Η «επόμενη ημέρα» της συμφωνίας ΗΠΑ και Ιράν - Οι προκλήσεις και τα εμπόδια

Η Τεχεράνη φαίνεται πως αποδείχτηκε πιο ισχυρός αντίπαλος από όσο υπολόγιζαν αρχικά οι ΗΠΑ.

Αναλυτές εξηγούν ότι το Ιράν δεν είναι Ιράκ ή Λιβύη, όπου μετά την αμερικανική στρατιωτική επέμβαση επικράτησε το χάος και οι δύο χώρες οδηγήθηκαν σε αλλαγές καθεστώτος με τους λαούς τους να υφίσταται τις συνέπειες.

Αν ίσχυε κάτι τέτοιο τότε ο θάνατος του Ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ τις πρώτες ώρες του πολέμου θα οδηγούσε το ιρανικό καθεστώς σε κατάρρευση.

Γιατί η περίπτωση του Ιράν είναι διαφορετική

Ο ένας λόγος είναι ότι στο Ιράν όπως αναφέρει το thecipherbrief το καθεστώς είναι η ιδεολογία και όχι απλώς μια κυβέρνηση.

Είναι ένα θεοκρατικό καθεστώς που έχει καταφέρει να επιβιώσει σχεδόν 47 χρόνια συγχωνεύοντας τη θρησκεία, τον εθνικισμό και τον αντιιμπεριαλισμό. Και μια ιδεολογία δεν είναι εύκολο να εξαλειφθεί εύκολα.

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι το Σώμα Φρουρών της Επανάστασης (IRGC).

Είναι οι άνθρωποι που ελέγχουν λιμάνια, τηλεπικοινωνιακές υποδομές, εξαγωγές πετρελαίου από τη μαύρη αγορά.

Στην πραγματικότητα, έχουν υπό την κατοχή τους κάπου μεταξύ του 1/3 και του 40% ολόκληρης της ιρανικής οικονομίας.

Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, το IRGC είχε το δικό του ναυτικό, αεροπορία, χερσαίες δυνάμεις, μηχανισμό πληροφοριών και τη Δύναμη Κουντς.

Αν και το Ισραήλ σκότωσε πολλούς υψηλόβαθμους διοικητές του το 2024 και το 2025 δεν κατέρρευσε.

Το αντίθετο προσαρμόστηκε και συνεχίζει να εξαπολύει απειλές.

Το δικό της ρόλο παίζει και η γεωγραφία. Το Ιράν έχει περίπου τέσσερις φορές το μέγεθος του Ιράκ και τρεις φορές το μέγεθος της Λιβύης. Καλύπτει ένα εκατομμύριο και έξι εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα βουνών, ερήμων και διασκορπισμένων πληθυσμιακών κέντρων. Κρίσιμες στρατιωτικές και πυρηνικές υποδομές είναι θαμμένες κάτω από βουνά, σε σήραγγες ενισχυμένες με σκυρόδεμα και κάτω από τόνους βράχων.

Είναι δύσκολο να «αποκεφαλιστεί» πλήρως ένα καθεστώς που είναι γεωγραφικά διασκορπισμένο, έχει υπόγειες δομές διοίκησης και έχει περάσει σαράντα χρόνια προετοιμαζόμενο για ακριβώς αυτό το σενάριο.

Επίσης το γεγονός ότι μια μεγάλη μερίδα των Ιρανών δεν υποστηρίζει τους μουλάδες και έχει ξεσηκωθεί εναντίον τους δεν σημαίνει ότι θέλουν μια στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στο έδαφός τους.

Αυτό γιατί μια ξένη αεροπορική επιδρομή δεν εκλαμβάνεται ως πράξη απελευθέρωσης. Οι Ιρανοί βλέπουν τους εαυτούς τους ως κατακτητές, όχι ως κατακτημένους σε αντίθεση με τους Ιρακινούς τους Λίβυους όπου η διχόνοια στον πληθυσμό έφερε το χάος.

Επιπρόσθετα το Ιράν έχει περάσει δεκαετίες χτίζοντας αυτό που αποκαλεί Άξονα της Αντίστασης, το οποίο είναι ένα δίκτυο δυνάμεων δι' αντιπροσώπων που διασκορπίζονται σε επτά χώρες, ειδικά σχεδιασμένο έτσι ώστε το Ιράν να μην χρειάζεται ποτέ να «απορροφήσει» μόνο του μια πλήρη στρατιωτική επίθεση.

Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούθι στην Υεμένη, οι σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, η Χαμάς στη Γάζα, αλλά και δυνάμεις στη Συρία, δεν είναι απλώς πολιτικοί σύμμαχοι, αλλά ομάδες και οργανώσεις με στρατιωτικές δυνατότητες τις οποίες η Τεχεράνη μπορεί να ενεργοποιήσει χωρίς να εκτοξεύσει ούτε έναν πύραυλο από ιρανικό έδαφος.

Ο πιο σημαντικός λόγος, ωστόσο, που κάνει την περίπτωση του Ιράν ξεχωριστή είναι ότι δεν υπάρχει διάδοχη κατάσταση. Ένα από τα μαθήματα που προέκυψαν από την πορεία των εξελίξεων σε Ιράκ και Λιβύη είναι ότι η αλλαγή καθεστώτος απαιτεί κάποιον στον οποίο πρέπει να παραδοθεί η εξουσία. Και όχι μόνο αυτό, αλλά ειδικά στο Ιράν δεν θα πρέπει να επιβληθεί από έξωθεν παράγοντες αλλά να αποτελεί επιλογή του ίδιου του λαού. Κάτι που δεν φαίνεται να ισχύει προσώρας τουλάχιστον.

Οι επιπτώσεις μιας συμφωνίας για τις ΗΠΑ

Όπως σημειώνει στο Atlantic Council ο Γουίλιαμ Γουέτσλερ ανώτερος διευθυντής του Κέντρου Ραφίκ Χαρίρι μια συμφωνία «πιθανότατα θα αφήσει το Ιράν να έχει ακόμη επιτύχει μια «νέα κανονικότητα», στην οποία το άμεσο χτύπημα των γειτόνων του και ο de facto έλεγχος του Ορμούζ δεν θα θεωρούνται πλέον αυτόματα casus belli από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παράλληλα η Τεχεράνη θα είχε δημιουργήσει «το προηγούμενο ότι η διπλωματία της είναι σε θέση να περιορίσει τις ισραηλινές ενέργειες κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο».

Μακροπρόθεσμα, ο ίδιος πιστεύει ότι «οι ΗΠΑ πιθανότατα θα χρειαστεί να διατηρήσουν μια ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρων και άλλα επιθετικά και αμυντικά στρατιωτικά μέσα στην περιοχή τουλάχιστον μέχρι το τέλος της κυβέρνησης Τραμπ - και πιθανώς μέχρι την τελική πτώση του ιρανικού καθεστώτος, όποτε και αν έρθει αυτή η μέρα».

Μεγάλο ερώτημα η στάση του Ισραήλ

Με τη σειρά της η Τζίνα Άμπερκρομπι - Γουίνστανλι συνεργάτιδα στην Πρωτοβουλία Ασφάλειας της Μέσης Ανατολής Scowcroft και πρώην ειδική βοηθός του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή και την Αφρική σημειώνει ότι το χάσμα μεταξύ του Τραμπ και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου αναφορικά με τον πόλεμο αυξάνεται.

Ο Νετανιάχου αντιστέκεται στις πιέσεις των ΗΠΑ να τερματίσει τις ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο που είναι δημοφιλείς στο εσωτερικό του Ισραήλ, ενώ βλέπει τις συνομιλίες να τείνουν προς ένα πολύ κακό αποτέλεσμα για τη χώρα του.

«Η κυβέρνηση του Ιράν παραμένει άθικτη ενώ επιτρέπει ένα περιορισμένο αλλά συνεχιζόμενο πυρηνικό πρόγραμμα» τονίζει.

Σε κάθε περίπτωση γεγονός είναι ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν ποτέ επιτύχει διαρκή αλλαγή καθεστώτος σε μια χώρα και είναι πολύ δύσκολο να το κάνουν στο Ιράν.

Ούτε μέσω κυρώσεων, ούτε μέσω αεροπορικών επιδρομών, ούτε μέσω υποστήριξης πληρεξουσίων.

Οπότε το καλύτερο σενάριο είναι μια συμφωνία, όποτε και αν γίνει, που θα διατηρεί ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι το Ιράν δεν θα αναπτύξει ούτε θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Ωστόσο, ακόμη και αν τελικά οι ΗΠΑ και Ιράν καταλήξουν σε συμφωνία δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει άμεση επιστροφή στην κανονικότητα. Θα χρειαστούν μήνες για να αποκατασταθεί η απρόσκοπτη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και ενδεχομένως ακόμα περισσότερος χρόνος για να αντιστραφούν οι τεράστιες οικονομικές συνέπειες του κλεισίματος για όλον τον πλανήτη.