CNNi: Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι το μεγάλο «όπλο» του Ιράν - Τα «διόδια» και το κόστος

Σύμφωνα με αναλυτές που μίλησαν στο CNNi, η επιρροή του Ιράν στο Στενό του Ορμούζ είναι πιθανό να διαρκέσει πολύ περισσότερο από την ίδια την κρίση, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο μιας μελλοντικής συμφωνίας με τον Λευκό Οίκο.

Η τελευταία ανταλλαγή πυρών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δείχνει ότι μια διπλωματική συμφωνία μπορεί να απέχει ακόμη από την υπογραφή.

Ακόμη όμως και αν επιτευχθεί, οι ειδικοί εκτιμούν ότι δύσκολα θα αφαιρέσει από την Τεχεράνη το νέο ενεργειακό της όπλο.

Ένα πέρασμα που επηρεάζει όλη την παγκόσμια οικονομία

Οι επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία είναι μεγάλες, καθώς τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους πιο κρίσιμους διαύλους μεταφοράς ενέργειας στον πλανήτη. Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου, LNG, περνούσε από αυτή τη θαλάσσια οδό.

Οι προσπάθειες διαφοροποίησης από τα στενά και συνολικά από τη Μέση Ανατολή μπορούν να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά δεν είναι χωρίς κόστος. Η παρατεταμένη αβεβαιότητα για την ασφάλεια του Ορμούζ δεν επηρεάζει μόνο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Αγγίζει επίσης κρίσιμα προϊόντα και πρώτες ύλες, όπως λιπάσματα, καύσιμα αεροσκαφών, ήλιο και αλουμίνιο.

«Αυτό που έχει αποδείξει το Ιράν είναι ότι έχει τη δύναμη να κλείσει το στενό και να το κρατήσει κλειστό, ακόμη και ενόψει των τεράστιων βομβαρδισμών από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ», δήλωσε ο Γκρέγκορι Μπρου, ανώτερος αναλυτής στην Eurasia Group. «Και αυτό είναι κάτι που κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να τους στερήσει», πρόσθεσε.

Ο ίδιος χαρακτήρισε τη δυνατότητα αυτή ως τη «νέα πυρηνική επιλογή» του Ιράν.

Το σενάριο των «διοδίων» στο Ορμούζ

Αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ακόμη και υπό μερικό ιρανικό έλεγχο, θα προκαλούσε μικρότερη ζημιά στην παγκόσμια οικονομία από ένα πλήρως κλειστό πέρασμα.

Η Kpler, εταιρεία εμπορικών πληροφοριών, δημοσίευσε τον Απρίλιο μελέτη για το πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη ένα στενό που θα διαχειρίζεται το Ιράν, σε συνεργασία με το Ομάν. Παρόμοιες απόψεις έχουν εκφράσει και ακαδημαϊκοί με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, γεγονός που δείχνει ότι η ιδέα, όσο ανησυχητική και αν είναι, έχει πλέον περάσει στον ευρύτερο διάλογο.

Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, προχώρησε στην επίσημη κατοχύρωση του ελέγχου της πάνω στο στενό, σε άμεση αντίθεση με τις απαιτήσεις των ΗΠΑ. Τον προηγούμενο μήνα ίδρυσε την Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου, PGSA, με στόχο την εποπτεία ενός νέου πρωτοκόλλου διελεύσεων. Το πρωτόκολλο αυτό προβλέπει ελέγχους από τις ιρανικές αρχές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την επιβολή τελών.

Η αντίδραση των ΗΠΑ και οι κινήσεις της αγοράς

Οι Ηνωμένες Πολιτείες απάντησαν επιβάλλοντας κυρώσεις στην PGSA και απαγορεύοντας στις ναυτιλιακές εταιρείες να συνάπτουν συμφωνίες με την Τεχεράνη για ασφαλή διέλευση από το στενό. Ο Λευκός Οίκος έχει επίσης απειλήσει με δευτερεύουσες κυρώσεις εταιρείες που καταβάλλουν τέλη στο Ιράν.

Ωστόσο, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ορισμένοι έμποροι πετρελαίου και ναυτιλιακές εταιρείες φέρεται να έχουν ήδη προχωρήσει σε συμφωνίες με την Τεχεράνη, σε μια προσπάθεια να διασφαλίσουν τη ροή πετρελαίου προς τις παγκόσμιες αγορές, όπου τα αποθέματα μειώνονται γρήγορα.

«Το σημαντικό είναι να ξαναρχίσει η ροή μέσω του στενού σε σημαντικούς όγκους. Αυτό θα άρχιζε να εξαλείφει το ενεργειακό σοκ», δήλωσε ο Άλαν Γκέλντερ, ανώτερος αντιπρόεδρος για τη διύλιση, τα χημικά και τις αγορές πετρελαίου στην Wood Mackenzie.

Στον αντίποδα, εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά μέχρι το τέλος του έτους, οι τιμές του Brent θα μπορούσαν να πλησιάσουν τα 200 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομικών της Wood Mackenzie, Peter Martin. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να μετατραπεί σε παγκόσμια οικονομική κρίση.

