Γιατί η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Ιράν στα Στενά του Ορμούζ δεν μπορεί να συνεχιστεί επ' αόριστον

Οι ΗΠΑ και ο σύμμαχός τους, το Ισραήλ, επέδειξαν μια συνολική στρατιωτική υπεροχή έναντι του Ιράν - έχοντας ελάχιστες απώλειες στον 38ήμερο πόλεμο - αλλά η Ουάσιγκτον δεν κατάφερε να μεταφράσει αυτό σε στρατηγική κυριαρχία και επέτρεψε στο Ιράν να αναλάβει τον έλεγχο στα Στενά, ανεβάζοντας την τιμή του πετρελαίου.

Η πιο σημαντική εξέλιξη αυτή την εβδομάδα, όπως αναφέρει ο Guardian, ήταν η κατάρρευση της Επιχείρησης «Ελευθερία» του Τραμπ μετά από μόλις 50 ώρες. Στόχος της ήταν η δημιουργία μιας ασφαλούς ζώνης για την εμπορική ναυτιλία στη νότια πλευρά των Στενών κοντά στο Ομάν, χρησιμοποιώντας περισσότερα από 100 μαχητικά αεροσκάφη και πολλά ναυτικά αντιτορπιλικά.

H επιχείρηση τερματίστηκε ύστερα από αντιρρήσεις από τους Σαουδάραβες, οι οποίοι δεν είχαν ενημερωθεί. Το Ριάντ αρνήθηκε να επιτρέψει στις ΗΠΑ την πρόσβαση στον εναέριο χώρο και τις βάσεις του, ανησυχώντας ότι η Επιχείρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε επανέναρξη του πολέμου. Επίσης, δεν υπήρξαν διαβουλεύσεις με μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες και δεν ήταν σαφές εάν θα έφερνε αποτέλεσμα.

Ο Ρίτσαρντ Μιντ, συντάκτης του Lloyd's List, ενός εξειδικευμένου περιοδικού για τη ναυτιλιακή βιομηχανία, δήλωσε αυτή την εβδομάδα: «Κανένας σημαντικός οργανισμός του κλάδου που γνωρίζουμε δεν έχει προσεγγιστεί από τις ΗΠΑ για να διοργανώσει οποιαδήποτε ενημερωτική συνεδρία.

«Οι ομάδες ασφαλείας στην περιοχή παραμένουν ασαφείς για το τι συμβαίνει και κανένας πλοιοκτήτης με τον οποίο έχω μιλήσει τις τελευταίες 24 ώρες δεν έχει καμία εμπιστοσύνη ότι αυτό αλλάζει κάτι».

Η Μπουρτζού Οζτσελίκ, ειδική σε θέματα Μέσης Ανατολής στο think tank του Royal United Services Institute, δήλωσε: «Το Ιράν έχει αποδειχθεί ένας τρομερός αντίπαλος, καθώς έχει επιδείξει ανθεκτικότητα που πολλοί που θα έπρεπε να γνωρίζουν καλύτερα δεν προέβλεψαν.

«Ο Τραμπ ήθελε μια γρήγορη νίκη και δεν ήταν προετοιμασμένος να διαθέσει την ουσιαστική στρατιωτική δύναμη που θα απαιτούνταν για την σωστή εκδίωξη του καθεστώτος».

Το Ιράν διατηρεί την ικανότητα να απειλεί και να προκαλεί ζημιές σε δεξαμενόπλοια που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ και ουσιαστικά να σταματάει όλες τις άλλες θαλάσσιες μεταφορές. Περισσότερα από 1.550 πλοία παραμένουν παγιδευμένα στον Κόλπο, ενώ την Τετάρτη και την Πέμπτη κανένα εμπορικό πλοίο δεν διέσχισε το στενό, σύμφωνα με την S&P Global Market Intelligence.

Αν και η διαδικασία λήψης αποφάσεων φαίνεται κατακερματισμένη και η υγεία του ανώτατου ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, εξακολουθεί να είναι αποτελεί αντικείμενο εικασιών, οι περισσότερες εκτιμήσεις είναι ότι το καθεστώς της Τεχεράνης έχει, προς το παρόν, καταφέρει να επιβιώσεις από την εκστρατεία βομβαρδισμών που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Οι εκτιμήσεις της CIA που διέρρευσαν αυτή την εβδομάδα υποδηλώνουν ότι διατηρεί το 70% των πυραύλων του, το 75% των εκτοξευτών του. Μπορεί επίσης να διατηρήσει τα μισά από τα επιθετικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed.

