Μελέτη για το πέτρα-ψαλίδι-χαρτί αποκαλύπτει το πώς «διαβάζουμε» τους άλλους ανθρώπους

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Neuroscience, μετατρέπει μια μέχρι σήμερα δυσδιάκριτη κοινωνική δεξιότητα σε κάτι που μπορεί να μετρηθεί αντικειμενικά. Πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια επαναλαμβανόμενων παιχνιδιών «πέτρα-ψαλίδι-χαρτί», στα οποία κάθε νέα κίνηση μπορούσε να ανατρέψει όσα πίστευε ένας παίκτης για τη στρατηγική του αντιπάλου του. Επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης παρακολούθησαν πώς άλλαζαν από γύρο σε γύρο οι εκτιμήσεις των συμμετεχόντων για το πόσο «σύνθετα» σκεφτόταν ο αντίπαλος και συνέδεσαν αυτές τις αναθεωρήσεις με συγχρονισμένα σήματα σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου.

Οι περισσότεροι συμμετέχοντες προσαρμόζονταν όταν η συμπεριφορά του αντιπάλου άλλαζε, αλλά δεν το έκαναν όλοι με την ίδια ταχύτητα. Αυτή η διαφοροποίηση ήταν και το κλειδί της μελέτης, καθώς επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν τι ακριβώς παρακολουθεί ο εγκέφαλος όταν οι άνθρωποι αναθεωρούν τις κοινωνικές τους εκτιμήσεις, αναφέρει το Earth.com.

Η διαδικασία αυτή συνδέεται με αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν νοηματοποίηση ή εννόηση (mentalization), δηλαδή την ικανότητα κατανόησης των σκέψεων και των προθέσεων των άλλων. Η νέα μελέτη δείχνει ότι αυτή η ικανότητα δεν είναι μια στατική κρίση, αλλά μια συνεχής διαδικασία επανεκτίμησης, καθώς κάθε νέα πληροφορία μπορεί να αλλάξει την εικόνα που έχει κάποιος για τον συνομιλητή ή τον αντίπαλό του.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο

Οι εγκεφαλικές σαρώσεις έδειξαν ότι μια περιοχή που ονομάζεται κροταφοβρεγματική συμβολή ενεργοποιείται ιδιαίτερα όταν οι παίκτες επανεξετάζουν τις προθέσεις του άλλου. Παράλληλα, συμμετείχαν και γειτονικές μετωπιαίες περιοχές, οι οποίες φαίνεται να βοηθούν στην αξιολόγηση των κοινωνικών πληροφοριών καθώς προκύπτουν νέα δεδομένα. Όταν οι προσδοκίες διαψεύδονταν, εντονότερη δραστηριότητα παρουσίαζε και η πρόσθια νήσος, περιοχή που σχετίζεται με την ανίχνευση σημαντικών εκπλήξεων.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η κοινωνική αναθεώρηση δεν εξαρτάται από μία μόνο περιοχή του εγκεφάλου, αλλά από ένα δίκτυο που ενεργοποιείται όταν οι προβλέψεις αποτυγχάνουν και χρειάζεται διόρθωση της συμπεριφοράς. Μάλιστα, το μοτίβο εγκεφαλικής δραστηριότητας δεν αντανακλούσε απλώς τη συμπεριφορά των παικτών, αλλά μπορούσε και να προβλέψει πόσο έντονα θα προσαρμοζόταν κάθε άτομο. Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτή η πρόβλεψη λειτούργησε για σχεδόν το 90% των συμμετεχόντων και επιβεβαιώθηκε και σε ξεχωριστή, πιο ετερογενή ομάδα.

Καλύτερη κατανόηση διαταραχών

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι μια τέτοια αντικειμενική, εγκεφαλοκεντρική μέτρηση θα μπορούσε μελλοντικά να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση διαταραχών στις οποίες οι κοινωνικές δυσκολίες παίζουν κεντρικό ρόλο, όπως η διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ) και η οριακή διαταραχή προσωπικότητας (ΟΔΠ).

Οι ίδιοι πάντως υπογραμμίζουν ότι το πέτρα-ψαλίδι-χαρτί παραμένει ένα απλό εργαστηριακό μοντέλο και δεν μπορεί να αποδώσει όλο το εύρος της ανθρώπινης κοινωνικής ζωής, όπου παρεμβαίνουν συναίσθημα, μνήμη, εμπιστοσύνη και συμφραζόμενα. Παρ’ όλα αυτά, η μελέτη ενισχύει την ιδέα ότι η κοινωνική δεξιότητα δεν είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό, αλλά μια δυναμική διαδικασία συνεχούς ελέγχου, αποτυχίας και αναθεώρησης.