Ασυμβίβαστο υπουργού - βουλευτή: Τι προβλέπει το «γαλλικό μοντέλο» και πώς θα εφαρμοστεί στην Ελλάδα

Πρόκειται για μια θεσμική τομή που, εφόσον προχωρήσει, θα διαφοροποιήσει τον τρόπο λειτουργίας του ελληνικού κοινοβουλευτισμού, επηρεάζοντας άμεσα τη σχέση κυβέρνησης και Βουλής.

Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός, όσοι αναλαμβάνουν υπουργικό πόστο, δεν θα μπορούν να κατέχουν και τα βουλευτικά τους αξιώματα. Σε περίπτωση που ο υπουργός παραδώσει το χαρτοφυλάκιό του, τότε θα μπορεί και πάλι να αναλάβει το βουλευτικό του αξίωμα.

Πώς λειτουργεί το γαλλικό μοντέλο

Στη Γαλλία, με βάση το Άρθρο 23 του Συντάγματος του 1958 εφαρμόζεται ένα από τα πιο συγκροτημένα συστήματα ασυμβίβαστου στην Ευρώπη, με σαφή διάκριση ανάμεσα στην εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία.

Μάλιστα, η συγκεκριμένη δομή - που αποτελεί ένα από τα θεμέλια της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας - σχεδιάστηκε από τον Γάλλο πρωθυπουργό Σαρλ ντε Γκωλ ώστε να τερματίσει την «κυριαρχία των κομμάτων» που χαρακτήριζε την Τρίτη και την Τέταρτη Δημοκρατία και οδηγούσε σε χρόνια κυβερνητική αστάθεια, λόγω της συνεχούς εμπλοκής βουλευτών στον σχηματισμό κυβέρνησης.

Έτσι, όταν ένας εκλεγμένος βουλευτής αναλαμβάνει υπουργικό αξίωμα, παύει αυτομάτως να ασκεί τα κοινοβουλευτικά του καθήκοντα και η έδρα του καταλαμβάνεται από τον αναπληρωτή του, τον λεγόμενο suppléant, ο οποίος έχει εκλεγεί μαζί του από την ίδια περιφέρεια.

Ο αναπληρωτής βουλευτής συμμετέχει πλήρως στις εργασίες της Εθνοσυνέλευσης, ψηφίζει και ασκεί κοινοβουλευτικό έλεγχο, διασφαλίζοντας ότι η περιφέρεια δεν μένει χωρίς εκπροσώπηση. Όταν ο υπουργός αποχωρήσει από την κυβέρνηση, έχει τη δυνατότητα να επιστρέψει στην έδρα του, με τον αναπληρωτή να αποχωρεί χωρίς να απαιτείται νέα εκλογική διαδικασία.

Η αρχιτεκτονική αυτή αποσκοπεί στο να αποτρέψει τη συγκέντρωση εξουσιών στο ίδιο πρόσωπο και να ενισχύσει τον διακριτό ρόλο των θεσμών.

Οι υπουργοί στη Γαλλία, παρότι μπορούν να παρίστανται και να τοποθετούνται στο κοινοβούλιο, δεν συμμετέχουν στις ψηφοφορίες ως βουλευτές, γεγονός που ενισχύει θεωρητικά τον ελεγκτικό ρόλο της Βουλής.

Παράλληλα, το σύστημα επιτρέπει τη συμμετοχή και μη εκλεγμένων προσώπων στην κυβέρνηση, διευρύνοντας τη δεξαμενή επιλογής και ενισχύοντας τον τεχνοκρατικό χαρακτήρα ορισμένων υπουργικών θέσεων.

Πού δεν ισχύει ασυμβίβαστο στην Ευρώπη

Η γαλλική προσέγγιση δεν αποτελεί τον κανόνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντίθετα, στις περισσότερες χώρες επικρατεί το κλασικό κοινοβουλευτικό μοντέλο, όπου δεν υφίσταται ασυμβίβαστο.

Στην Ελλάδα, όπως και στη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο οι υπουργοί είναι συνήθως εν ενεργεία βουλευτές, διατηρούν την έδρα τους και συμμετέχουν κανονικά στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται από νομοτεχνικής σκοπιάς η αξιοποίηση εξωκοινοβουλευτικών υπουργών.