Η στάση του Ιράν

Το Ιράν φαίνεται σίγουρο ότι θα αντιδράσει στις απαιτήσεις των ΗΠΑ για πλήρη τερματισμό του προγράμματος πυρηνικών όπλων του, οι οποίες περιλαμβάνουν εκκλήσεις για διάλυση των πυρηνικών εγκαταστάσεών του, 20ετές μορατόριουμ εμπλουτισμού και παράδοση του ουρανίου που είναι σχεδόν οπλικό. Μπορεί να διαπιστώσεις ότι ο Τραμπ φαίνεται απρόθυμος να επανεκκινήσει μια πλήρη εκστρατεία βομβαρδισμών, ίσως υπό το φως των εξαντλημένων αμερικανικών αποθεμάτων πυραύλων υψηλής ευκρίνειας, τα οποία μειώθηκαν δραματικά κατά την εκστρατεία Επική Οργή.

Διπλωμάτες που έχουν έρθει σε επαφή με Ιρανούς διαπραγματευτές παραπονιούνται ότι η Τεχεράνη αρέσκεται να ενεργεί σαν να έχει ατελείωτο χρόνο. Δεν το κάνει. Ο παράλληλος αμερικανικός αποκλεισμός στα ανατολικά των Στενών, όπου επιχειρούν τώρα δύο αμερικανικές ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων, εμποδίζει επίσης το Ιράν να εξάγει το αργό πετρέλαιο του. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) έχει απωθήσει 52 πλοία από τις 13 Απριλίου - και υπάρχουν αναφορές από το εσωτερικό του Ιράν για αυξανόμενο πληθωρισμό, ανεργία και απλήρωτους μισθούς.

Την Τετάρτη, ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν «να καταστρέψουν τη συνοχή της χώρας» μέσω «ναυτικού αποκλεισμού, οικονομικής πίεσης και χειραγώγησης των μέσων ενημέρωσης».

Μια αξιολόγηση των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, που διέρρευσε στην Washington Post αυτή την εβδομάδα, υποδηλώνει ότι το Ιράν θα μπορούσε να αντέξει τρεις έως τέσσερις μήνες και στη συνέχεια να αντιμετωπίσει πιο σοβαρές οικονομικές δυσκολίες.

Το Ιράν δεν έχει στενούς συμμάχους

Το Ιράν δεν έχει στενούς συμμάχους σε αυτή τη στιγμή απομόνωσης. Πιστεύεται ότι η Κίνα προμηθεύει εξαρτήματα για μη επανδρωμένα αεροσκάφη, παρόμοια με τη βοήθειά της προς τη Ρωσία, και έχουν υπάρξει αναφορές ότι μπορεί να προσπαθήσει να στείλει κρυφά στην Τεχεράνη φορητά συστήματα αεράμυνας, αλλά αυτά είναι βασικά αμυντικά όπλα. Μια παρουσίαση από τις ρωσικές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών GRU για το Ιράν, την οποία είδε ο Economist, υποδηλώνει ότι η Μόσχα θα μπορούσε να στείλει 5.000 μη επανδρωμένα αεροσκάφη οπτικών ινών - όπλα που πιθανότατα θα είναι χρήσιμα μόνο εναντίον αμερικανικών χερσαίων στρατευμάτων, σε περίπτωση που καταλάβουν ένα νησί στον Κόλπο.

Σε κάθε περίπτωση, δεν είναι προφανές πώς οποιαδήποτε στρατιωτική κλιμάκωση βοηθά το Ιράν. Η ικανότητα της χώρας - και του καθεστώτος - να αντέξει τον αποκλεισμό των ΗΠΑ είναι αδύνατο να προβλεφθεί, αλλά η απλή επιμονή θα μπορούσε να είναι μια οικονομική καταστροφή για τον λαό του. «Αυτό είναι το δίλημμα», λέει η Οζτσελίκ. «Στην αρχή, η επιβίωση σημαίνει νίκη, αλλά υπάρχει πάντα ένα σημείο που αυτό δεν είναι πλέον αρκετό. Όταν το Ιράν φτάσει σε αυτό το σημείο, δεν ξέρουμε».

Ο Τραμπ, βέβαια, δεν φημίζεται για την υπομονή του. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει πολιτικό πρόβλημα. Πρέπει να επιλύσει μια οικονομική κρίση που ουσιαστικά δημιούργησε ο ίδιος, και παράλληλα να δείχνει σημιώνει πρόοδο στο πυρηνικό ζήτημα. Ο υψηλότερος πληθωρισμός επηρεάζει ήδη μεγάλα τμήματα της παγκόσμιας οικονομίας και ο αντίκτυπος της έλλειψης πετρελαίου είναι ιδιαίτερα έντονος στην Ασία.

Ωστόσο αν και κατάσταση παραμένει ασταθής δύο στρατοί είναι έτοιμοι με το δάχτυλο στη σκανδάλη και αυτό είναι ανησυχητικό.