Πώς ΗΠΑ και Ιράν θα μπορούσαν να καταλήξουν σε μια συμφωνία που και οι δύο θα «πουλήσουν» ως νίκη

Όσον αφορά τις ΗΠΑ, ο πρώτος γύρος των συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ, παρά τη μαραθώνια διάρκειά του, έμοιαζε με μια συντονισμένη παράσταση που αποσκοπούσε στην ενίσχυση της διαπραγματευτικής δύναμης των ΗΠΑ. Ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών ακολούθησε τόσο γρήγορα, που το Λευκό Οίκο πιθανότατα είχε ήδη στο μυαλό του αυτή την κλιμάκωση. Θα χρειαστεί χρόνος για να γίνει πλήρως αντιληπτή η οικονομική ζημιά που ο αποκλεισμός επιδιώκει να προκαλέσει στο Ιράν, αλλά ακόμη και με αποτελεσματικότητα 60% θα επιφέρει περαιτέρω καταστροφή στην οικονομία της Τεχεράνης και στους συμμάχους της, όπως η Κίνα, που εξαρτώνται από το πετρέλαιό της, αναφέρει σε ανάλυσή του το CNNi.

Η πιθανότητα επιτυχίας σε έναν δεύτερο γύρο συνομιλιών αυξάνεται ανάλογα με τις πολιτικές επιταγές και την κατάσταση των εμπλεκόμενων μερών. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί ανοιχτά μια συμφωνία και ισχυρίζεται ότι το ίδιο ισχύει και για το Ιράν. Πάνω απ’ όλα όμως – με τον πληθωρισμό και τις τιμές της βενζίνης να αυξάνονται, και την εκλογική βάση του MAGA να εξεγείρεται ανοιχτά – ο Τραμπ χρειάζεται επειγόντως μια συμφωνία.

Είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς αν οι συνεχώς μεταβαλλόμενες θέσεις του Τραμπ οφείλονται σε έλλειψη προσοχής, προβλήματα μνήμης ή σε μια ανορθόδοξη διαπραγματευτική ιδιοφυΐα. Ωστόσο, το να δυσκολεύεις τον αντίπαλό σου να καταλάβει τι θέλεις έχει τα όριά του ως διαπραγματευτική στρατηγική και μπορεί να δώσει την εντύπωση σύγχυσης και απελπισίας. Και αυτό το χάος – είτε εκ προθέσεως είτε εξ ορισμού – τονίζει πόσο πολύ χρειάζεται ο Τραμπ μια συμφωνία.

Γιατί το Ιράν θέλει μια αντίστοιχη συμφωνία

Το Ιράν – παρά τη νίκη του στον πόλεμο των memes, την εκτόξευση πυρών άνευ προηγουμένου σε ολόκληρη την περιοχή και τον ανελέητο αποδεκατισμό του υπουργικού συμβουλίου και του μηχανισμού ασφαλείας του – χρειάζεται μια συμφωνία ακόμη πιο επειγόντως. Το διαδίκτυο της προπαγάνδας δεν είναι ο πραγματικός κόσμος, και όσο κι αν φωνάζει η καθημερινή δήλωση του CENTCOM για το πόσο αποτελεσματικές είναι οι επιθέσεις τους, η Τεχεράνη βρίσκεται σε πολύ χειρότερη θέση μετά την καταστροφή περισσότερων από 13.000 στόχων.

Η ζημιά από 39 ημέρες βομβαρδισμών είναι αδιαμφισβήτητη. Οι επικριτές των ΗΠΑ αρέσκονται να χλευάζουν το γεγονός ότι αντικατέστησαν τον έναν Αγιατολάχ Χαμενεΐ με έναν άλλο – αλλά ο Μοτζτάμπα δεν έχει εμφανιστεί ακόμη δημόσια, ούτε έχει αποδείξει πειστικά ότι είναι συνειδητός. Το Σώμα των Φρουρών της Ιρανικής Επανάστασης (IRGC) βρίσκεται τώρα στο τρίτο επίπεδο ηγεσίας. Μπορεί να είναι σκληροπυρηνικοί που επιζητούν εκδίκηση με αίμα, αλλά αυτό δεν τους απαλλάσσει από τις σοβαρές προκλήσεις της διακυβέρνησης και της ανασύστασης των δυνάμεών τους για οποιαδήποτε μελλοντική σύγκρουση. Το να μιλάει κάποιος σαν να είναι 3 μέτρα ψηλός δεν αυξάνει το πραγματικό του ύψος.

