Πώς το Πακιστάν έγινε μια απρόσμενη γέφυρα μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν

Το Πακιστάν, ένα έθνος που γίνεται όλο και πιο συχνά πρωτοσέλιδο για την αυξημένη μαχητικότητά του και την ασταθή οικονομία του, φιλοξενεί τις πρώτες άμεσες συνομιλίες μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, στο πλαίσιο των προσπαθειών για τον τερματισμό ενός πολέμου που διήρκεσε εβδομάδες και έχει αφήσει χιλιάδες νεκρούς και έχει προκαλέσει σοκ σε όλο τον κόσμο, όπως αναφέρει το CNNi.

Είναι μια εκπληκτική στροφή για μια χώρα για την οποία ιστορικά έχουν εκφραστεί ανησυχίες για την ασφάλεια. Η σημαντική αυτή εξέλιξη υπογραμμίζει πόσο έχει εξελιχθεί η σχέση του Ισλαμαμπάντ με τον Λευκό Οίκο από την πρώτη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, όταν κατηγόρησε το Πακιστάν ότι δεν δίνει στην Ουάσινγκτον «τίποτα άλλο παρά ψέματα και απάτη».

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, μαζί με τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και τον γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ, αναμένεται να παραστούν στις συνομιλίες αυτού του Σαββατοκύριακου, με τον Βανς να είναι ο ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος που επισκέπτεται το Πακιστάν από το 2011.

Οι αναλυτές αποδίδουν αυτή την αλλαγή στάστης σε έναν συνδυασμό γεωγραφικής αναγκαιότητας, επιδέξιας διπλωματίας και μεταβαλλόμενων περιφερειακών συμμαχιών. Όλοι αυτοί οι παράγοντες έχουν μετατρέψει το Πακιστάν σε έναν απαραίτητο μεσολαβητή, αναβαθμίζοντας το προφίλ της χώρας στην παγκόσμια σκηνή.

«Το γεγονός ότι το Πακιστάν κατάφερε να πετύχει αυτή την διπλωματική πρόοδο την τελευταία στιγμή σίγουρα του χαρίζει μεγάλη αξιοπιστία», δήλωσε η Φάρουα Άαμερ, διευθύντρια Πρωτοβουλιών Νότιας Ασίας στο Ινστιτούτο Ασιατικής Πολιτικής.

«Οι προληπτικές προσπάθειες διευκόλυνσης και η επιτυχία του Πακιστάν το τοποθετούν στον χάρτη ως έναν παίκτη που δείχνει δράση», δήλωσε η Άαμερ, καθιερώνοντας το Ισλαμαμπάντ ως «έναν ενεργό ενδιαφερόμενο στο πώς θα διαμορφωθεί το μέλλον της ευρύτερης περιοχής».

Από την καχυποψία στην εμπιστοσύνη

Μέχρι πέρυσι, το Πακιστάν θεωρούνταν ευρέως ένας αναξιόπιστος εταίρος των ΗΠΑ, ένας εταίρος που προσέφερε υποστήριξη στην Ουάσινγκτον κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Αφγανιστάν, ενώ φέρεται να υποστήριζε ταυτόχρονα τους Ταλιμπάν.

Η εξόντωση από τις Ειδικές Δυνάμεις των ΗΠΑ το 2011 του Οσάμα Μπιν Λάντεν, ο οποίος ανακαλύφθηκε να κρύβεται περίπου ένα μίλι από την Πακιστανική Στρατιωτική Ακαδημία στο Αμποταμπάντ, έφερε σε μεγάλη αμηχανία τον στρατό του Πακιστάν. Προκάλεσε επίσης σημαντικές επικρίσεις μεταξύ πολλών Αμερικανών πολιτικών για τη στρατιωτική υποστήριξη της Ουάσινγκτον προς την Ισλαμαμπάντ, συμπεριλαμβανομένου του Τραμπ, ο οποίος συχνά κατηγορούσε τον στρατό του Πακιστάν ότι παρείχε καταφύγιο στον ηγέτη της Αλ Κάιντα.

