Βιώσιμα συστήματα Υγείας στον καρκίνο: Ο κομβικός ρόλος των Κέντρων Αναφοράς

Η συχνότητα του καρκίνου αυξάνεται παγκοσμίως με συνέπεια την αύξηση των επιπλοκών, της θνητότητας και της ανάγκης μακροχρόνιων θεραπειών σε προχωρημένο στάδιο με περιορισμένα αποτελέσματα την μειωμένη επιβίωση και ποιότητα ζωής. Ένα παράπλευρο αποτέλεσμα είναι και το δυσβάστακτο, ολοένα αυξανόμενο οικονομικό φορτίο που επωμίζονται τα ασφαλιστικά συστήματα υγείας. Για τους λόγους αυτούς, και όσον αφορά στον καρκίνο, έχουν αρχίσει να δημιουργούνται στις αναπτυγμένες χώρες συμπράξεις διαφορετικών φορέων με κατεύθυνση την υποστήριξη της έγκαιρης διάγνωσης σε ιάσιμο στάδιο και της αποτελεσματικότερης θεραπείας των ογκολογικών ασθενών.

Παγκόσμια δράση για αποδοτικότερα συστήματα υγείας στους ογκολογικούς ασθενείς

Το δομικό αυτό πρόβλημα έχει αναγνωριστεί ως τόσο πολύ σημαντικό ώστε τον Σεπτέμβριο 2025, υπό την αιγίδα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, η Αmerican Society of Clinical Oncology (ASCO) ίδρυσε την Global Cancer Financing Platform (GCFP), έναν φορέα όπου συμμετέχουν υπουργεία Υγείας, αντικαρκινικά και φιλανθρωπικά ιδρύματα, παγκόσμιας εμβέλειας ιδιωτικοί φορείς, αλλά και ασθενείς που έχουν θεραπευτεί από τον καρκίνο με συλλογικό σκοπό την δημιουργία συντονισμένων παγκόσμιων μηχανισμών για πρώιμη διάγνωση του καρκίνου σε στάδιο που να είναι θεραπεύσιμος, αλλά και για την αντιμετώπιση των καρκινικών ασθενών υπό συνθήκες «κλίμακας» (treatment at scale), όρος που ουσιαστικά ερμηνεύεται σε θεραπεία σε Κέντρα Αναφοράς. Προς την κατεύθυνση αυτή, η GCFP έχει σκοπό να συλλέξει 1 δισ. δολάρια έως το 2030.

Στις ΗΠΑ, για την δύσκολη νόσο του καρκίνου του παγκρέατος (ΚΠ), οι ασθενείς κατευθύνονται σε Κέντρα Αναφοράς για το Πάγκρεας. Tα Κέντρα Αναφοράς είναι ιατρικές ομάδες από κορυφαίους ιατρούς όλων των ειδικοτήτων που σχετίζονται με το πάγκρεας, εντός του ίδιου νοσοκομείου, με αποδεδειγμένη, δημοσιευμένη και δημοσίως προσβάσιμη εμπειρία στον ΚΠ.

Ο τίτλος του Κέντρου Αναφοράς απονέμεται στις ΗΠΑ αποκλειστικά από το Εθνικό Ίδρυμα Παγκρέατος (National Pancreas Foundation), το οποίο θέτει πολύ υψηλά προαπαιτούμενα: μεγάλος αριθμός αφαιρέσεων ΚΠ ετησίως (πολλές δεκάδες), δημοσιευμένα σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά αποτελέσματα των εγχειρήσεων (επιπλοκές, πενταετής επιβίωση) σύμφωνα με τα διεθνώς απαιτούμενα ελάχιστα standards και, φυσικά, διαθεσιμότητα πλήρους ιατρικής ομάδας κάθε συναφούς ειδικότητας όλο το 24ωρο, κάθε ημέρα του χρόνου. Οι λόγοι για την κατεύθυνση ασθενών με ΚΠ σε Κέντρα Αναφοράς είναι πάρα πολλοί, έχουν αναλυθεί λεπτομερέστατα και επανειλημμένα σε πολλά επιστημονικά άρθρα και παγκόσμια συνέδρια και αφορούν στα πολύ καλύτερα αποτελέσματα για τον ασθενή και δευτερευόντως στα οικονομικά της Υγείας.

Κέντρο Αναφοράς: Τα σημαντικά οφέλη για τον ασθενή και τα συστήματα Υγείας

Στα Κέντρα Αναφοράς πραγματοποιείται ταχεία και ορθή αξιολόγηση του προβλήματος χωρίς περιττές εξετάσεις και καθυστερήσεις, άρα και έγκαιρη έναρξη της εξατομικευμένης θεραπείας χωρίς να δίνεται ο χρόνος στον καρκίνο για επέκταση.