Έτσι, η κυβέρνηση προκύπτει από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και οι υπουργοί διαθέτουν άμεση πολιτική νομιμοποίηση ως εκλεγμένοι αντιπρόσωποι, στοιχείο που θεωρείται ότι ενισχύει τη σταθερότητα του συστήματος.

Ωστόσο, στη σχετική βιβλιογραφία επισημαίνεται ότι η σύμπτωση των δύο ρόλων μπορεί να περιορίσει τον βαθμό ανεξαρτησίας του κοινοβουλευτικού ελέγχου.

Οι ευρωπαϊκές εξαιρέσεις

Πέρα από τη Γαλλία, υπάρχουν και άλλα κράτη-μέλη που έχουν υιοθετήσει ρυθμίσεις ασυμβίβαστου.

Στο Βέλγιο και την Ολλανδία, η ανάληψη υπουργικού αξιώματος συνεπάγεται επίσης παραίτηση ή αναστολή της βουλευτικής ιδιότητας, οδηγώντας σε έναν πιο σαφή θεσμικό διαχωρισμό μεταξύ των δύο εξουσιών.

Αν και οι επιμέρους τεχνικές διαφέρουν, η βασική φιλοσοφία είναι κοινή: Η αποτροπή της ταυτόχρονης άσκησης νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας από το ίδιο πρόσωπο.

Τι ισχύει με το ασυμβίβαστο των Ευρωβουλευτών

Το ζήτημα του ασυμβίβαστου όσον αφορά στα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχει ήδη οριστεί με σαφήνεια από το 2004 στο κείμενο του Ευρωσυντάγματος.

Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα, η ιδιότητα του ευρωβουλευτή είναι ασυμβίβαστη με τις ιδιότητες του μέλους του εθνικού κοινοβουλίου, του μέλους της εθνικής κυβέρνησης, του μέλους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς και το μέλους σε Δικαστήριο της ΕΕ και σε άλλους εθνικούς ελεγκτικούς οργανισμούς ή εθνικές κεντρικές τράπεζες.

Πώς θα εφαρμοστεί στην Ελλάδα

Η πρόταση που έχει τεθεί από τον Κυριάκο Μητσοτάκη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της συνταγματικής οργάνωσης του κράτους και αφορά την αναστολή της ιδιότητας για έναν βουλευτή που θα επιλέγεται ως υπουργός.

Όπως διευκρίνισε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, για όσα διάστημα ο βουλευτής θα είναι υπουργός, δεν θα είναι βουλευτής και θα αντικαθίσταται από τον αντίστοιχο επιλαχόντα στην ίδια εκλογική περιφέρεια.

Εάν φύγει από τη θέση του υπουργού μετά από ανασχηματισμό, θα επανέρχεται στη θέση του βουλευτή και αντίστοιχα θα μπορεί να είναι εκ νέου υποψήφιος.

Την ίδια ώρα ίδιος τόνισε πως για να εφαρμοστεί το ασυμβίβαστο, θα πρέπει να μειωθεί και ο συνολικός αριθμός των βουλευτών του κοινοβουλίου.

Σε κάθε περίπτωση, οι όποιες αποφάσεις θα ληφθούν μετά τις εκλογές.

«Εδώ ακούγεται κριτική μήπως με αυτό τρόπο θα έχουμε παραπάνω βουλευτικά γραφεία, γιατί θα είναι οι 300 βουλευτές, οι οποίοι δεν θα είναι υπουργοί και υφυπουργοί, συν κάποιους υπό αναστολή, που θα έχουν τη δυνατότητα και θα θέλουν να επανεκλεγούν. Γι’ αυτό θεωρώ ότι πρέπει να δούμε τη συνολική πρόταση, όπως θα διατυπωθεί από τον πρωθυπουργό προς την κοινωνία προς το κόμμα, τη Νέα Δημοκρατία», σημείωσε ο κ. Μαρινάκης.

«Για να προχωρήσει αυτή η πρόταση, ίσως θα πρέπει να συζητήσουμε και μείωση του αριθμού ων βουλευτών. Για να μην έχουμε στην πραγματικότητα αντί για 300, 350 συνολικά γραφεία», είπε χαρακτηριστικά.