Γιατί το Πεκίνο αντιδρά χλιαρά στην εξουδετέρωση των συμμάχων του σε Ιράν και Βενεζουέλα από τις ΗΠΑ

Ο πρώτος βρίσκεται τώρα αλυσοδεμένος σε κέντρο κράτησης στη Νέα Υόρκη, αφού απήχθη από το Καράκας από τις ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ σε μια έκτακτη νυχτερινή επιδρομή. Ο δεύτερος σκοτώθηκε σε πυραυλική επίθεση στο κέντρο της Τεχεράνης σε μια κοινή αποστολή των ΗΠΑ με το Ισραήλ, όπως αναφέρει το CNNi.

H Κίνα απάντησε σε αυτές τις εξελίξεις με οργή - καταδικάζοντας τη σύλληψη ή τη δολοφονία ενός κυρίαρχου ηγέτη και την προφανή προσπάθεια των ΗΠΑ για αλλαγή καθεστώτος, ενώ παράλληλα προσέγγισε το Ιράν για να εκφράσει τη στήριξή του. Αλλά το Πεκίνο δεν έκανε τίποτα περισσότερο από το να παρακολουθεί καθώς ο γεωπολιτικός αντίπαλός του ανατρέπει τους κανόνες εμπλοκής.

Πραγματισμός

Πίσω από τη στάση του Κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ κρύβεται ένας σκληρός πραγματισμός.

Το Ιράν τελικά δεν φαίνεται να αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα του Σι, με δεδομένο ότι δίνει μεγαλύτερη σημασία στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, ενώ αργότερα αυτό τον μήνα θα πραγματοποιηθεί και η σύνοδος κορυφής με τον Τραμπ στο Πεκίνο.

Επίσης για την Κίνα θεωρείται καλό νέο ότι η προσοχή της Ουάσιγκτον μετατίθεται και στρατιωτικοί πόροι εκτρέπονται από τον Ινδο-Ειρηνικό σύμφωνα με αναλυτές.

«Η Κίνα είναι ένας φίλος σε καλούς καιρούς, μεγάλη στα λόγια, και μικρή στο ρίσκο», δηλώνει ο Κρεγκ Σίνγκλετον, ανώτερος διευθυντής για την Κίνα στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών με έδρα την Ουάσινγκτον.

«Το Πεκίνο θα μιλήσει στα Ηνωμένα Έθνη, αλλά θα αποφύγει να παράσχει οποιαδήποτε σημαντική υποστήριξη στην Τεχεράνη», προσθέτει.

Ο ρόλος του πετρελαίου

Αν και το Πεκίνο είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, η στρατηγική σημασία της χώρας για την Κίνα είναι πολύ πιο περιορισμένη από ό,τι πολλοί μπορεί να υποθέσουν. Η στρατιωτική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών παρέμεινε περιορισμένη και οι εμπορικές και επενδυτικές ροές επισκιάζονται από εκείνες με αρκετά κράτη του Κόλπου, καθώς το Πεκίνο επιδιώκει να διατηρήσει ισορροπημένους δεσμούς σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Η Κίνα «δεν βλέπει κανένα όφελος στην αύξηση της έντασης με τις ΗΠΑ για το Ιράν», δηλώνει ο Γουίλιαμ Γιανγκ, ανώτερος αναλυτής στο think tank International Crisis Group με έδρα το Βέλγιο.

«Εξακολουθεί να αποδίδει μεγαλύτερη σημασία στη διατήρηση της εμπορικής εκεχειρίας και της συνολικής σταθερότητας στις διμερείς σχέσεις με τις ΗΠΑ, επομένως δεν θα θέλει να θέσει σε κίνδυνο τη θετική δυναμική που έχει χτίσει με την κυβέρνηση Τραμπ τον τελευταίο χρόνο».

Η Κίνα αποτελεί εδώ και καιρό την πιο σημαντική πηγή διπλωματικής και οικονομικής υποστήριξης του Ιράν. Πέρα από το ότι αγοράζει το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, το Πεκίνο έχει καταδικάσει αυτό που αποκαλεί «μονομερείς» κυρώσεις των ΗΠΑ και έχει υποστηρίξει την θέση της Τεχεράνης ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι ειρηνικό.

