Η Ευρώπη στο δρόμο της «απεξάρτησης» από τις ΗΠΑ - Οι πέντε κρίσιμοι τομείς

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Politico, επί σειρά δεκαετιών, η ΕΕ βασιζόταν στις εγγυήσεις του ΝΑΤΟ για να διασφαλίσει την άμυνα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και στην αμερικανική τεχνολογία για να τροφοδοτήσει τις δραστηριότητές της.

Με τον Ντόναλντ Τραμπ, όμως, να αναγγέλλει πως σκοπεύει να καταλάβει τη Γροιλανδία, οι εκκλήσεις από τις κυβερνήσεις της Ένωσης για «ανεξαρτησία» επέστρεψαν πιο εμφατικά στο προσκήνιο.

«Αν θέλουμε να μας πάρουν ξανά στα σοβαρά, θα πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της πολιτικής ισχύος» δήλωσε χαρακτηριστικά ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.

Από την εντολή που απαγορεύει στους δημόσιους υπαλλήλους να χρησιμοποιούν εργαλεία τηλεδιάσκεψης με έδρα τις ΗΠΑ για εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως η Ινδία, έως την ώθηση για διαφοροποίηση των προμηθευτών ενέργειας της Ευρώπης, οι προσπάθειες να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ επιταχύνονται.

Οι ηγέτες της ΕΕ προειδοποιούν ότι οι διατλαντικές σχέσεις είναι απίθανο να επιστρέψουν στο status quo που είχε καθιερωθεί πριν από τον Τραμπ.

«Απομείωση του κινδύνου, όχι αποσύνδεση»

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι τονίζουν ότι τέτοια μέτρα ισοδυναμούν με «απομείωση του κινδύνου» στη σχέση της Ευρώπης με τις ΗΠΑ, και όχι με «αποσύνδεση», ένας όρος που υποδηλώνει τη ρήξη στους οικονομικούς και στρατηγικούς δεσμούς.

Η προσπάθεια αυτή όμως βρίσκεται ακόμη στα «σπάργανα». Οι ΗΠΑ παραμένουν σαφώς ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ευρώπης και θα χρειαστούν χρόνια για να «απογαλακτιστεί» το μπλοκ από την αμερικανική τεχνολογική και στρατιωτική υποστήριξη, όπως προειδοποιεί ο Ζαν-Λικ Ντεμάρτι, ο οποίος ήταν επικεφαλής του τμήματος εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπό τον πρώην πρόεδρο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ.

«Όσον αφορά το εμπόριο, οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο των εξαγωγών μας», δήλωσε ο Ντεμάρτι.

Mercosur και συμφωνία με Ινδία: Τα πρώτα δείγματα γραφής

Μάλιστα, όπως σημειώνει το Politico, η προσπάθεια διαφοροποίησης από τις ΗΠΑ έχει οδηγήσει τις Βρυξέλλες σε εμπορικές συμφωνίες με τις χώρες της Mercosur την Ινδία και την Ινδονησία τους τελευταίους μήνες.

Την ίδια ώρα, η Κομισιόν ανανέωσε τη συμφωνία με το Μεξικό και αναβίωσε τις άλλοτε αδιέξοδες διαπραγματεύσεις με την Αυστραλία.

Από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και το ΝΑΤΟ, στην αποδέσμευση

Από τότε που η Ευρώπη αναδύθηκε από τις στάχτες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, βασίζεται για την ασφάλειά της στο ΝΑΤΟ, στο οποίο οι ΗΠΑ συνεισφέρουν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης.

Δεκαετίες αργότερα οι συντηρητικοί αξιωματούχοι συζητούν την ενίσχυση της εγχώριας ρήτρας αμοιβαίας άμυνας, η οποία δεσμεύει τις χώρες της Ευρώπης σε μια συμφωνία για την υπεράσπιση οποιασδήποτε χώρας της ΕΕ δέχεται επίθεση.

Η ρήτρα αυτή, που περιλαμβάνεται στο άρθρο 42.7 της ΕΕ, υπάρχει από το 2009. Δεν θεωρήθηκε όμως απαραίτητη, επειδή το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ εξυπηρετούσε τον ίδιο σκοπό. Ωστόσο, οι κυβερνήσεις της Ευρώπης έχουν αρχίσει να αμφιβάλλουν για το αν οι ΗΠΑ θα έσπευδαν να σώσουν την Ευρώπη.

