Η ΕΕ επαναπροσεγγίζει την Τουρκία λόγω Ουκρανίας - «Κρίσιμος εταίρος παρά τις εντάσεις»

Σύμφωνα με το Politico, καθώς οι διαπραγματεύσεις για ειρήνη στην Ουκρανία αποκτούν δυναμική, ο ρόλος της Τουρκίας στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας - ιδίως ως πιθανής ειρηνευτικής δύναμης και ρυθμιστή στη Μαύρη Θάλασσα - καθίσταται κρίσιμος για τις Βρυξέλλες. Παράλληλα, η ΕΕ κινείται με προσοχή απέναντι σε μια χώρα που έχει κατηγορηθεί για δημοκρατική οπισθοδρόμηση, υπό την ηγεσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος έχει φυλακίσει προβεβλημένους πολιτικούς αντιπάλους.

Σε μια προσπάθεια απόψυξης των σχέσεων, η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος θα επισκεφθεί την Τουρκία την Παρασκευή. Ενόψει της επίσκεψης, η Κος δήλωσε γραπτώς στο Politico ότι «η ειρήνη στην Ουκρανία θα αλλάξει τις πραγματικότητες στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

Η Τουρκία θα είναι ένας πολύ σημαντικός εταίρος για εμάς». Όπως πρόσθεσε, «η προετοιμασία για ειρήνη και σταθερότητα στην Ευρώπη προϋποθέτει την προετοιμασία μιας ισχυρής εταιρικής σχέσης με την Τουρκία».

Το στρατηγικό βάρος και ο ρόλος-κλειδί στη Μαύρη Θάλασσα

Η Τουρκία αποτελεί στρατιωτικό «βαρύ πυροβολικό», διαθέτοντας τις δεύτερες μεγαλύτερες ένοπλες δυνάμεις στο ΝΑΤΟ και κατέχοντας κομβική γεωστρατηγική θέση μεταξύ Μεσογείου και Μέσης Ανατολής.

Ο έλεγχος των Στενών του Βοσπόρου της προσδίδει καθοριστική επιρροή στην περιφερειακή ασφάλεια, ενώ είχε κεντρικό ρόλο στη συμφωνία της Μαύρης Θάλασσας τον Ιούλιο του 2022 για την ασφαλή μεταφορά ουκρανικών σιτηρών.

Η χώρα των 88 εκατομμυρίων κατοίκων έχει δηλώσει πρόθυμη να στείλει ειρηνευτικά στρατεύματα στην Ουκρανία, εφόσον επιτευχθεί συμφωνία με τη Ρωσία, και να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας.

Δημοκρατικό έλλειμμα, οικονομικά ανοίγματα και τα «αγκάθια» στις σχέσεις

Παρά ταύτα, οι σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας έχουν επιδεινωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με την αυταρχική στροφή του Ερντογάν και την καταστολή της αντιπολίτευσης να επιβαρύνουν περαιτέρω το κλίμα. Αν και η Τουρκία παραμένει επισήμως υποψήφια προς ένταξη χώρα, οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις έχουν παγώσει από το 2018. «Στις τελευταίες εκθέσεις διεύρυνσης της ΕΕ καταγράφονται βήματα απομάκρυνσης από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ιδίως στο κράτος δικαίου και τη δημοκρατία», σημείωσε η Κος, υπογραμμίζοντας ωστόσο τη μακρά δημοκρατική παράδοση και την ισχυρή κοινωνία των πολιτών στην Τουρκία.

Στην Άγκυρα, η επίτροπος θα παραστεί σε τελετή υπογραφής δανείων ύψους 200 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων προς την Τουρκία για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πρόκειται για συμβολική κίνηση, καθώς η ΕΤΕπ είχε αναστείλει τη χρηματοδότηση το 2019 λόγω της διαμάχης για γεωτρήσεις υδρογονανθράκων στα ανοικτά της Κύπρου.

Την ίδια ημέρα, η Κομισιόν θα παρουσιάσει μελέτη για την ενίσχυση της διαπεριφερειακής συνδεσιμότητας μεταξύ Τουρκίας, Κεντρικής Ευρώπης και Νοτίου Καυκάσου. Η μελέτη χαρτογραφεί επενδυτικές ανάγκες σε μεταφορές, εμπόριο, ενέργεια και ψηφιακές υποδομές κατά μήκος του Διακαυκασιακού Διαδρόμου, που συνδέει την Κίνα με την Κεντρική Ασία, τον Νότιο Καύκασο και τη Μαύρη Θάλασσα.

Ωστόσο, αυτά τα βήματα δεν ικανοποιούν το βασικό αίτημα της Άγκυρας: την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης με την ΕΕ, η οποία ισχύει από το 1995. Οι νέες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ με την Ινδία και τη Mercosur τοποθετούν την Τουρκία σε μειονεκτική θέση, καθώς θα υποχρεωθεί να ανοίξει την αγορά της χωρίς αντίστοιχα οφέλη.

Ακόμη και ο εκλεγμένος δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, του οποίου η σύλληψη πέρυσι προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις και διεθνή κατακραυγή, τάχθηκε υπέρ της αναβάθμισης της τελωνειακής ένωσης. Από τη φυλακή, κάλεσε την ΕΕ να προχωρήσει στον εκσυγχρονισμό της, σημειώνοντας ότι πρόκειται για το μοναδικό θεσμικό πλαίσιο που στηρίζει τις σχέσεις Τουρκίας–ΕΕ.

Η αναβάθμιση, ωστόσο, απαιτεί ομοφωνία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με Ελλάδα και Κύπρο να αντιδρούν χωρίς προηγούμενη χειρονομία καλής θέλησης από την Άγκυρα. Η Λευκωσία ζητά να επιτραπεί η πρόσβαση κυπριακών πλοίων σε τουρκικά λιμάνια, αίτημα που συνδέεται με τη μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία μετά τη διχοτόμηση του 1974.

Παρά τις επιφυλάξεις, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις που προκαλεί η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να φέρουν πιο κοντά Ευρώπη και Τουρκία. Όπως δήλωσε η πρέσβης της Τουρκίας στην ΕΕ, Γιαπράκ Μπαλκάν, «ο κόσμος αλλάζει και η ιστορία επιταχύνεται», προσθέτοντας ότι στρατηγικός στόχος της Τουρκίας παραμένει η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων δεν βρίσκεται ακόμη στο τραπέζι, ωστόσο, όπως τόνισε η Μάρτα Κος, «χρειάζεται να δούμε με φρέσκια ματιά τις σχέσεις μας» με την Τουρκία, με στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και τη βελτίωση της οικονομικής συνεργασίας.