Γροιλανδία: Πέντε πράγματα που πρέπει να ξέρετε για το μεγαλύτερο νησί του κόσμου

Δεν είναι πλέον η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων που την βάζουν στην «ατζέντα» των πολιτικών συζητήσεων αλλά οι πιεστική διεκδίκηση της περιοχής από τον Αμερικανό πρόεδρο.

Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι θέλει να μετατρέψει τη Γροιλανδία σε αμερικανικό έδαφος, κάτι που απορρίπτουν η Δανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, και απείλησε με δασμούς όσους αντιτεθούν στα σχέδιά του.

Έχει αφήσει μάλιστα ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης για την κατάληψη της περιοχής, που όπως ο ίδιος ισχυρίζεται δεν έχει καμία άμυνα παρά μόνο μερικά έλκηθρα με σκυλιά.

Ποια είναι όμως η πραγματική Γροιλανδία και γιατί την εποφθαλμιά ο Αμερικανός πρόεδρος;

Το προφίλ

Η Γροιλανδία είναι το μεγαλύτερο νησί του κόσμου και μια αυτόνομη περιοχή, που αποτελεί κομμάτι του Βασιλείου της Δανίας. Έχει δική της κυβέρνηση και κοινοβούλιο και εκτεταμένη αυτονομία.

Είναι αυτοδιοικούμενη από το 1979 ενώ το 2009, της παραχωρήθηκε ακόμη μεγαλύτερη αυτονομία, με δικαίωμα εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της –μια κίνηση που θεωρήθηκε από πολλούς ότι προετοίμαζε το έδαφος για ενδεχόμενη πλήρη ανεξαρτησία της.

Παρότι γεωγραφικά αποτελεί κομμάτι της ηπείρου της Βόρειας Αμερικής, η Γροιλανδία είναι πολιτικά και πολιτιστικά πιο κοντά στην Ευρώπη και πιο συγκεκριμένα στη Νορβηγία και τη Δανία. Αποτελεί ένα συνεχόμενο οροπέδιο με πολλές κορυφές, από τις οποίες μερικές ξεπερνούν τα 2.000 μέτρα.

Η ψηλότερη κορυφή των βουνών Γουότκιν, στο νοτιοανατολικό τμήμα, φτάνει τα 3.720 μ. και των βουνών Φόρελ, στο ανατολικό τμήμα, τα 3.385 μ.

Μόνο η νοτιοδυτική και νοτιοανατολική παραλιακή ζώνη δεν σκεπάζονται από πάγους.

Είναι η μόνη ελεύθερη και κατοικημένη έκταση, γυμνή όμως, με πολλά βράχια, φιόρδ και νησάκια. Φιόρδ σχηματίζονται σε όλες τις ακτές της.

Για δύο μήνες κάθε καλοκαίρι βιώνει τον «Ήλιο του Μεσονυχτίου» με συνεχές φως, ενώ το χειμώνα «την Πολική Νύχτα» με συνεχές σκοτάδι.

Πάνω από το 80% του νησιού είναι καλυμμένο από πάγους, με πάχος κατά τόπους έως και 4 χιλιόμετρα. Η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων έχει αρχίσει να αλλάζει τη γεωγραφία του τόπου, κάτι που πολλοί θεωρούν ότι μπορεί να επιτρέψει μεγαλύτερη πρόσβαση στον ορυκτό της πλούτο.

Ποιοι είναι οι κάτοικοί της

Η πλειοψηφία των κατοίκων είναι ιθαγενείς Ινουίτ, που μιλούν τη δική τους γλώσσα – Kalaallisut- μια εσκιμοαλεουτική γλώσσα. Παρότι η Kalaallisut είναι μια από τις επίσημες γλώσσες (η δεύτερη είναι τα δανικά) χρησιμοποιούνται ευρέως και άλλες διάλεκτοι.