Ο προκάτοχος του Τραμπ, Τζο Μπάιντεν, δεν τηλεφώνησε ποτέ σε κανέναν από τους δύο Πακιστανούς πρωθυπουργούς που υπηρέτησαν κατά τη διάρκεια της θητείας του.

«Το Πακιστάν ήταν πραγματικά ένα είδος κράτους-παρία», δήλωσε ο πολιτικός επιστήμονας Ακίλ Σαχ, από τη Σχολή Εξωτερικών Υπηρεσιών Έντμουντ Α. Γουόλς στο Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν. «Η κυβέρνηση Μπάιντεν δεν ασχολήθηκε πραγματικά με αυτό. Δεν υπήρχε συγκεκριμένο στρατηγικό συμφέρον», πρόσθεσε.

Αλλά ο Τραμπ έχει ταρακουνήσει τα δεδομένα της αμερικανικής διπλωματίας, ανατρέποντας φιλίες και φέρνοντας εχθρούς στην αγκαλιά της προεδρίας του - αν έχουν κάτι να προσφέρουν.

Οι σπάνιες γαίες έχουν τραβήξει το ενδιαφέρον της Ουάσινγκτον

Οι ισχυρισμοί του Πακιστάν ότι κατέχει σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά αξίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν προκαλέσει το ενδιαφέρον στην Ουάσιγκτον. Και, μετά από μια σύντομη σύγκρουση με την Ινδία, τον αιώνιο αντίπαλο, πέρυσι, το Ισλαμαμπάντ κινήθηκε γρήγορα για να επαινέσει δημόσια τον Τραμπ για τις προσπάθειές του να σταματήσει τις εχθροπραξίες.

«Νομίζω ότι υπήρχε μια πολύ πραγματική επιθυμία στο Πακιστάν να προσπαθήσει να διευρύνει τη σχέση με την Ουάσιγκτον», δήλωσε ο Φαχντ Χουμαγιούν, επίκουρος καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Ταφτς. «Το Πακιστάν βγήκε από τη σύγκρουση με την Ινδία λίγο πιο συγκρατημένο, επειδή αναγνώρισε δημόσια ότι τάσσεται υπέρ της αποκλιμάκωσης και αναγνώρισε τον ρόλο της κυβέρνησης Τραμπ σε αυτό».

Έκτοτε, Πακιστανοί αξιωματούχοι έχουν εξασφαλίσει συμφωνίες για σπάνιες γαίες, έχουν προτείνει τον πρόεδρο των ΗΠΑ για το Νόμπελ Ειρήνης και έχουν ενταχθεί στο Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ.

Ο Τραμπ αναφέρθηκε ακόμη και στον ισχυρό αρχηγό του στρατού του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, ως τον «αγαπημένο του στρατάρχη», και η αναγνώρισή του για τον ρόλο που έπαιξαν οι κορυφαίοι αξιωματούχοι του Ισλαμαμπάντ κατά την ανακοίνωση της εκεχειρίας την Μεγάλη Τετάρτη δεν πέρασε απαρατήρητη.

Ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ

Αλλά το Ισλαμαμπάντ έχει επίσης τους δικούς του λόγους να θέλει να δει το τέλος του πολέμου.

Το Πακιστάν έχει πληγεί έντονα από τις ενεργειακές επιπτώσεις από τον ασφυκτικό κλοιό του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, καθώς εισάγει μεγάλο μέρος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου του από τη Μέση Ανατολή. Το Ισλαμαμπάντ υπέγραψε επίσης μια συμφωνία αμοιβαίας άμυνας με τη Σαουδική Αραβία πέρυσι, και αν ο πόλεμος είχε ξεφύγει από τον έλεγχο, θα μπορούσε να είχε αναγκάσει το Πακιστάν να υπερασπιστεί το Ριάντ.

