Ειρήνη και πόλεμος στην ίδια απόσταση: ΗΠΑ και Ιράν «περιστρέφονται» πάνω από μια «θολή» συμφωνία

Αντιθέτως, το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, ανέφερε αργά το βράδυ της Πέμπτης (28/5) ότι οι εκρήξεις που ακούγονταν από τη θάλασσα οφείλονται σε ανταλλαγή πυρών, προειδοποιώντας τα πλοία στα Στενά του Ορμούζ. Κοινώς, όπως θα έλεγαν και οι... νέοι, οι δύο πλευρές εξετάζουν περισσότερο μια «wannabe» συμφωνία, παρά έχουν καταλήξει στην πραγματικότητα.

Το BBC εξέφρασε ανοιχτά το ερώτημα, εάν τελικά ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται πιο κοντά στην ειρήνη ή στον πόλεμο, καθώς η κατάσταση που περιγράφεται τόσο από επίσημα χείλη, όσο και από πηγές ή διαρροές στον Τύπο, είναι τόσο συγκεχυμένη που κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει την επιστροφή στα όπλα.

Αν και αρχικά ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε το ρεπορτάζ του Axios ότι οι διαπραγματευτές και από τις δύο πλευρές συμφώνησαν σε ένα πλαίσιο για παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, ώστε να δοθεί περιθώριο για περαιτέρω συνομιλίες, λίγο αργότερα ήρθε ο υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ να δηλώσει ότι στην πράξη δεν υπάρχει συμφωνία, αφού και να υπήρχε θα χρειαζόταν την έγκριση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Στη συνέχεια, ήρθε και η Τεχεράνη να διαψεύσει τα περί συμφωνίας, αφού μια διαρροή στο Tasnim, ανέφερε πως: «Αυτό που παρουσίασαν δημοσιεύματα δυτικών ΜΜΕ ως συμφωνία ή ''τελειωμένη υπόθεση'', δεν ήταν τίποτα παραπάνω από λάθος κείμενα. Το κείμενο του μνημονίου, όχι μόνο δεν έχει εγκριθεί, αλλά δεν έχει καν ολοκληρωθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά πηγή κοντά στη διαπραγματευτική ομάδα του Ιράν. Παράλληλα, υποστήριξε ότι το Ιράν δεν έχει ούτε καν ενημερώσει τον Πακιστανό μεσολαβητή πως υπάρχει τελικό κείμενο προς υπογραφή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά την ενημέρωση των συντακτών, ο Μπέσεντ ανέφερε ότι οι διαφορετικές εκδοχές που παρουσιάζονται έχουν να κάνουν και με το γεγονός ότι οι Ιρανοί αντιμετωπίζουν δυσκολίες επικοινωνίας ακόμη και μεταξύ τους: «Δείχνουμε υπομονή μαζί τους γιατί καταλαβαίνουμε ότι μπορεί άλλα να λέει ο Χαμενεΐ, άλλα η πολιτική ηγεσία και άλλα ο στρατός τους. Όμως, η υπομονή μας δεν μπορεί να είναι ανεξάντλητη» σημείωσε ο Μπέσεντ.

Ενδεικτική είναι και η δήλωση του ο Φανταχοσεΐν Μαλεκί, μέλος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού Κοινοβουλίου, που τόνισε την Πέμπτη στα ιρανικά ΜΜΕ ότι έχει σημειωθεί «καλή πρόοδος» στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ και ότι «οι περισσότερες προτάσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχουν γίνει αποδεκτές».

Η «συμφωνία - πλαίσιο» που μετέφερε το Axios

Νωρίτερα, διεθνή ΜΜΕ, στην πραγματικότητα αναμετέδιδαν τις πληροφορίες του Axios ότι Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν είχαν καταλήξει σε βασικό πλαίσιο συμφωνίας για:

- παράταση της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες
- έναρξη διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν
- αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ
- σταδιακή άρση κυρώσεων και αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, μοναδικό εμπόδιο παρουσιαζόταν η τελική έγκριση από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Ισραηλινά ΜΜΕ: Ούτε Χαμενεΐ, ούτε Τραμπ ενέκριναν τη συμφωνία

Μάλιστα, ακόμη και τα ισραηλινά ΜΜΕ, έδειχναν να έχουν καλύτερη ενημέρωση για τις λεπτομέρειες της... δήθεν συμφωνίας: «Ίσως υπάρχει κάποια μορφή συμφωνίας μεταξύ των Αράγτσι, Γουίτκοφ, Γκαλιμπάφ, Κούσνερ και άλλων, αλλά ο Ηγέτης της Ισλαμικής Επανάστασης, Μοτζάμπα Χαμενεΐ δεν έχει δώσει καμία έγκριση».

Χαρακτηριστικά, το ισραηλινό Channel 12, ανέφερε πως «πηγές του Ισραήλ εκτιμούν ότι χωρίς την έγκριση του Χαμενεΐ δεν μπορεί να θεωρηθεί πως υπάρχει πραγματική συμφωνία προς επικύρωση από τον Ντόναλντ Τραμπ». «Ο Τραμπ δεν έχει τίποτα να εγκρίνει σε αυτό το στάδιο», φέρονται να σημειώνουν οι ίδιες πηγές.

Το χρονικό της εύθραυστης εκεχειρίας

Όλο αυτό το διάστημα, στο παρασκήνιο εκτυλίσσεται μια βασανιστική διπλωματική διαδικασία στα όρια του «θρίλερ», με πολλούς πρωταγωνιστές.