Παράλληλα τα τελευταία χρόνια, η Κίνα έχει αναβαθμίσει τον ρόλο του Ιράν στα παγκόσμια πράγματα, εντάσσοντάς το σε ομάδες όπως οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης σε μια εποχή που είναι απομονωμένο από τη Δύση.

Κινεζικές εταιρείες έχουν επίσης προμηθεύσει χημικά που χρησιμοποιούνται στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και έχουν βοηθήσει στην ανάπτυξη της εγχώριας υποδομής επιτήρησης, σύμφωνα με το CNNi. Το Πεκίνο υποστηρίζει ότι το εμπόριό του με το Ιράν συμμορφώνεται με το διεθνές δίκαιο.

Γιατί αποφεύγει την άμεση εμπλοκή

Ωστόσο, η Κίνα έχει σταθερά αποφύγει την άμεση εμπλοκή στις συγκρούσεις των εταίρων της, δείχνοντας μικρή όρεξη για ανάμειξη σε ζητήματα ασφάλειας της Μέσης Ανατολής πέρα ​​από την προστασία των δικών της περιουσιακών στοιχείων.

Αυτή η αυτοσυγκράτηση ήταν εμφανής κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του Ιράν με το Ισραήλ πέρυσι και των επακόλουθων αεροπορικών επιθέσεων των ΗΠΑ, όταν η Κίνα προσέφερε ομοίως μόνο ρητορική υποστήριξη.

«Η Κίνα έχει αποφύγει εδώ και καιρό να παρουσιαστεί ως εγγυητής ασφάλειας, καθώς η εμπλοκή των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και το Ιράκ και οι επιπτώσεις της αποτρέπουν το Πεκίνο από το να επιδιώξει μια τέτοια φιλοδοξία», τονίζει ο Γιανγκ.

Η στενή σχέση του Πεκίνου με το Ιράν συμβάλλει στην ενίσχυση της ενεργειακής του ασφάλειας και επιρροής στη Μέση Ανατολή, αλλά έχει επίσης προσελκύσει άλλες περιφερειακές δυνάμεις όπως η Σαουδική Αραβία, που είναι αντίπαλος του Ιράν, καθώς επιδιώκει να επιτύχει ισορροπία στην ευρύτερη περιοχή. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2023, έπαιξε ρόλο στη διαμεσολάβηση για την προσέγγιση μεταξύ των δύο χωρών.

Οι ανησυχίες της Ουάσινγκτον

Ωστόσο, στην Ουάσιγκτον η ανησυχία σχετικά με την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ Κίνας, Ιράν, Ρωσίας και Βόρειας Κορέας εντείνεται. Ηγέτες και από τις τέσσερις χώρες συγκεντρώθηκαν στο Πεκίνο τον περασμένο Σεπτέμβριο σε μια εκπληκτική επίδειξη ενότητας σε μια μεγάλη στρατιωτική παρέλαση. Και η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν έχουν επίσης πραγματοποιήσει τακτικές κοινές στρατιωτικές ασκήσεις τα τελευταία χρόνια.

«Το Ιράν είναι μακροχρόνιος εταίρος της ΛΔΚ, αλλά βρίσκεται μακριά και δεν είναι καν κρίσιμο για το Πεκίνο», σημειώνει ο Τζα Ιάν Τσονγκ, πολιτικός επιστήμονας στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης, αναφερόμενος στην Κίνα με το επίσημο όνομά της, Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.

Ωστόσο, η περιορισμένη υποστήριξη που έχει προσφέρει το Πεκίνο στο Ιράν κατά τη διάρκεια δύο μεγάλων στρατιωτικών επιθέσεων τον τελευταίο χρόνο εγείρει ερωτήματα σχετικά με την αξιοπιστία του ως εταίρου σε περιόδους αντιξοότητας.