Στο επίκεντρο οι στρατιωτικές επενδύσεις: Ενίσχυση της ιδίας ικανότητας

Το αμυντικό πρόγραμμα της ΕΕ «SAFE» ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, έχει ακριβώς αυτό το στόχο: να αυξήσει τον στρατιωτικό επανεξοπλισμό των χωρών της Ευρώπης μέσω της ενίσχυσης των αμυντικών τους επενδύσεων, το οποίο ολοκληρώθηκε τον Μάιο του περασμένου έτους.

Προς το παρόν, οι ευρωπαϊκές χώρες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις ΗΠΑ για στρατιωτικούς παράγοντες, όπως η επιτήρηση και η αναγνώριση, οι πληροφορίες, η μεταφορά, η πυραυλική άμυνα και τα διαστημικά μέσα.

Αλλά το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, λέει ότι αυτοί είναι ακριβώς οι τομείς στους οποίους η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες.

Στη βάση αυτή, οι ηγέτες της ΕΕ που ανήκουν στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, μεταξύ των οποίων και ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, όταν συμφώνησαν στον οδικό χάρτη του 2026 στο Ζάγκρεμπ, δήλωσαν ότι η αρχή «Αγοράστε ευρωπαϊκά προϊόντα» θα πρέπει να εφαρμοστεί στις κοινές προμήθειες.

Το στοίχημα της τεχνολογίας

Ο επόμενος τομέας που βρίσκεται στο επίκεντρο είναι η τεχνολογία. Όπως έχει καταστεί σαφές η εξάρτηση από πλατφόρμες όπως το X, η Meta και η Google προβληματίζει την ΕΕ.

Η γαλλική κυβέρνηση σχεδιάζει να απαγορεύσει στους αξιωματούχους να χρησιμοποιούν εργαλεία τηλεδιάσκεψης με έδρα τις ΗΠΑ. Παρόμοιες κινήσεις εξετάζουν και άλλες χώρες, όπως η Γερμανία.

«Είναι σαφές ότι η Ευρώπη βιώνει τη στιγμή της ανεξαρτησίας της» δήλωσε η επικεφαλής της τεχνολογίας της ΕΕ, Χένα Βιρκούνεν, σε συνέδριο του Politico την περασμένη εβδομάδα.

«Όλοι έχουν συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικό είναι να μην εξαρτόμαστε από μία χώρα ή μία εταιρεία όσον αφορά ορισμένες πολύ κρίσιμες τεχνολογίες» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Χαράσσοντας το δρόμο, η Γαλλία προχωρά στην απαγόρευση χρήσης αμερικανικών πλατφορμών από δημόσιους αξιωματούχους, όπως το Google Meet, το Zoom και το Teams, σύμφωνα με δηλώσεις κυβερνητικού εκπροσώπου στο Politico.

Οι αξιωματούχοι σύντομα θα αξιοποιούν πλέον ένα νέο εργαλείο που έχει αναπτύξει γαλλική εταιρεία: το Visio.

Η συζήτηση έχει μετατοπιστεί και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου υπάρχουν εκκλήσεις προς τη Ρομπέρτα Μετσόλα, να εγκαταλείψει το αμερικανικό λογισμικό.

Αντίστοιχες κινήσεις κάνει και η Γερμανία. «Τέτοιες εξαρτήσεις από βασικές τεχνολογίες αποτελούν φυσικά ένα σημαντικό πρόβλημα», δήλωσε στο Politico ο Σεμπαστιάν Φίντλερ, βουλευτής του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος.

Ακόμη και στην Ολλανδία, που είναι από τις πιο φιλοαμερικάνικες χώρες της Ευρώπης, υπάρχει η συζήτηση να αποδεσμευτούν ευαίσθητες τεχνολογίες από την επιρροή των ΗΠΑ.

Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, στα τέλη Ιανουαρίου, η Γερμανίδα επιχειρηματίας Άννα Ζάιτερ ανακοίνωσε την έναρξη μιας ευρωπαϊκής πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης με την ονομασία W, η οποία θα μπορούσε να ανταγωνιστεί την X του Ίλον Μασκ. Η W σχεδιάζει να φιλοξενήσει τα δεδομένα της σε «ευρωπαϊκούς διακομιστές που ανήκουν σε ευρωπαϊκές εταιρείες» και περιορίζει τους επενδυτές της στους Ευρωπαίους, δήλωσε η Ζάιτερ στο Euronews .