Πόσο θα κοστίσει ο ιρανικός έλεγχος στο πετρέλαιο

Η επιβολή τέλους διέλευσης στο Ορμούζ θα ήταν λιγότερο επιβαρυντικό για τις τιμές του πετρελαίου από το πλήρες κλείσιμο των Στενών, εφόσον οι διελεύσεις των δεξαμενόπλοιων επέστρεφαν στα προπολεμικά επίπεδα των περίπου 140 πλοίων την ημέρα, σύμφωνα με τον Γκέλντερ.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι ένα τέλος 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά δεξαμενόπλοιο, ποσό που φέρεται να χρέωσε η Τεχεράνη σε τουλάχιστον ένα πλοίο σύμφωνα με τη Lloyd’s List, θα πρόσθετε περίπου 1 δολάριο στην τιμή του βαρελιού.

Ωστόσο, ο Γκέλντερ προειδοποίησε ότι το πραγματικό ερώτημα είναι αν η ιρανική διαχείριση θα περιορίσει τις ροές. Η εποπτεία περίπου 140 διελεύσεων δεξαμενόπλοιων την ημέρα αποτελεί τεράστια επιχειρησιακή πρόκληση και θα μπορούσε να δημιουργήσει καθυστερήσεις ή νέες μορφές πίεσης.

Η Rystad Energy θεωρεί πιο συντηρητική την εκτίμηση για αύξηση 1-2 δολαρίων ανά βαρέλι. «Μιλάμε για μια προσαύξηση γεωπολιτικού κινδύνου 10-20 δολαρίων ανά βαρέλι», δήλωσε στο CNNi ο Jorge Leon, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης της Rystad.

«Είμαστε πεπεισμένοι ότι το Ιράν θα διατηρήσει κάποιο είδος επιρροής στο Στενό του Ορμούζ στο μέλλον», είπε, προσθέτοντας ότι ο κίνδυνος νέας διαταραχής στο στενό είναι πραγματικός. Όπως εκτίμησε, οι τιμές του πετρελαίου δεν θα επιστρέψουν στα 60 δολάρια το βαρέλι, όπου βρίσκονταν στην αρχή του έτους, ούτε καν το 2027.

Οι εναλλακτικές διαδρομές δεν λύνουν το πρόβλημα

Ανεξάρτητα από το αν το Ιράν θεσμοθετήσει πλήρως τον έλεγχό του στα Στενά του Ορμούζ, οι αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της θαλάσσιας οδού θα παραμείνουν. Ήδη, μεγάλοι παραγωγοί πετρελαίου του Κόλπου αναζητούν και ενισχύουν εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής.

Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ανακατευθύνει εξαγωγές πετρελαίου μέσω των αγωγών Ανατολής-Δύσης και Χαμπσάν-Φουτζάιρα αντίστοιχα. Τα ΗΑΕ εργάζονται ήδη για την ανάπτυξη δεύτερου αγωγού που θα παρακάμπτει το στενό.

Για άλλες χώρες της περιοχής, όμως, οι επιλογές είναι πιο περιορισμένες. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν θα έπρεπε να διοχετεύσουν τις εξαγωγές τους είτε μέσω της Σαουδικής Αραβίας είτε μέσω του Ιράκ, κάτι που δημιουργεί πολιτικές, εμπορικές και τεχνικές δυσκολίες.

Η κατασκευή αγωγών συνεπάγεται «μεγάλα έργα υποδομής, συχνά διασυνοριακά, πράγμα που σημαίνει ότι είναι δαπανηρά, περίπλοκα και δεν ολοκληρώνονται γρήγορα», σημείωσε ο Γκέλντερ.

Το κρίσιμο πρόβλημα του Κατάρ και του LNG

Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η εξίσωση για το Κατάρ, το οποίο εξάγει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG. Η παράκαμψη του Ορμούζ δεν θα απαιτούσε μόνο νέους αγωγούς, αλλά και τεράστιες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις υγροποίησης στα λιμάνια, ώστε το φυσικό αέριο των αγωγών να μπορεί να μετατραπεί σε LNG και να εξαχθεί διεθνώς.

Ακόμη και αυτή η νέα υποδομή, όμως, δεν θα ήταν πλήρως ασφαλής. Όπως έδειξε η εμπειρία του πολέμου, οι αγωγοί και οι ενεργειακές εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να βρεθούν εντός εμβέλειας ιρανικών πυραύλων και drones.

«Θα βρίσκονταν εντός της εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων και των drones», προειδοποίησε ο Μπρου της Eurasia Group.

Στο επίκεντρο η ενεργειακή ασφάλεια

Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη διεθνή συζήτηση για την ενεργειακή ασφάλεια. Έρχεται μάλιστα λίγα χρόνια μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, επιβεβαιώνοντας ότι οι ενεργειακές ροές παραμένουν βαθιά συνδεδεμένες με τη γεωπολιτική ισχύ.

Οι προσπάθειες διαφοροποίησης των αλυσίδων εφοδιασμού μακριά από τον Κόλπο έχουν ήδη αρχίσει. Είναι πιθανό να ενισχυθούν οι επενδύσεις σε άλλες πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές, όπως η Λατινική Αμερική, αλλά και στην ηλεκτροκίνηση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ωστόσο, η Μέση Ανατολή θα συνεχίσει να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην κάλυψη των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών για αρκετό καιρό ακόμη. Αυτό καθιστά το νέο ενεργειακό όπλο του Ιράν ακόμη πιο ισχυρό.

«Η παγκόσμια οικονομία θα πρέπει να αναγνωρίσει αυτή την πραγματικότητα», δήλωσε ο Μπρου στο CNNi. «Είναι τεράστιας σημασίας. Υποδηλώνει ότι, τελικά, η ασφάλεια του Ορμούζ και του Περσικού Κόλπου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις ενέργειες και τις αποφάσεις που θα λάβει το Ιράν».