«Άλλοι που συνεργάζονται ή επιθυμούν να συνεργαστούν με τη ΛΔΚ σε θέματα ασφαλείας μπορεί δικαίως να αναρωτηθούν αν το Πεκίνο θα τους εγκαταλείψει, ειδικά αν βρίσκονται μακριά από τη ΛΔΚ, όπως στην περίπτωση του Ιράν και της Βενεζουέλας νωρίτερα», είπε.

Ωστόσο, οι αναλυτές συμφωνούν ότι ανεξάρτητα από το ποιος θα διαδεχθεί τον Χαμενεΐ, η Τεχεράνη πιθανότατα θα διατηρήσει τους δεσμούς της με την Κίνα, για λόγους οικονομικής επιρροής.

Τα γεγονότα στο Ιράν προσφέρουν επίσης στην Κίνα αρκετές διαρθρωτικές ευκαιρίες, τονίζει με τη σειρά του ο Ζου Ζαογί, διευθυντής του Ινστιτούτου Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου HSBC Business School.

«Η βαθιά εμπλοκή της Αμερικής σε στρατιωτικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή αναπόφευκτα εκτρέπει τους στρατηγικούς πόρους και την προσοχή της, περιορίζοντας αντικειμενικά την ικανότητά της να ασκήσει πίεση στην Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό», έγραψε ο Ζου σε ένα διαδικτυακό άρθρο.

Μια συνεχής εκστρατεία κατά του Ιράν θα μπορούσε επίσης να μειώσει τα αποθέματα όπλων της Αμερικής. Το Πεκίνο έχει απαγορεύσει την εξαγωγή σπάνιων γαιών για στρατιωτική χρήση, γεγονός που θα μπορούσε να δυσκολέψει την Ουάσιγκτον να αναπληρώσει τους πόρους της. Τα στοιχεία αυτά είναι κρίσιμα για ένα ευρύ φάσμα όπλων, από πυραύλους μέχρι μαχητικά αεροσκάφη.

Βραχυπρόθεσμα σοκ

Ωστόσο, οι βραχυπρόθεσμες αναταράξεις για την Κίνα, ειδικά στο ενεργειακό μέτωπο, παραμένουν αναπόφευκτες. Σχεδόν όλες οι εξαγωγές αργού πετρελαίου του Ιράν κατέληξαν στην Κίνα, και αυτές αντιπροσωπεύουν περίπου το 13% της συνολικής εισροής αργού πετρελαίου της Κίνας μέσω θαλάσσης, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης ναυτιλιακού ρίσκου Kpler.

Το ενεργειακό εμπόριο των δύο χωρών βασίζεται σε ένα δίκτυο πλοίων που φιλτράρουν το ιρανικό πετρέλαιο προς μικρότερα ανεξάρτητα διυλιστήρια στις παράκτιες περιοχές της Κίνας, συχνά μέσω ενδιάμεσων χωρών, σύμφωνα με αναλυτές, οι οποίοι σημειώνουν ότι αυτή η πρακτική διατηρεί την επεξεργασία ξεχωριστή από τις κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις που θα ήταν ευάλωτες στις κυρώσεις των ΗΠΑ.

Αυτά τα λεγόμενα διυλιστήρια είναι γνωστό ότι συνεργάζονται με αυτό που συχνά αναφέρεται ως σκοτεινός στόλος δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιούν τακτικές απόκρυψης για να διακινούν λαθραία εμπορεύματα που υπόκεινται σε κυρώσεις. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει θέσει υπό κυρώσεις παίκτες που φέρονται να εμπλέκονται τόσο στη ναυτιλία όσο και στη διύλιση.

Παρά τις σημαντικές εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου, οι αναλυτές πιστεύουν ότι ο βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος θα πρέπει να είναι διαχειρίσιμος, καθώς η Κίνα έχει διαφοροποιήσει την προμήθεια πετρελαίου της όλα αυτά τα χρόνια.

