ΗΠΑ και Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων: Η άρνηση, οι κυρώσεις και οι ελπίδες

Ήταν ο πρώτος γύρος διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο πλευρών από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στην Ισλαμική Δημοκρατία το περασμένο καλοκαίρι.

Οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν να πραγματοποιήσουν περαιτέρω συζητήσεις μετά από διαβουλεύσεις με τις πρωτεύουσές τους ένα αποτέλεσμα που θεωρείται προσεκτικά θετικό και από τις δύο πλευρές, σύμφωνα με πηγή που είναι εξοικειωμένη με τις διαπραγματεύσεις και μίλησε στο CNNi.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι διαπραγματεύσεις χαρακτηρίζονται «σοβαρές» και «προχωρούν με ταχύτερο ρυθμό από τους προηγούμενους πέντε γύρους», με ανταλλαγή μηνυμάτων και προτάσεων μεταξύ των δύο πλευρών μέσω της διαμεσολάβησης του Ομάν.

Ο Αμπάς Αραγτσί, επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας και υπουργός Εξωτερικών της Τεχεράνης και ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ συμμετείχαν στις συνομιλίες, μαζί με τον Τζάρετ Κούσνερ, γαμπρό του Τραμπ. Οι συνομιλίες ήταν έμμεσες – με τη μεσολάβηση του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, ο οποίος νωρίτερα την Παρασκευή συναντήθηκε ξεχωριστά με κάθε ένα από τα μέρη.

Σε φωτογραφίες που δημοσίευσε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων του Ομάν, ο διοικητής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), ναύαρχος Brad Cooper, φαίνεται επίσης να παρευρίσκεται στις συναντήσεις.

Ο Αραγκί παρουσίασε στον ομόλογό του από το Ομάν ένα «προκαταρκτικό σχέδιο» για τη «διαχείριση της τρέχουσας κατάστασης» μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ, σύμφωνα με τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης, σε μια προσπάθεια να προωθηθούν οι διαπραγματεύσεις.

Στη συνέχεια, ο Αλμπουσαΐντι μετέφερε το σχέδιο στην αμερικανική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Γουίτκοφ, και η αμερικανική απάντηση θα παραδοθεί στην ιρανική πλευρά κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, πρόσθεσαν τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης, που επικαλείται το CNNi.

Η άρνηση

Μολονότι, πάντως, το κλίμα χαρακτηρίζεται θετικό, η Wall Street Journal μετέδωσε, επικαλούμενη την ιρανική κρατική τηλεόραση, ότι ο Αμπάς Αραγτσί, ο επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας και υπουργός Εξωτερικών της Τεχεράνης, ξεκαθάρισε στους Αμερικανούς συνομιλητές του ότι το Ιράν δεν προτίθεται να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου, ένα πυρηνικό καύσιμο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή βόμβας εάν καθαριστεί σε υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, ο ίδιος εμφανίζεται να διαβεβαίωσε επίσης ότι η Τεχεράνη επιθυμεί την εξεύρεση μιας διπλωματικής λύσης, που θ' αποτρέψει μια αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στη χώρα.

Όπως μεταδίδει η ιρανική τηλεόραση, οι συνομιλίες επικεντρώνονται σε τρόπους ενίσχυσης της διαφάνειας και της συνεργασίας, με στόχο να αμβλυνθούν οι αμερικανικές ανησυχίες σχετικά με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται το ενδεχόμενο τεχνικής ευελιξίας όσον αφορά τα επίπεδα αποθήκευσης και εμπλουτισμού ουρανίου.

Τι βρίσκεται στο τραπέζι

Το πεδίο των συνομιλιών δεν ήταν σαφές. Πριν από τις συνομιλίες, οι ιρανικές αρχές επέμειναν ότι ήθελαν να συζητήσουν μόνο θέματα που αφορούσαν το πυρηνικό πρόγραμμα και ότι άλλα θέματα, όπως το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, οι δυνάμεις που στηρίζονται από το Ιράν σε ολόκληρη την περιοχή και οι εσωτερικές αναταραχές, ήταν εκτός συζήτησης.

Οι ΗΠΑ είχαν ζητήσει μια ευρύτερη σειρά συζητήσεων που να περιλαμβάνει τους βαλλιστικούς πυραύλους, τους ένοπλους αντιπροσώπους της Τεχεράνης που εξακολουθούν να αποτελούν κίνδυνο για τα συμφέροντα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στην περιοχή, καθώς και την πρόσφατη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων από το Ιράν.

