Το σημαντικό μάθημα που πήρε η Ευρώπη στο Νταβός για τη Γροιλανδία

Αυτό γιατί σχημάτισαν κοινό μέτωπο υπέρ της εδαφικής ακεραιότητας και κυριαρχίας του νησιού της Αρκτικής, προειδοποιώντας παράλληλα για σοβαρά οικονομικά αντίμετρα, όπως αναφέρουν οι New York Times.

Η κυριαρχία και το απαραβίαστο των συνόρων είναι θεμελιώδεις αρχές του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, που χτίστηκε πάνω στα ερείπια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ο ιμπεριαλισμός των μεγάλων δυνάμεων οδήγησε σε εκατομμύρια θανάτους. Το μάθημα ήταν σαφές: Η συλλογική υπεράσπιση των συνόρων είναι ο μόνος τρόπος για να προστατευθούν τα μικρά κράτη από επιθέσεις των μεγαλύτερων.

Επιστροφή στον επεκτατισμό

Η χρονική συγκυρία βρίσκει την Ευρώπη ξανά αντιμέτωπη με μεγάλες δυνάμεις που έχουν επεκτατικούς στόχους. Η Ρωσία συνεχίζει την προσπάθειά της να κατακτήσει την Ουκρανία, της οποίας την κυριαρχία είχε αναγνωρίσει σε πολυάριθμες συνθήκες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πάλι απαιτούν από τη Δανία, σύμμαχο της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ, να παραδώσει τη Γροιλανδία.

Αλλά η διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας και κυριαρχίας είναι κόκκινη γραμμή, που εκφράζεται τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και το ΝΑΤΟ.

«Το ότι τα σύνορα μπορούν να αμφισβητηθούν με βία και η απειλή βίας απειλεί τις βασικές αρχές της ευρωπαϊκής ασφάλειας και των φιλοδοξιών από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου», δηλώνει ο Ίαν Λέσερ, επικεφαλής στο γραφείο του Γερμανικού Ταμείου Μάρσαλ στις Βρυξέλλες.

«Ο πόλεμος στην Ουκρανία το έφερε στο προσκήνιο», συνεχίζει, «αλλά η ιδέα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο κύριος εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας, αμφισβητεί την έννοια της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας αποτελεί σοβαρή ανησυχία».

Από την πλευρά του ο Μαρκ Λέοναρντ, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, υποστηρίζει ότι η γηραιά ήπειρος ανακαλύπτει εκ νέου τη σημασία της κυριαρχίας απέναντι στις προκλήσεις από τις «μεγάλες δυνάμεις» της Κίνας, της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.

«Το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής ιστορίας από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αφορά την τιθάσευση της κυριαρχίας και τη συγκέντρωσή της σε πολυμερείς θεσμούς», τονίζει. Αλλά ο νέος κόσμος «αλλάζει ριζικά τη φύση της ΕΕ», προσθέτει.

Ο στόχος των Ευρωπαίων

Οι Ευρωπαίοι συνειδητοποιούν ότι δεν μπορούν να υπερασπιστούν την παλιά, βασισμένη σε κανόνες τάξη σε παγκόσμιο επίπεδο, «αλλά μπορούν να είναι σίγουροι ότι θα επιβιώσει στην Ευρώπη», σημειώνει. «Εξ ου και η σημασία της Ουκρανίας και της Γροιλανδίας», αναφέρει.

Ο Λέοναρντ δηλώνει ότι ελπίζει ότι «οι Ευρωπαίοι θα πάρουν το μάθημα των τελευταίων ημερών, ότι μπορούν να υπερασπιστούν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα».

Ειδική μνεία στο άρθρο γίνεται στον πρωθυπουργό του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ ο οποίος κέρδισε επαίνους για μια ομιλία στο Νταβός, στην οποία είπε ότι η παλιά διεθνής τάξη ήταν νεκρή. «Μεσαίου βεληνεκούς δυνάμεις όπως ο Καναδάς και η Ευρώπη», είπε, «πρέπει να σχηματίσουν νέες συμμαχίες καθώς οι μεγάλες δυνάμεις εγκαταλείπουν τους μεταπολεμικούς διεθνείς κανόνες και συνθήκες και βασίζονται αντ' αυτού στην «οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο, τους δασμούς ως μόχλευση, τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως καταναγκασμό, τις αλυσίδες εφοδιασμού ως τρωτά σημεία προς εκμετάλλευση».

Για να προσθέσει: «Όταν οι κανόνες δεν σε προστατεύουν πλέον, πρέπει να προστατεύσεις τον εαυτό σου».

Κλειδί η στάση της Ευρώπης

Η Ευρώπη φαίνεται να έχει αντιληφθεί αυτό το μάθημα. Οι Ευρωπαίοι έχουν αντισταθεί στις απαιτήσεις του Τραμπ να παραδώσει η Ουκρανία στη Ρωσία εδάφη που η Μόσχα δεν έχει κατακτήσει. Ακόμη έχουν επιμείνει ότι ακόμη και αν μια ειρηνευτική συμφωνία άφηνε τα ρωσικά στρατεύματα να καταλάβουν το 20% της Ουκρανίας, η κατοχή δεν θα αναγνωριστεί ποτέ ως μόνιμη, ούτε καν στην Κριμαία.