Η αδιαμφισβήτητη δύναμη του Ιράν πηγάζει από την επιβίωση και την ανυπακοή – από μια αξιοθαύμαστη αντοχή, παρά από έναν πραγματικό στρατιωτικό θρίαμβο. Βρίσκεται όμως σε μια περίοδο άνευ προηγουμένου περιφερειακής αδυναμίας. Έχει επιτεθεί στρατιωτικά στους περισσότερους γείτονές του στον Κόλπο. Το Ιράκ γλίτωσε εν μέρει, αλλά η υποστήριξή του είναι διχασμένη. Το Πακιστάν μεσολαβεί, αλλά έχει συνάψει αμυντική συνθήκη με τη Σαουδική Αραβία, η οποία καθιστά σαφή την τελική του πίστη. Σε όλους τους άλλους γείτονες, η Τεχεράνη έχει δείξει τα δόντια της, αλλά με τεράστιο κόστος. Είναι δύσκολο να ευημερήσεις όταν οι γείτονές σου σε μισούν ως επί το πλείστον επειδή κατέστρεψες την πολυτελή τους βιτρίνα ειρήνης και ευημερίας.

Εκτός από ατυχήματα ή ακραίες παράλογες ενέργειες από σκληροπυρηνικούς, η επιστροφή σε πλήρεις εχθροπραξίες φαίνεται λιγότερο πιθανή από έναν συμβιβασμό μέσω διαπραγματεύσεων, ιδίως δεδομένου πόσο παράξενα κοντά ήταν οι θέσεις των ΗΠΑ και του Ιράν μετά από 16 ώρες συνομιλιών στο Πακιστάν. Η ρητορική των διπλωματικών διαπραγματεύσεων συχνά μιλάει με αντιφάσεις. Ένας κανόνας είναι ότι αν οι συνομιλίες πηγαίνουν άσχημα, μιλάς για πρόοδο για να ενθαρρύνεις περισσότερες συνομιλίες: Όταν η επιτυχία φαίνεται κοντά, διαρρέεις ότι υπάρχουν επικίνδυνα, ανυπέρβλητα χάσματα να ξεπεραστούν, ώστε ο αντίπαλός σου να νιώσει την πίεση.

Το άνοιγμα των Στενών και άλλα σημεία συμφωνίας

Ωστόσο, οι δύο πλευρές φαίνεται να συμφωνούν ότι το Στενό του Ορμούζ μπορεί να ανοίξει ξανά – καθώς ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών έχει περιορίσει δραστικά τη διαπραγματευτική ισχύ της Τεχεράνης σε αυτό το ζήτημα. Το Ιράν γνωρίζει ότι πρέπει να επιτρέψει την ελεύθερη – ή τουλάχιστον πιο ελεύθερη – κυκλοφορία, προκειμένου να μειώσει τις πιέσεις που ασκούνται στην Κίνα. Η διαφωνία αφορά πλέον περισσότερο τις λεπτομέρειες παρά την ουσία της συμφωνίας.

Και οι δύο πλευρές συμφωνούν για μια αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου. Το Ιράν επιθυμεί να διαρκέσει πέντε χρόνια, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο – δηλαδή μέχρι τα μισά της επόμενης προεδρικής θητείας στις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ επιθυμούν 20 χρόνια, σύμφωνα με πηγή που είναι ενήμερη για τις συζητήσεις – μια αναβολή που θα διαρκέσει μια ολόκληρη γενιά. Μια απλή μαθηματική πράξη προσφέρει εδώ έναν εύκολο συμβιβασμό. (Η διαπραγμάτευση για την άρση των κυρώσεων είναι ένα παρόμοιο παιχνίδι αριθμών).

Οι δυνατότητες εμπλουτισμού του Ιράν έχουν μειωθεί από τους βομβαρδισμούς φέτος και πέρυσι. Αυτό που απομένει είναι τα περισσότερα από 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60% που, όπως είπε ο Τραμπ, είναι θαμμένα στη σκόνη. Είναι απίθανο η Τεχεράνη να θεωρεί αυτό το απόθεμα εύκολα μετατρέψιμο σε βόμβα στο άμεσο μέλλον, εν μέσω της τρέχουσας κορύφωσης της αεροπορικής κυριαρχίας και επιτήρησης των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Το ζήτημα αφορά περισσότερο την ιρανική κυριαρχία, το οποίο θα μπορούσε να επιλυθεί μέσω της χρήσης του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) για τη μεταφορά του στη Ρωσία, την πώλησή του, την «αραίωση» του σε χαμηλότερο επίπεδο εμπλουτισμού ή την παρακολούθηση των δοχείων, ως μέρος της ευρύτερης αποστολής επαλήθευσης που οι ΗΠΑ θέλουν να ξαναρχίσει και η οποία υπήρχε πριν από τον πόλεμο.

Ο αστάθμητος παράγοντας

Ο αστάθμητος παράγοντας παραμένει το Ισραήλ. Το Ιράν επιθυμεί να αφεθούν ήσυχοι οι σύμμαχοί του στο Λίβανο και αλλού. Η Χεζμπολάχ κατέστησε σαφές, κατά τη διάρκεια εβδομάδων μάχης και επιθέσεων με ρουκέτες, ότι ο πόλεμος του 2024 δεν την άφησε μόνιμα εξουθενωμένη.