Ο πληθυσμός της υπολογίζεται σε 56.542 άτομα, με περίπου 18.000 εξ αυτών να κατοικούν στην πρωτεύουσα Νουούκ. Το νόμισμά τους είναι η δανική κορώνα και πρωθυπουργός είναι ο 34χρονος Γενς Φρέντερικ Νίλσεν, που εκλέχθηκε το 2005.

Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 85% των Γροιλανδών δεν επιθυμεί να γίνει μέρος των ΗΠΑ.

Η γεωστρατηγική της σημασία

Οι ΗΠΑ θεωρούν στρατηγικά σημαντική τη Γροιλανδία εδώ και δεκαετίες. Αυτός είναι και ο λόγος που κατασκεύασαν βάση ραντάρ –τη διαστημική βάση Pituffik- κοντά στην πόλη Κανάκ –μια από τις βορειότερες πόλεις του κόσμου. Η στρατιωτική αυτή βάση έχει υπάρξει καίρια για την αμερικανική άμυνα ήδη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν παρακολουθούσε στα ναζιστικά πλοία και τα υποβρύχια που περνούσαν από την Αρκτική για να πάνε προς τη Βόρεια Αμερική.

Το 1943 η αμερικανική αεροπορία κατασκεύασε εκεί την πιο βόρεια αεροπορική της βάση –καίρια κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου για την παρακολούθηση των ρωσικών δυνάμεων και τον καίριο εντοπισμό ενδεχόμενων πληγμάτων κατά των ΗΠΑ.

Στη βάση, που σήμερα είναι νατοϊκή, υπάρχουν περίπου 600 στρατιώτες, που παρακολουθούν και χειρίζονται δορυφορικά και άλλα στρατηγικά συστήματα εντοπισμού πυραύλων.

Η Ουάσινγκτον γνωρίζει, επίσης, ότι το λιώσιμο των πάγων θα ανοίξει νέες ναυτικές οδούς στο μέλλον –κάτι που αυξάνει ακόμη περισσότερο τη γεωστρατηγική της σημασία.

Το λιώσιμο των πάγων έχει κάνει και άλλες μεγάλες δυνάμεις –ήτοι τη Ρωσία και την Κίνα- να εμφανίζονται πλέον περισσότερο στην περιοχή. Η Ρωσία έχει γίνει πιο… δραστήρια, παρότι ποτέ δεν έχει εγείρει θέμα απόκτησης της Γροιλανδίας ενώ και η Κίνα έχει αρχίσει να δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον, κυρίως επειδή το εμπόριο της χώρας θα ωφεληθεί από το άνοιγμα νέων ναυτικών οδών.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που τον Ιανουάριο του 2018, το Πεκίνο παρουσίασε τον «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού», μια στρατηγική που θα του επέτρεπε να αυξήσει την οικονομική επιρροή του στην Αρκτική.

Είναι άλλωστε ενδεικτικό ότι η Κίνα άρχισε να στέλνει επιστημονικές ομάδες για έρευνα στη Γροιλανδία από το 2004 ενώ μια κινεζική εταιρεία έχει ήδη κατοχυρώσει δικαιώματα για σπάνιες γαίες στο νησί.

Πέρσι, μάλιστα, μια ομάδα που έχει τη στήριξη της κυβέρνησης προσφέρθηκε να κατασκευάσει τρία νέα διεθνή αεροδρόμια στη Γροιλανδία –κάτι που προκάλεσε προβληματισμό και ανησυχία στην Κοπεγχάγη και την Ουάσινγκτον.

Το σχέδιο αυτό τελικά εγκαταλείφθηκε με αντάλλαγμα μεγαλύτερη δανική χρηματοδότηση και υπόσχεση στήριξης από το αμερικανικό Πεντάγωνο.