Το ιρανικό πρακτορείο Tasnim ανέφερε ότι οι συνομιλίες «αφορούν αποκλειστικά το πυρηνικό ζήτημα». Από την πλευρά τους, ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα πρέπει να περιλαμβάνονται και άλλα ζητήματα, όπως το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, η στήριξη της Τεχεράνης σε συμμάχους και οργανώσεις στην περιοχή, καθώς και ο τρόπος διαχείρισης των διαδηλώσεων στο εσωτερικό της χώρας.

Το Ιράν έχει προσφερθεί να θέσει ελέγχους στο πυρηνικό του πρόγραμμα για να διασφαλίσει ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή όπλων, απαιτώντας σε αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων.

Οι κυρώσεις

Μετά τη λήξη των συνομιλιών την Παρασκευή, σε ένδειξη ότι οι ΗΠΑ θέλουν να διατηρήσουν την οικονομική πίεση, επέβαλαν νέες κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο και σε 14 πλοία που το μεταφέρουν.

«Αντί να επενδύει στην ευημερία του λαού του και στην καταρρέουσα υποδομή, το ιρανικό καθεστώς συνεχίζει να χρηματοδοτεί αποσταθεροποιητικές δραστηριότητες σε όλο τον κόσμο και να εντείνει την καταστολή στο εσωτερικό του Ιράν», δήλωσε ο αναπληρωτής εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Τόμι Πίγκοτ.

Τι διακυβεύεται;

Οι ΗΠΑ μετακίνησαν στρατιωτικά μέσα, συμπεριλαμβανομένης της αεροπλανοφόρου USS Abraham Lincoln, πιο κοντά στη Μέση Ανατολή, προκαλώντας ανησυχίες ότι αυξάνονται οι πιθανότητες ενός πολέμου.

Ο Τραμπ δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι οι ΗΠΑ έχουν «μια αρμάδα» που κινείται προς το Ιράν «για κάθε ενδεχόμενο», προσθέτοντας ότι αν και θα προτιμούσε να «μην συμβεί τίποτα», η κυβέρνησή του παρακολουθεί το Ιράν «πολύ στενά».

Οι συνομιλίες έδωσαν ελπίδες ότι μπορεί να αποφευχθεί ένας πλήρης πόλεμος.

Φοβούμενες μια σύγκρουση που μπορεί να εξαπλωθεί στο υπόλοιπο Μέσο Ανατολικό, οι χώρες της περιοχής προσπαθούν να αποκλιμακώσουν την κατάσταση και να αποτρέψουν τον Τραμπ από το να εξαπολύσει επίθεση κατά του Ιράν, γνωρίζοντας ότι ένας νέος πόλεμος θα βυθίσει την περιοχή σε κρίση.

«Αυτό επισκιάζεται από μια πολύ σοβαρή απειλή στρατιωτικής επίθεσης (κατά του Ιράν) και πολέμου», δήλωσε η Negar Mortazavi, ιρανοαμερικανίδα δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτής, στην Eleni Giokos του CNNi.

Το Ιράν έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε επίθεση των ΗΠΑ δεν θα αντιμετωπιστεί με την ίδια «συγκράτηση» που επέδειξε το περασμένο καλοκαίρι, μετά την επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ στη χώρα.

Το Ιράν διαθέτει αρκετά «ατού» σε περίπτωση που ξεσπάσει πόλεμος με τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ. Πιστεύεται ότι διαθέτει χιλιάδες πυραύλους και drones που θα μπορούσαν να στοχεύσουν αμερικανικές δυνάμεις και περιουσιακά στοιχεία στη Μέση Ανατολή.

Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι θα ανταποδώσει τα πυρά εναντίον των συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή σε περίπτωση επίθεσης. Όταν αμερικανικά βομβαρδιστικά αεροσκάφη επιτέθηκαν σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις το καλοκαίρι, το Ιράν εξαπέλυσε μια άνευ προηγουμένου πυραυλική επίθεση στο Κατάρ, στοχεύοντας την αεροπορική βάση al-Udeid, τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να κινητοποιήσει ένα τεράστιο δίκτυο «αντιπροσώπων» σε ολόκληρη την περιοχή, με δυνατότητα να χτυπήσει βάσεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ και να διαταράξει τη ναυτιλία στο Στενό του Ορμούζ, ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα μέσω του οποίου διακινείται περισσότερο από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και ένα μεγάλο μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει σοκ σε ολόκληρο τον κόσμο.

Παρά τις συνομιλίες, «η απειλή πολέμου είναι πολύ σοβαρή», δήλωσε ο Μορταζάβι.