Επίσης, γίνονται στοχευμένες εξετάσεις ανά περίπτωση ασθενούς εντός του ίδιου νοσοκομείου υπό την άμεση παρακολούθηση όλων των ιατρών (απόλυτα εξειδικευμένων στο πάγκρεας-ακτινολόγος, ογκολόγος, ακτινοθεραπευτής, χειρουργός, κλπ.) που επικοινωνούν συνεχώς μεταξύ τους για τον συγκεκριμένο ασθενή. Για παράδειγμα, δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς με ΚΠ μαγνητική τομογραφία ή PET scan και σε εκείνους που χρειάζονται τα αποτελέσματα έρχονται εντός μισής ώρας, επομένως η πολυεπιστημονική ομάδα έχει πολύ γρήγορα όλα τα δεδομένα για την άμεση έναρξη της θεραπείας.

Επίσης, οι εγχειρήσεις γίνονται από πάρα πολύ έμπειρη χειρουργική ομάδα που κάνει πάρα πολλές τέτοιες εγχειρήσεις κάθε μήνα και άρα οι επιπλοκές είναι πολύ λιγότερες, η ανάγκη για παραμονή στην ΜΕΘ σπανιότερη και ο χρόνος νοσηλείας πολύ μικρότερος.

Οι όγκοι που θεωρούνται ανεγχείρητοι γίνονται εγχειρήσιμοι όταν η χειρουργική ομάδα έχει επιστημονικά δημοσιευμένη εμπειρία αφαίρεσης των εμπλεκόμενων στον όγκο αγγείων. Έτσι αυξάνονται σημαντικά οι ασθενείς που κάνουν εγχείρηση με θεραπευτικό και όχι παρηγορητικό σκοπό και άρα, προφανώς, αυξάνεται η επιβίωση.

Στα Κέντρα Αναφοράς καταγράφεται πολύ μικρότερη θνητότητα στις εγχειρήσεις παγκρέατος. Σε έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο 2025 στο εγκυρότατο περιοδικό του Αμερικανικού Ιατρικού Συλλόγου (Journal of the American Medical Association - JAMA) αποδείχθηκε ότι η θνητότητα στις εγχειρήσεις παγκρέατος που δεν γίνονται σε Κέντρα Αναφοράς είναι 115% μεγαλύτερη συγκριτικά με τα Κέντρα Αναφοράς.

Πολύ σημαντικό είναι επίσης και το γεγονός πως είναι πολύ μεγαλύτερη η επιβίωση μετά την εγχείρηση. Στην ίδια έρευνα αποδείχθηκε ότι οι ασθενείς με ΚΠ που χειρουργούνται σε Κέντρα Αναφοράς έχουν 34% μεγαλύτερη επιβίωση συγκριτικά με αυτούς που χειρουργούνται σε άλλα νοσοκομεία, τα οποία μπορεί να είναι καλά αλλά δεν αποτελούν Κέντρα Αναφοράς για τον ΚΠ.

Είναι αποδεδειγμένο πως οι στοχευμένες, εξατομικευμένες εξετάσεις και η αποφυγή των περιττών μειώνουν σημαντικά το κόστος (δημοσίου ή ιδιωτικού ασφαλιστικού συστήματος). Οι σπανιότερες επιπλοκές, η σπανιότερη παραμονή στην ΜΕΘ, η μικρότερη νοσηλεία, η καλύτερη μετεγχειρητική πορεία και η καλύτερη ποιότητα ζωής, όταν η εγχείρηση γίνεται σε Κέντρο Αναφοράς, μειώνει επίσης σημαντικότατα το συνολικό κόστος.

Επίσης, η καλύτερη μακροπρόθεσμη πρόγνωση και η μακρότερη επιβίωση μειώνουν την ανάγκη για περαιτέρω επαναλήψεις χημειοθεραπειών, νοσηλείας και μακροπρόθεσμων επιπλοκών, άρα και επιβάρυνσης των συστημάτων Υγείας.

Η Κλινική μας ως Κέντρο Αναφοράς για τον ΚΠ

Η Κλινική μας εδώ και 6 χρόνια πληροί τα απαραίτητα ποσοτικά και ποιοτικά προαπαιτούμενα του National Pancreas Foundation των ΗΠΑ ώστε, εάν ήταν στις ΗΠΑ, να είχε πάρει τον τίτλο του Κέντρου Αναφοράς για τον ΚΠ.