Σε πιο συνολικό επίπεδο, στα «σκαριά» βρίσκεται νέος νόμος για τις υπηρεσίες cloud και τεχνητής νοημοσύνης, που αναμένεται να στείλει μηνύματα σχετικά με την ανάγκη εξευρωπαϊσμού των τεχνολογιών της Ένωσης.

Ενέργεια: Ώρα για διαφοροποίηση

Αντίστοιχο είναι το πνεύμα και στον τομέα της ενέργειας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέχουν περισσότερο από το ένα τέταρτο του φυσικού αερίου της ΕΕ, ένα μερίδιο που αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω καθώς τίθεται σε ισχύ η πλήρης απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών.

Ωστόσο, αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποιούν για τον κίνδυνο αύξησης της εξάρτησης της Ευρώπης από τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη τομέα. Οι βλέψεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία ήταν ένα «σαφές μήνυμα» για την ΕΕ, δείχνοντας ότι η ενέργεια δεν μπορεί πλέον να θεωρείται αποκομμένη από τις γεωπολιτικές τάσεις, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν.

Η κρίση στη Γροιλανδία ενίσχυσε τις ανησυχίες ότι το μπλοκ κινδυνεύει να «αντικαταστήσει μια εξάρτηση με μια άλλη», δήλωσε ο Γιόργκενσεν, προσθέτοντας ότι οι Βρυξέλλες εντείνουν τις προσπάθειες διαφοροποίησης.

Εντείνουν λοιπόν τις συνομιλίες με εναλλακτικούς προμηθευτές, συμπεριλαμβανομένου του Καναδά, του Κατάρ και χωρών της Βόρειας Αφρικής, όπως η Αλγερία.

Το ψηφιακό ευρώ ως αντίβαρο στα υπάρχοντα συστήματα πληρωμών

Τα συστήματα πληρωμών βρίσκονται επίσης στο στόχαστρο, με τους Ευρωπαίους νομοθέτες να προειδοποιούν για υπερβολική εξάρτηση από τα συστήματα πληρωμών των ΗΠΑ.

Το ψηφιακό ευρώ, μια ψηφιακή εκδοχή μετρητών που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ετοιμάζεται να εκδώσει το 2029, στοχεύει στη μείωση αυτών των εξαρτήσεων και στην παροχή ενός πανευρωπαϊκού κυρίαρχου μέσου πληρωμής.

«Με το ψηφιακό ευρώ, οι Ευρωπαίοι θα διατηρήσουν τον έλεγχο των χρημάτων τους, των επιλογών τους και του μέλλοντός τους» όπως είχε δηλώσει χαρακτηριστικά το 2025 η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.

Στη Γερμανία, ορισμένοι πολιτικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για 1.236 τόνους αποθεμάτων χρυσού που διατηρεί η Γερμανία στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης.

«Σε μια εποχή αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας και υπό την απρόβλεπτη πολιτική του Προέδρου Τραμπ στις ΗΠΑ, δεν είναι πλέον αποδεκτό» να υπάρχουν τόσα πολλά αποθέματα χρυσού στις ΗΠΑ, δήλωσε στο Der Spiegel η Μαρί-Άγκνες Στράκ-Ζίμερμαν, Γερμανίδα πολιτικός του φιλελεύθερου Ελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος, η οποία προεδρεύει της επιτροπής άμυνας του Κοινοβουλίου.

Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες πιέζουν την ΕΕ να ευνοήσει τους Ευρωπαίους κατασκευαστές όσον αφορά τη δαπάνη δημόσιου χρήματος της ΕΕ μέσω ρητρών «Αγοράστε ευρωπαϊκά προϊόντα».

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, χώρες όπως η Πολωνία, η Ολλανδία ή οι χώρες της Βαλτικής δεν θα είχαν συμφωνήσει ποτέ σε ρήτρες «Αγοράστε ευρωπαϊκά προϊόντα». Αλλά ακόμη και αυτές οι χώρες φαίνεται να αλλάζουν πλεύση.