Επίσης έχουν εξασφαλίσει περισσότερα χρήματα και στρατιωτική βοήθεια για την Ουκρανία από ό,τι οι Ηνωμένες Πολιτείες, και έχουν σε μεγάλο βαθμό καλύψει το κενό αφότου ο Τραμπ διέκοψε τη χρηματοδότηση για την Ουκρανία. Πρόσφατα συμφώνησαν σε άλλα 90 δισεκατομμύρια ευρώ σε οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο.

Παράλληλα οι Ευρωπαίοι ήταν αυτοί που εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους με τη Δανία και τη Γροιλανδία ενάντια στις απαιτήσεις του Τραμπ να προσαρτήσει το νησί με βάση την ίδια αρχή της εδαφικής ακεραιότητας.

Ο Εμανουέλ Μακρόν μίλησε εκ μέρους πολλών Ευρωπαίων στο Νταβός όταν είπε: «Η Ευρώπη έχει πλέον πολύ ισχυρά εργαλεία και πρέπει να τα χρησιμοποιήσουμε».

Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ ήταν πιο σκληρός. «Τόσες πολλές κόκκινες γραμμές παραβιάζονται», είπε στο φόρουμ. «Το να είσαι ευτυχισμένος υποτελής σε ένα πράγμα, το να είσαι δυστυχισμένος σκλάβος είναι κάτι άλλο», υπογράμμμισε.

Τα διδάγματα της δεύτερης προεδρίας Τραμπ

«Η δεύτερη προεδρία Τραμπ δίδαξε στην Ευρώπη ότι η πολιτική της κολακείας προς τον Τραμπ ήταν αποτυχημένη και ότι η υπεράσπιση των βασικών αρχών είναι ζωτικής σημασίας», δηλώνει με τη σειρά του ένας ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος, που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. Για να αποκαλύψει ότι η Ευρώπη έχει μάθει ότι λίγη κολακεία είναι καλή, αρκεί να έχεις ένα όπλο στην τσέπη σου.

Αυτή ήταν η περίπτωση της Δανίας και της Γροιλανδίας. Για πολλές εβδομάδες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι ήλπιζαν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα υποχωρούσε από την πρόθεσή του να πάρει τη Γροιλανδία «με τον εύκολο τρόπο» ή «με τον δύσκολο». Αντ' αυτού, απείλησε με δασμούς.

Έτσι, η Ευρωπαϊκή Ένωση προγραμμάτισε μια έκτακτη σύνοδο κορυφής αμέσως μετά το Νταβός.

Απέναντι στις απειλές Τραμπ, οι Ευρωπαίοι ανέστειλαν μια εκκρεμή εμπορική συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ για τους δασμούς. Παράλληλα προετοίμασαν αντίποινα ύψους 93 δισεκατομμυρίων ευρώ σε αμερικανικά προϊόντα.

Η προοπτική αυτή αναστάτωσε τις αγορές, δηλώνει ο Λέοναρντ. «Το αποτέλεσμα φάνηκε να έχει αντίκτυπο στον Τραμπ δείχνοντας ότι οι Ευρωπαίοι ήταν σοβαροί και μέσω των αγορών το ώθησαν να υποχωρήσει», τονίζει.

Νικητές ΝΑΤΟ και Ευρωπαίοι

Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να δήλωσε ότι πέτυχε συμφωνία αναφορικά με τη Γροιλανδία αλλά ο πραγματικός νικητής σε αυτή την περίπτωση ήταν οι Ευρωπαίοι, τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και το ΝΑΤΟ, που εμμένουν σε αυτή τη βασική αρχή της μη αλλαγής συνόρων χωρίς τη συγκατάθεση των εμπλεκόμενων χωρών.

Μετά τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ νωρίς το πρωί της Παρασκευής (23/1), η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι οι τελευταίες απειλές για δασμούς προσφέρουν ένα τακτικό μάθημα για την αντιμετώπιση των Ηνωμένων Πολιτειών. «Η σταθερότητα, η προσέγγιση, η ετοιμότητα και η ενότητα» ήταν αποτελεσματικές», τόνισε.

«Επομένως, στο μέλλον θα πρέπει να διατηρήσουμε αυτήν ακριβώς την προσέγγιση», πρόσθεσε.

Ανησυχούν τα κράτη της Βαλτικής και οι σκανδιναβικές χώρες

Τα μικρότερα ευρωπαϊκά έθνη, όπως τα κράτη της Βαλτικής και οι σκανδιναβικές χώρες, ανησυχούν βαθιά για την επίθεση των μεγάλων δυνάμεων στην κυριαρχία, δήλωσε η Γιάνα Πούλιεριν, επικεφαλής του γερμανικού γραφείου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.

«Η Ρωσία, η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να αλλάξουν ολόκληρη τη διεθνή τάξη και η Ευρώπη βρίσκεται στη μέση. Όλες αυτές οι χώρες προσπαθούν να μας διχάσουν επειδή είναι πιο εύκολο να μας αντιμετωπίσουν όταν είμαστε διχασμένοι», υπογραμμίζει.

Η ίδια εκτιμά ότι το θεμελιώδες ερώτημα είναι εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ μπορούν ακόμα να λειτουργήσουν σε αυτόν τον νέο, πιο άπληστο κόσμο.

«Αυτοί οι θεσμοί βασίζονται στο άτρωτο της κυριαρχίας και στην αρχή της συναίνεσης, και η πρόκληση τώρα είναι η ίδια η ύπαρξη των οργανισμών που έχουν φέρει ειρήνη και ευημερία στην Ευρώπη».