Στην Κλινική μας διενεργούμε πάνω από 50 εγχειρήσεις αφαίρεσης παγκρέατος κάθε χρόνο και έχουμε επανειλημμένως δημοσιεύσει τα αποτελέσματά μας από το 2012 σε επιστημονικά άρθρα σε αμερικανικά και ευρωπαϊκά επιστημονικά περιοδικά. Μάλιστα, σε άρθρο μας το 2023, αποδείξαμε ότι τα αποτελέσματά μας (μακροπρόθεσμη επιβίωση, ριζικότητα εγχειρήσεων, επιπλοκές, χρόνος νοσηλείας, θνητότητα) είναι καλύτερα από τα απαιτούμενα διεθνή standards.

Η Κλινική μας συνεργάζεται με επιλεγμένα ευρωπαϊκά αντίστοιχα Κέντρα Αναφοράς για τη συλλογή, ανάλυση και δημοσίευση περιστατικών μετατροπής ανεγχείρητων ΚΠ σε εγχειρήσιμους με πολύ σημαντική αύξηση της επιβίωσης. Προκειμένου να επιτευχθούν αυτά έχουμε από πολλών ετών δημιουργήσει στενότατη συνεργασία με κορυφαίους συναδέλφους όλων των ειδικοτήτων, οι οποίοι είναι διαθέσιμοι κάθε ώρα και μέρα για την διάγνωση, αξιολόγηση, και την γρηγορότερη δυνατή έναρξη της εξατομικευμένης θεραπείας για κάθε ασθενή με ΚΠ. Χαρακτηριστικά, ο χρόνος που μεσολαβεί από την πρώτη συνάντηση με τον ασθενή έως την έναρξη της ορθής, για εκείνον, θεραπείας (με την εν τω μεταξύ διενέργεια των απαραίτητων εξετάσεων, τη συνάντηση με ιατρούς άλλων ειδικοτήτων) είναι στο κέντρο μας μόνο 4-7 ημέρες. Αυτό συγκρίνεται με διάστημα τουλάχιστον ενός μηνός αντιστοίχως σε άλλα νοσοκομεία. Έτσι, το 2025 αποτάθηκαν στην Κλινική μας 286 ασθενείς με νοσήματα παγκρέατος από όλη την χώρα, αλλά και από τις γειτονικές, ενώ από το 2021 βλέπουμε πάνω από 200 ασθενείς ετησίως.

Λόγω του μεγάλου αριθμού εγχειρήσεων και της ειδικής συσσωρευμένης εμπειρίας, έχουμε πετύχει το 80% των ασθενών μας να μην χρειάζεται παραμονή στην ΜΕΘ, η νοσηλεία να είναι 7 περίπου ημέρες και άρα το κόστος των εγχειρήσεων να είναι σημαντικότατα ελαττωμένο.

Εν κατακλείδι

Oι επενδύσεις και η τεχνολογία μπορούν να βοηθήσουν τόσο στη έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου όσο και στον καλύτερο σχεδιασμό και την εφαρμογή της ενδεδειγμένης θεραπείας. Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι σε περίπλοκα ογκολογικά προβλήματα, με τυπικό παράδειγμα τον ΚΠ, τον κομβικό ρόλο για την καλύτερη δυνατή έκβαση των ασθενών, με μειωμένο μάλιστα κόστος, έχει η αντιμετώπιση σε Κέντρο Αναφοράς. Η εξειδικευμένη ομάδα είναι ο πυρήνας για το βέλτιστο αποτέλεσμα.

*O Γρηγόρης Τσιώτος είναι Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής της Mayo Clinic και Ιδρυτής του Ελληνικού Ινστιτούτου Παγκρέατος. Ο κος Τσιώτος το 1995 ήταν ένας από τους τέσσερις (4) μόνο χειρουργούς σε όλη την Αμερική που έγιναν δεκτοί για να ασκήσουν την υποειδικότητα στη χειρουργική παγκρέατος. Αυτό συνέβη επίσης στην Mayo Clinic (Ιούλιος 1995-Δεκέμβριος 1997). (Σημείωση: Στην Ελλάδα σήμερα κανένας άλλος χειρουργός δεν έχει τέτοια πιστοποίηση όχι μόνο από ίδρυμα επιπέδου Mayo Clinic αλλά και από οποιοδήποτε άλλο από τις ΗΠΑ). Τέλος, είναι Διευθυντής της Γ’ Χειρουργικής Κλινικής Νοσοκομείου Υγεία-Μητέρα.

Δείτε εδώ ολόκληρο το αφιέρωμα του CNN Greece στην Υγεία