Γιατί ο άνθρωπος χρειάστηκε πάνω από 50 χρόνια για να επιστρέψει στη Σελήνη

Ήταν 14 Δεκεμβρίου 1972 και ο Σέρναν ήξερε ότι τα χνάρια του θα ήταν τα τελευταία στο σεληνιακό έδαφος για αρκετό καιρό, επειδή οι επόμενες προγραμματισμένες αποστολές Apollo 18, 19 και 20 είχαν ήδη ακυρωθεί. Αλλά πιθανότατα δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι, πάνω από 50 χρόνια αργότερα, τα λόγια του θα παρέμεναν τα τελευταία που ειπώθηκαν από άνθρωπο στη Σελήνη.

Η αποστολή Artemis II, που η NASA έχει προγραμματίσει για εκτόξευση τον Απρίλιο, δεν θα προσεδαφιστεί, αλλά θα πραγματοποιήσει επανδρωμένη πτήση γύρω από τη Σελήνη – την πρώτη ανθρώπινη επιστροφή στο φεγγάρι μετά το Apollo 17. Γιατί όμως χρειάστηκε τόσος χρόνος για να επιστρέψουν οι αστροναύτες;

Ζήτημα πολιτικής βούλησης

«Η σύντομη απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι η πολιτική βούληση», δήλωσε η ιστορικός της επιστήμης και της τεχνολογίας Τίζελ Μιρ-Χάρμονι στο CNNi.

«Χρειάζεται μεγάλη πολιτική βούληση για να στείλεις ανθρώπους στη Σελήνη. Πρόκειται για εξαιρετικά πολύπλοκες, δαπανηρές, σημαντικές εθνικές επενδύσεις. Πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για ένα παρατεταμένο χρονικό διάστημα».

Μετά το τέλος του προγράμματος Apollo λόγω περικοπών, κάθε αλλαγή προεδρικής διοίκησης στις ΗΠΑ έφερνε και νέα στρατηγική για τη NASA. Από την πρωτοβουλία του Τζορτζ Χ. Μπους για επιστροφή στη Σελήνη, στην εστίαση του Μπιλ Κλίντον στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, και αργότερα στο πρόγραμμα Constellation – πάλι για επιστροφή στη Σελήνη – υπό τον Τζορτζ Γ. Μπους, η κατεύθυνση άλλαζε κάθε λίγα χρόνια. Ο Μπαράκ Ομπάμα έδωσε έμφαση στη δειγματοληψία από αστεροειδείς, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε τη Σελήνη ως στόχο, ενώ ο Τζο Μπάιντεν, σπάζοντας την «παράδοση», δεν άλλαξε τα πάντα και διατήρησε τη στρατηγική επιστροφής στη Σελήνη. Σήμερα, η νέα διακυβέρνηση Τραμπ δηλώνει αποφασισμένη να επιταχύνει την επιστροφή αστροναυτών στο φεγγάρι, εν μέσω ανταγωνισμού με την Κίνα.

Οι τεχνικές ιδιαιτερότητες

Πέρα από την πολιτική, όμως, το εγχείρημα είναι τεχνικά εξαιρετικά απαιτητικό. Η Σελήνη απέχει πάνω από 400.000 χιλιόμετρα, και περισσότερες από τις μισές απόπειρες προσεδάφισης στην ιστορία έχουν αποτύχει. Το πρόγραμμα Artemis βασίζεται στον πύραυλο και το διαστημόπλοιο Orion, των οποίων η ανάπτυξη διήρκεσε περίπου δύο δεκαετίες και κόστισε πάνω από 50 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η απλή «αναβίωση» των αποστολών Apollo δεν ήταν ρεαλιστική επιλογή. Οι βιομηχανικές αλυσίδες παραγωγής και η τεχνογνωσία της δεκαετίας του 1960 δεν υπάρχουν πια. Παρά τη θεαματική πρόοδο της τεχνολογίας – τα συστήματα πτήσης του Orion είναι 20.000 φορές ταχύτερα και διαθέτουν 128.000 φορές περισσότερη μνήμη από τον υπολογιστή του Apollo – η ανθρώπινη διαστημική πτήση παραμένει εξαιρετικά σύνθετη και επικίνδυνη. Επιπλέον, το Orion προσφέρει περισσότερο χώρο για τετραμελές πλήρωμα, βελτιωμένες συνθήκες διαβίωσης και, σε αντίθεση με το Apollo, κανονική τουαλέτα με ιδιωτικότητα.