Ο Ρίτσαρντ Τζόουνς, αναλυτής αργού πετρελαίου στην Energy Aspects, δηλώνει στο CNNi ότι το Ιράν έχει αυξήσει τις εξαγωγές από τα μέσα Φεβρουαρίου και τα ιδιωτικά διυλιστήρια μπορούν ακόμα να έχουν πρόσβαση σε κάποιο ιρανικό πετρέλαιο μέσω των πλωτών πλοίων αποθήκευσης, τα περισσότερα από τα οποία βρίσκονται στα ανοικτά της Σιγκαπούρης. Επιπλέον, θα μπορούσαν επίσης να αυξήσουν την εισαγωγή ρωσικού αργού πετρελαίου, πρόσθεσε.

H σημασία των Στενών του Ορμούζ

Ωστόσο, ένας μεγαλύτερος πονοκέφαλος για το Πεκίνο φαίνεται να είναι η εκτεταμένη σύγκρουση στην περιοχή και η παρατεταμένη διαταραχή της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ - μια κρίσιμη οδό ναυτιλίας για το αργό πετρέλαιο από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ.

Το αργό πετρέλαιο από την περιοχή αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο της συνολικής ζήτησης της Κίνας και περισσότερο από το 50% των θαλάσσιων εισαγωγών της, μεγάλο μέρος των οποίων μεταφέρθηκε μέσω του στενού, σύμφωνα με την Kpler.

Το Ιράν ελέγχει τη βόρεια πλευρά των Στενών και τη Δευτέρα ένας σύμβουλος ενός διοικητή του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) απείλησε να «πυρπολήσει» οποιοδήποτε διερχόμενο πλοίο.

Ακόμα και πριν από τις απειλές η κυκλοφορία μέσω της πλωτής οδού είχε ουσιαστικά σταματήσει λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια και αφού τα πετρελαιοφόρα στην περιοχή δέχτηκαν επίθεση το Σαββατοκύριακο.

Η Μάο Νινγκ, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Κίνας, τόνισε τη σημασία των Στενών για το εμπόριο και ζήτησε άμεση κατάπαυση του πυρός.

«Η διασφάλιση της ασφάλειας και της σταθερότητας σε αυτήν την περιοχή εξυπηρετεί τα κοινά συμφέροντα της διεθνούς κοινότητας», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου.

Ωστόσο, χρόνια αποθήκευσης θα μπορούσαν να προστατεύσουν την Κίνα από άμεσες κρίσεις εφοδιασμού. Η Κίνα κατέχει πλέον περίπου 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια αποθεμάτων αργού πετρελαίου στην ξηρά, που ισοδυναμούν με περίπου 115 ημέρες εισαγωγών αργού πετρελαίου μέσω θαλάσσης, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler.

Το μήνυμα του Πεκίνου

Η Κίνα είναι πιθανό να χρησιμοποιήσει την στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στο Ιράν για να ενισχύσει το μήνυμά της, ότι η Ουάσινγκτον ενεργεί ως ηγεμονική δύναμη, ενώ το Πεκίνο παρουσιάζεται ως υπέρμαχος της μη παρέμβασης.

Ορισμένοι Κινέζοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η μη παροχή εγγυήσεων ασφαλείας στους εταίρους αντιπροσωπεύει μια υπολογισμένη προσέγγιση από το Πεκίνο που το διαφοροποιεί από τις ΗΠΑ.

«Δίνει στην Κίνα μεγαλύτερη ευελιξία, μειώνει τον κίνδυνο στρατηγικής υπερέκτασης και αποφεύγει το κόστος που συνεπάγεται η κάλυψη της ασφάλειας των συμμάχων», δηλώνει ο Ζίτσεν Γουάνγκ, αναπληρωτής γενικός γραμματέας στο Κέντρο για την Κίνα και την Παγκοσμιοποίηση, ένα μη κυβερνητικό think tank στο Πεκίνο.

«Περιορίζει όμως επίσης την ικανότητα του Πεκίνου να διαμορφώνει τα αποτελέσματα ασφαλείας όταν μια κρίση γίνει βίαιη», προσθέτει και προειδοποιεί ότι η αδράνεια της Κίνας θα μπορούσε να ενθαρρύνει περαιτέρω τις επικίνδυνες κινήσεις του Τραμπ.