Η διάθεση του Ισραήλ για μακροχρόνια κατοχή στο νότο παραμένει ασαφής, και η επίθεσή του φαίνεται – με την αξιοσημείωτη εξαίρεση της φρικτής επίθεσης της περασμένης εβδομάδας στη Βηρυτό – σχεδιασμένη έτσι ώστε οι περιοδικές πράξεις βίας να είναι αρκετά σπάνιες, ώστε να μην προκαλούν την ίδια οργή που προκάλεσαν οι φρικαλεότητες στη Γάζα.

Η κυβέρνηση του Λιβάνου βρίσκεται στις πρώτες της άμεσες συνομιλίες με το Ισραήλ εδώ και χρόνια, αλλά – όπως είναι και πάλι προφανές – δεν έχει τηρήσει τη δέσμευσή της να αφοπλίσει τη Χεζμπολάχ, και είναι απίθανο να το πράξει στο εγγύς μέλλον. Οι επικείμενες συνομιλίες πιθανότατα θα απομονώσουν το ζήτημα αυτό σε ξεχωριστό φάκελο, επιτρέποντας στο Ισραήλ να επιτίθεται όποτε το κρίνει σκόπιμο, στον Λίβανο να υπομένει λιγότερο έντονους βομβαρδισμούς και πιο περιορισμένη κατοχή, και στις ΗΠΑ να υποδηλώνουν πρόοδο προς μια λύση.

Τα σημεία διαφωνίας και τα μεγάλα ερωτήματα του Τραμπ

Τα σημεία διαφωνίας εν όψει μιας συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν μοιάζουν λιγότερο με ανυπέρβλητα εμπόδια και περισσότερο με μικρές λεπτομέρειες υπερηφάνειας και τοποθέτησης. Καμία από τις δύο πλευρές δεν μπορεί να αποδεχτεί μια συμφωνία που δεν μπορεί να προσποιηθεί ότι είναι νίκη. Το Ιράν πρέπει να αισθάνεται ότι η στρατιωτική του αποτρεπτική δύναμη παραμένει: Ότι έχει προβάλλει αρκετή δύναμη και αναστάτωση ώστε να κάνει μια άλλη επίθεση λιγότερο, παρά περισσότερο, πιθανή.

Ο Τραμπ έχει αναστατώσει σχεδόν όλους τους τελευταίους δύο μήνες – από τον Πάπα Λέοντα, μέχρι και το Ισραήλ. Πρέπει να βγει από τον πρώτο μεγάλο πόλεμο που προκάλεσε με μια συμφωνία που οι (πρώην) υποστηρικτές του μπορούν να πουλήσουν ως καλύτερη από τον κόσμο στον οποίο ζούσαμε πριν από τις 28 Φεβρουαρίου, με μια μικρή απόκλιση από μια παγκόσμια ύφεση και καταρρακωμένες αγορές ενέργειας.

Δύο διαρκή ερωτήματα θα στοιχειώνουν τον Τραμπ:

Μήπως κάποια ευρύτερη συμφωνία με το Ιράν φαίνεται καλύτερη από τη συμφωνία που υπέγραψε ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα το 2015 και την οποία ο Τραμπ ακύρωσε κατά την πρώτη θητεία του; Αυτό θα είναι δύσκολο να προσδιοριστεί: Η πυρηνική υποδομή του Ιράν έχει υποστεί τεράστια ζημιά, και ο Τραμπ επιδιώκει να το αφήσει χωρίς εμπλουτισμένο υλικό ή τα μέσα για περαιτέρω εμπλουτισμό, οπότε αυτό είναι εφικτό.

Το δεύτερο είναι το είδος του Ιράν που θα αναδυθεί από τα ερείπια: Σημαντικά αποδυναμωμένο, κατεστραμμένο, με ζημιές στις υποδομές που ενδέχεται να γίνουν αισθητές για μια ολόκληρη γενιά. Ωστόσο, η ανθεκτικότητά του είναι προφανής και ο περασμένος χρόνος διακοπτόμενου πολέμου θα έχει σιγήσει οριστικά κάθε μετριοπαθή φωνή που υποδηλώνει ότι το Ιράν δεν χρειάζεται ισχυρά μέσα για να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Ο Τραμπ μπορεί να επιτύχει μια συμφωνία που θα περιορίσει τα μέσα του Ιράν για την κατασκευή βόμβας. Ωστόσο, οι ακούσιες συνέπειες του πρώτου πολέμου που ξεκίνησε μόλις αρχίζουν να γίνονται εμφανείς. Και η πρώτη είναι ότι οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν αισθάνονται αναμφίβολα ότι χρειάζονται μια βόμβα τώρα περισσότερο από ποτέ.

Πηγή: How US and Iran could reach a peace deal that both can sell as a victory. Analysis by Nick Paton Walsh