Οι νέοι στόχοι και η εμπορική βιομηχανία

Ωστόσο, η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ των δύο διαστημικών προγραμμάτων δεν είναι τεχνολογική αλλά στρατηγική. Το Apollo είχε ως στόχο μια επίδειξη τεχνολογικής υπεροχής στον Ψυχρό Πόλεμο, αφήνοντας σημαίες και αποτυπώματα στη Σελήνη. Το Artemis στοχεύει στη δημιουργία υποδομών για μόνιμη παρουσία. Οι νέες σεληνάκατοι σχεδιάζονται για παραμονή μεγαλύτερης διάρκειας, ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος που θα περιλαμβάνει βάσεις και ενδεχομένως βιώσιμη ανθρώπινη εγκατάσταση.

Καθοριστικό ρόλο παίζει και η άνοδος της εμπορικής διαστημικής βιομηχανίας, σύμφωνα με τον επικεφαλής ιστορικό της NASA, Μπράιαν Όντομ:

«Η NASA είναι πλέον πελάτης μιας ιδιωτικής βιομηχανίας όπου έχουμε τις SpaceX, Boeing, Blue Origin. Αυτός είναι ένας παράγοντας που μας έχει βοηθήσει».

Η σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, μαζί με διεθνείς συνεργασίες, έχει δημιουργήσει το πλαίσιο που επιτρέπει την επιστροφή στη Σελήνη μετά από περισσότερο από μισό αιώνα.

Χρήσιμη εμπειρία και γνώσεις

Παράλληλα, η εμπειρία από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, όπου οι άνθρωποι έχουν μόνιμη παρουσία για πάνω από 25 χρόνια, προσφέρει κρίσιμη γνώση για τις επιπτώσεις της μακροχρόνιας διαβίωσης στο διάστημα. Ενώ ρομποτικές αποστολές όπως η Lunar Reconnaissance Orbiter, έχουν χαρτογραφήσει πιθανούς πόρους – όπως παγωμένο νερό στους σεληνιακούς πόλους – που θα μπορούσαν να στηρίξουν μελλοντική εγκατάσταση.

Για ορισμένους επιστήμονες όπως ο Τζέιμς Γ. Χεντ, ερευνητής καθηγητής Γεωλογικών, Περιβαλλοντικών και Πλανητικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μπράουν, ο οποίος εργάστηκε στο πρόγραμμα Apollo, το διακύβευμα υπερβαίνει τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό. Αν οι ηγέτες του κόσμου χρειάζονται επιπλέον κίνητρα για την επιστροφή στη Σελήνη, λέει ο Χεντ, θα πρέπει να ανατρέξουν στα λόγια του διοικητή της αποστολής Apollo 16, Τζον Γιανγκ, ο οποίος ρωτήθηκε πριν από τη συνταξιοδότησή του το 2004 ποιο ήταν το νόημα να ξοδεύονται χρήματα για να πάμε στη Σελήνη. «Η γεωλογική ιστορία της Γης είναι αρκετά σαφής: Μας λέει ότι τα είδη που ζουν σε έναν μόνο πλανήτη δεν διαρκούν», είπε ο Γιανγκ.

Με πληροφορίες από: Why haven’t humans been back to the moon in over 50 years? by Jacopo Prisco, Jackie Wattles