«Νομίζω ότι το Πακιστάν είχε τεράστια συμφέροντα, πιθανώς περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα ανατολικά του Ιράν σε αυτή τη συγκεκριμένη σύγκρουση», δήλωσε ο Χουμαγιούν. «Και το άλλο πράγμα που πρέπει να θυμάστε είναι ότι το Πακιστάν δεν ήταν ποτέ πραγματικά μέρος του αντι-ιρανικού συνασπισμού που είχε αρχίσει να συγχωνεύεται», πρόσθεσε.

Λεπτή ουδετερότητα

Το Πακιστάν μοιράζεται σύνορα 900 χιλιομέτρων με το Ιράν, μια περιοχή που ορίζεται από βαθιά ριζωμένους δεσμούς μεταξύ των εθνοτικών πληθυσμών των Μπαλούχ εκατέρωθεν, οι οποίοι εδώ και καιρό αντιδρούν στο γεγονός ότι κυβερνώνται από ηγέτες στην Τεχεράνη και το Ισλαμαμπάντ. Είναι επίσης η έδρα ενός από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Σιιτών Μουσουλμάνων στον κόσμο εκτός Ιράν.

Σε αντίθεση με άλλες ισλαμικές χώρες στον Κόλπο, το Πακιστάν δεν φιλοξενεί αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και δεν έχει γίνει στόχος ιρανικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Το Ιράν επέτρεψε επίσης σε πακιστανικά πλοία να παρακάμψουν τον αποκλεισμό του στο Στενό του Ορμούζ.

«Το Πακιστάν βρέθηκε σε μια μοναδική θέση με καλούς δεσμούς τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσινγκτον», δήλωσε η Άαμερ από το Ινστιτούτο Πολιτικής της Κοινωνίας της Ασίας.

Οι λεπτές ισορροπίες που καλείται να φέρει σε πέρας στο Ισλαμαμπάντ φαίνονται και από τις στενές σχέσεις του Πακιστάν με μια άλλη παγκόσμια δύναμη: την Κίνα. Αυτή η «παντός καιρού» συνεργασία βασίζεται στην αμοιβαία καχυποψία τους για την Ινδία και τον οικονομικό διάδρομο Κίνας-Πακιστάν αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, επισκέφθηκε το Πεκίνο την περασμένη εβδομάδα για συνομιλίες με τον κορυφαίο διπλωμάτη του, Γουάνγκ Γι, έναν διάλογο που φάνηκε να έχει σημαντικό βάρος, λένε οι αναλυτές.

«Νομίζω ότι ένα πράγμα που πιθανώς είχε αντίκτυπο ήταν ότι το Πακιστάν δημιούργησε επίσης έναν δίαυλο με την Κίνα», δήλωσε ο Χουμαγιούν, προσθέτοντας ότι η συμβολή των ανταλλαγών του Πακιστάν και η αποδοχή της Κίνας «πρέπει να έκανε τη διαφορά για τους Ιρανούς».

Υπό δοκιμασία η εκεχειρία

Αλλά ακόμη και καθώς οι διπλωμάτες και οι αξιωματούχοι εργάζονται για να προετοιμάσουν το έδαφος για συνομιλίες, η νεοσύστατη εκεχειρία δοκιμάζεται ήδη.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν ισχυρίστηκε ότι η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ σταμάτησε μετά από αυτό που χαρακτήρισε ως παραβίαση της εκεχειρίας από το Ισραήλ στον Λίβανο, η οποία σκότωσε περισσότερους από 180 ανθρώπους.

Το Πακιστάν, το οποίο δεν αναγνωρίζει το κράτος του Ισραήλ, καταδίκασε την επιθετικότητα. «Οι ισραηλινές ενέργειες υπονομεύουν τις διεθνείς προσπάθειες για την εδραίωση της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή», δήλωσε ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ σε ανακοίνωσή του.

«Όλα αυτά τα πράγματα απλώς ευθυγραμμίζονται με τρόπο που επέτρεψε στο Πακιστάν να τοποθετηθεί πολύ στρατηγικά αυτή τη στιγμή», υπογράμμισε ακόμη ο Χουμαγιούν.