και το έστειλε στην Alice Auersperg, γνωστική βιολόγο στο Πανεπιστήμιο Κτηνιατρικής Ιατρικής της Βιέννης, οι ερευνητές αντιλήφθηκαν ότι δεν επρόκειτο για μια τυχαία αλληλεπίδραση ζώου–αντικειμένου.

Όπως εξηγεί η Auersperg στο LiveScience, πολλά βίντεο που αποστέλλονται σε επιστήμονες δείχνουν απλές χρήσεις αντικειμένων χωρίς γνωστική πρόθεση. Όμως το βίντεο με τη Βερόνικα ήταν διαφορετικό.

«Έδειχνε το είδος της συμπεριφοράς που θα περίμενα από τους αυστηρότερους ορισμούς της χρήσης εργαλείων, όπου βλέπεις ότι ένα εργαλείο είναι ένα ενσωματωμένο μέρος του ζώου και χρησιμοποιείται ως άμεση προέκταση του σώματός του», λέει η Auersperg.

Η Auersperg και ο συνάδελφός της Antonio Osuna-Mascaró αποφάσισαν να μελετήσουν συστηματικά τη συμπεριφορά. Τοποθετούσαν επανειλημμένα μπροστά στη Βερόνικα μια σκούπα σε τυχαίο προσανατολισμό. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία: η σκούπα διαθέτει λειτουργικό άκρο (τη βούρτσα) και μη λειτουργικό (το χερούλι). Αν η αγελάδα κατανοούσε τις ιδιότητες του εργαλείου, θα προτιμούσε το κατάλληλο άκρο.

Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την υπόθεση. Η Βερόνικα χρησιμοποιούσε το άκρο με τη βούρτσα περίπου 2,5 φορές συχνότερα. Μετά από 70 δοκιμές, αναδείχθηκε ακόμη πιο σύνθετη συμπεριφορά: για το παχύ δέρμα της ράχης της κρατούσε τη σκούπα από το χερούλι και ξυνόταν έντονα με τη σκληρή βούρτσα. Για πιο ευαίσθητα σημεία, όπως ο ομφαλός ή ο μαστός της, το κρατούσε από τη βούρτσα και χάιδευε απαλά το σώμα της με το χερούλι.

Η συμπεριφορά της Βερόνικα έδειξε επίσης ότι ήξερε ποιο μέρος του σώματός της ήθελε να ξύσει πριν πιάσει τη σκούπα, αντί να χρησιμοποιεί απλώς το εργαλείο με όποια τυχαία κατεύθυνση το έπιανε, είπε. Για παράδειγμα, σήκωνε την ουρά της όταν επρόκειτο να ξύσει την ευαίσθητη περιοχή του πρωκτού της και αναπροσάρμοζε το κράτημα του εργαλείου για να βεβαιωθεί ότι μπορούσε να την φτάσει. Αν το κράτημα δεν ήταν κατάλληλο, άφηνε το εργαλείο και το έπιανε ξανά από άλλο σημείο, παρότι η διαδικασία είναι απαιτητική λόγω της ανατομίας του στόματός της.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology, αποτελεί την πρώτη τεκμηριωμένη απόδειξη χρήσης εργαλείου στα βοοειδή και μάλιστα πολυλειτουργικού εργαλείου. Οι επιστήμονες αποδίδουν εν μέρει αυτή την ικανότητα στο γεγονός ότι η Βερόνικα ζει σε πλούσιο και μεταβαλλόμενο περιβάλλον, με διαφορετικά λιβάδια, στάβλους και αντικείμενα. Όπως σημειώνουν, η καθημερινή αλληλεπίδραση νου, σώματος και περιβάλλοντος επιτρέπει στα ζώα να αναπτύσσουν δεξιότητες που σπάνια τους αποδίδουμε.