Τι κρύβει κάτω από τους πάγους

Η Γροιλανδία δεν είναι πλούσια υπό τη συμβατική έννοια. Η οικονομία της είναι μικρή και άρρηκτα συνδεδεμένη με την αλιεία και «επιζεί» κυρίως λόγω της ετήσιας επιχορήγησης 520 εκατομμυρίων ευρώ από τη Δανία -δηλαδή περίπου 9.000 ευρώ ανά κάτοικο.

Το ΑΕΠ της Γροιλανδίας υπολογίζεται από την Παγκόσμια Τράπεζα στα 3,5 έως 4 δισ. δολάρια. Το 90% των εξαγωγών αφορούν την αλιεία.

Η Γροιλανδία δεν παράγει σπάνιες γαίες αλλά η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ εκτιμά ότι υπάρχουν περίπου 1,5 εκατομμύρια τόνοι των χρήσιμων αυτών υλικών κάτω από τους πάγους.

Η αντίστοιχη υπηρεσία της Δανίας υπολογίζει ότι η Γροιλανδία «κρύβει» 36,1 εκατ. τόνους σπάνιων γαιών -κάτι που αναδεικνύει και το χάσμα ανάμεσα στα πραγματικά κοιτάσματα και αυτά που είναι εμπορικά εκμεταλλεύσιμα.

Έρευνες έχουν δείξει ότι στο νησί υπάρχουν 25 από τα 34 στοιχεία που η Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτηρίζει «κρίσιμα» σπάνια και ακατέργαστα ορυκτά.

Αυτά χρησιμοποιούνται πλέον παντού: από τα ηλεκτρικά οχήματα, μέχρι τις μηχανές των μαχητικών αεροσκαφών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 100% εξαρτώμενη στις κινεζικές εισαγωγές ενώ και οι ΗΠΑ βασίζονται κυρίως σε ξένες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Το 70% της εξόρυξης σπάνιων γαιών παγκοσμίως -ύψους 270.000 τόνων το 2024- γίνεται από την Κίνα.

Πλην των σπάνιων γαιών, η Γροιλανδία είναι πιθανότατα πλούσια και σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Παρότι οι έρευνες «πάγωσαν» μετά το μορατόριουμ του 2021 για τις άδειες εξερεύνησης πετρελαίου, η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ εκτιμά ότι οι υπεράκτιες λεκάνες της Γροιλανδίας ενδεχομένως να κρύβουν 17,5 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και 4,1 τρισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου.

Η ακατέργαστη γεωλογική αξία της Γροιλανδίας των γνωστών ορυκτών της Γροιλανδίας θα μπορούσε, θεωρητικά, να ξεπεράσει τα 4 τρισεκατομμύρια δολάρια, όπως αναφέρει έρευνα του Αμερικανικού Φόρουμ Δράσης (ΑΑF).

Ωστόσο, μόνο ένα μέρος αυτού, περίπου 186 δισ., θεωρείται ρεαλιστικά εξορύξιμο υπό τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς, των κανονισμών και της τεχνολογίας.
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ ζητούν να αγοράσουν τη Γροιλανδία

Η πρόταση του Τραμπ για αγορά της Γροιλανδίας δεν είναι η πρώτη στην αμερικανική ιστορία

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξέφρασε για πρώτη φορά ενδιαφέρον το 1867 ενώ το 1946 ο πρόεδρος Χάρι Σ. Τρούμαν προσέφερε 100 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό και ορισμένες περιοχές της Αλάσκα, με αντάλλαγμα τη Γροιλανδία. Η Κοπεγχάγη αρνήθηκε.

Η πρόταση όμως δεν έγινε γνωστή μέχρι το 1991, καθώς τα αρχεία, εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, είχαν κρατηθεί μυστικά.

Το 1916 η Δανία είχε πουλήσει τις Δανικές Δυτικές Ινδίες –σήμερα Παρθένες Νήσοι των Ηνωμένων Πολιτειών - στην Ουάσινγκτον έναντι 25 εκατομμυρίων δολαρίων σε χρυσό.