Όπως επισημαίνει το BBC, φτάνουμε στο τέλος μιας εβδομάδας που δοκίμασε την εκεχειρία, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 8 Απριλίου και έχει πλέον διαρκέσει πολύ περισσότερο από την ενεργό φάση των μαχών που προηγήθηκε.

Το Ιράν απάντησε στις τελευταίες αμερικανικές επιθέσεις στο λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς του νότιου Ιράν με προειδοποίηση ότι «η επιθετικότητα δεν θα μείνει αναπάντητη».

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) δήλωσε στη συνέχεια ότι είχε επιτεθεί σε αμερικανική αεροπορική βάση. Δεν διευκρίνισε ποια, αλλά η Centcom αργότερα δήλωσε ότι ένας βαλλιστικός πύραυλος αναχαιτίστηκε πάνω από το Κουβέιτ, όπου οι ΗΠΑ έχουν αρκετές βάσεις. Η Centcom χαρακτήρισε την επίθεση «κατάφωρη παραβίαση της εκεχειρίας».

Όλα αυτά ακούγονται δυσοίωνα, αλλά απέχουν πολύ από τις έντονες ανταλλαγές αντιπαραθέσεων που χαρακτήρισαν τις πρώτες 5,5 εβδομάδες αυτής της σύγκρουσης. Σε αυτό το διάστημα, ΗΠΑ και Ισραήλ εξαπέλυσαν χιλιάδες επιθέσεις εναντίον στόχων σε όλο το Ιράν και η Τεχεράνη απάντησε με ομοβροντίες από drones και βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον αμερικανικών βάσεων, χωρών του Κόλπου και του Ισραήλ.

Η επιστροφή στα όπλα

Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την Πέμπτη ότι κατέρριψαν πέντε ιρανικά drones τα οποία «αποτελούσαν απειλή γύρω από τα Στενά του Ορμούζ», θέτοντας τη ναυτιλία (εμπορική ή στρατιωτική) για άλλη μια φορά στο επίκεντρο. Όμως, καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται να θεωρεί το είδος των ανταλλαγών ως «οφθαλμό αντί οφθαλμού».

Την Τετάρτη, τα ιρανικά κρατικά ΜΜΕ ανέφεραν στοιχεία αυτού που χαρακτήρισαν ως ανεπίσημο σχέδιο μνημονίου συνεννόησης 14 σημείων. Η έκθεση περιλάμβανε όλα όσα θα ήθελε να δει η Τεχεράνη: την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων από την Ουάσινγκτον, την απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από την «γειτονιά του Ιράν» και την αποκατάσταση της μη στρατιωτικής κυκλοφορίας μέσω των Στενών του Ορμούζ, με το Ιράν και το Ομάν να έχουν τον έλεγχο της διαχείρισης και της δρομολόγησης των πλοίων. Από την έκθεση απουσίαζε οποιαδήποτε συζήτηση για ιρανικές παραχωρήσεις, ειδικά στο τόσο σημαντικό πυρηνικό ζήτημα.

Ο Λευκός Οίκος εξέδωσε μια λακωνική δήλωση, αποκαλώντας το φερόμενο προσχέδιο ως «κατασκευασμένο». Αργότερα, κατά τη διάρκεια της τελευταίας τηλεοπτικής συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν ήταν ακόμη ικανοποιημένος με τις προτάσεις για μια συμφωνία.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν «αρχίζει να μας δίνει αυτά που έχει να μας δώσει». Δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες και επανέλαβε την προειδοποίησή του ότι η μη συμμόρφωση της Τεχεράνης θα πυροδοτήσει μια επιστροφή στον πόλεμο.

«Αν δεν το κάνουν, τότε ο άντρας στα αριστερά μου θα τους αποτελειώσει», είπε, στρεφόμενος προς τον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ.

Υπήρχαν επίσης χαρακτηριστικά σημάδια ανυπομονησίας. Ερωτηθείς για αναφορές ότι το Ιράν και το Ομάν ενδέχεται να επιδιώξουν να ελέγξουν την κίνηση των πλοίων μέσω του στενού, ο Τραμπ εξέδωσε μια αυστηρή προειδοποίηση σε έναν παραδοσιακό σύμμαχο των ΗΠΑ.

«Το Ομάν θα συμπεριφερθεί όπως όλοι οι άλλοι, αλλιώς θα πρέπει να τους ανατινάξουμε», είπε. Όπως πάντα, ο Τραμπ έκανε ό,τι μπορούσε για να ακούγεται σαν ο πόλεμος να επρόκειτο για σχέδιο, απορρίπτοντας κάθε υπόνοια ότι έπρεπε να καταλήξει γρήγορα σε συμφωνία για να αποφύγει περαιτέρω αυξήσεις στην αγορά πετρελαίου - ή πολιτικό πλήγμα στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Οι βασικές διαφορές

Τα ζητήματα που διχάζουν τις δύο πλευρές παραμένουν βαθιά: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η μελλοντική διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, η άρση των κυρώσεων και η αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων.

Ο άμεσος στόχος - ένα μνημόνιο που θα τερματίσει τον πόλεμο και θα χαράξει έναν οδικό χάρτη για τις πολύπλοκες διπλωματικές διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν - έχει αποδειχθεί... άπιαστος.

Παρά τις εσωτερικές πιέσεις που ασκούνται και στις δύο πλευρές και την πυρετώδη ατμόσφαιρα εντός και γύρω από τον Κόλπο, ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ φαίνεται να επιζητούν την «επιστροφή» στον πόλεμο. Παρά τα φαινόμενα, η εκεχειρία -η οποία έχει περάσει πλέον τις επτά εβδομάδες- εξακολουθεί να ισχύει, αλλά για πόσο ακόμη κανείς δεν ξέρει...