Το «παιχνίδι» με το ουράνιο θα κρίνει τη μεγάλη συμφωνία του Τραμπ με το Ιράν

Σε κάθε περίπτωση, η συμφωνία θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ με αντάλλαγμα την άρση του αποκλεισμού των ΗΠΑ στην ιρανική ναυτιλία.

Αξιωματούχοι εξέφρασαν την εκτίμηση ότι η συμφωνία θα οδηγούσε επίσης στην καταστροφή και την απομάκρυνση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, ωστόσο οι τεχνικές λεπτομέρειες βρίσκονται ακόμη στο στάδιο των διαπραγματεύσεων.

Εάν και όταν υπογραφεί μια συμφωνία, εκτιμάται πως θα περάσει μέσα από το «φίλτρο» της πυρηνικής συμφωνίας του 2015 που υπέγραψε η κυβέρνηση Ομπάμα και η οποία τέθηκε υπό αίρεση από την πρώτη θητεία του Τραμπ, σύμφωνα με το BBC.

Τα σχέδια του Τραμπ για την «πυρηνική σκόνη»

Το ουράνιο είναι ένα φυσικό ραδιενεργό στοιχείο. Περιέχει συστατικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την τροφοδοσία πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, αλλά και για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.

Ωστόσο, πρέπει πρώτα να «εμπλουτιστεί», μια διαδικασία που περιλαμβάνει την αύξηση της συγκέντρωσης του ισότοπου ουρανίου -235 - του βασικού συστατικού του πυρηνικού καυσίμου.

Από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι το Ιράν πρέπει να παραδώσει τα αποθέματά του.

«Θα μας δώσουν την πυρηνική σκόνη» είχε πει στις 29 Μαρτίου. Επανέλαβε αυτή την αξίωση σε συνέντευξή του στο NBC στις 7 Ιουνίου, λέγοντας: «Αν κάνουμε μια συμφωνία (...) θα πάμε όλοι μαζί. Θα φέρουμε και τον εξοπλισμό μας. Θα τον βγάλουμε και θα καταστρέψουμε (τα αποθέματα)».

Το Ιράν, ωστόσο, έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι τα σχέδια των ΗΠΑ και των συμμάχων τους για «μηδενικό εμπλουτισμό» αποτελεί κόκκινη γραμμή και παραβίαση των κυριαρχικών του δικαιωμάτων.

Η τύχη των αποθεμάτων ουρανίου του Ιράν ήταν κομβικό σημείο στην πυρηνική συμφωνία του 2015 - το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) - η οποία επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς στις δραστηριότητες εμπλουτισμού του Ιράν.

«Το νούμερο ένα ζήτημα που ίσχυε εκείνη την εποχή ήταν το αν το Ιράν επρόκειτο να προχωρήσει στην κατασκευή πυρηνικών όπλων» όπως δήλωσε η πρώην επικεφαλής διαπραγματεύτρια σε αυτή τη συμφωνία, Κάθριν Άστον, στο BBC.

Η κυβέρνηση Ομπάμα είχε διαμηνύσει ότι η συμφωνία JCPOA θα εμπόδιζε το Ιράν να αναπτύξει ένα μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα και ότι η Τεχεράνη είχε συμφωνήσει να βρίσκεται υπό στενή «παρακολούθηση και επιθεώρηση».

Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ συμφώνησαν να άρουν τις κυρώσεις κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων στο πετρέλαιο, το εμπόριο και τις τράπεζες.

Σύμφωνα με τη συμφωνία, το Ιράν μπορούσε να διατηρήσει μόνο μια μικρή ποσότητα ελεγχόμενου, χαμηλού εμπλουτισμένου ουρανίου.

Έπρεπε να μειώσει το απόθεμά του κατά 98% (στα 300 κιλά), μπορούσε να εμπλουτίσει μόνο έως 3,67% και τέθηκαν όρια στους φυγοκεντρητές της, τις μηχανές που χρησιμοποιούνται για τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Το ουράνιο χαμηλού εμπλουτισμού - συνήθως καθαρότητας 3-5% - είναι αρκετό για την παραγωγή καύσιμου αντιδραστήρα που απαιτείται για έναν πυρηνικό σταθμό παραγωγής ενέργειας, αλλά το ουράνιο όπλων πρέπει να είναι εμπλουτισμένο κατά τουλάχιστον 90% .

Τι έλεγε η συμφωνία του 2015

Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) ανέφερε ότι το Ιράν τήρησε τη συμφωνία μέχρι την αποχώρησή των ΗΠΑ από αυτήν το 2018.

«Η συμφωνία ήταν πραγματικά επιτυχής» όπως σημείωσε η Κέλσι Ντείβενπορτ από την Ένωση Ελέγχου Όπλων (ACA).

«Οποιαδήποτε κίνηση προς τα πυρηνικά όπλα, οποιαδήποτε απόκλιση από τους όρους της JCPOA θα είχε εντοπιστεί» δήλωσε η Ντέιβενπορτ στο BBC, σημειώνοντας ότι τόσο ο ΔΟΑΕ όσο και οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν επισημάνει στις αξιολογήσεις του ότι το Ιράν είχε συμμορφωθεί στους κανόνες.

Σε έκθεση του Απριλίου 2018, το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ ανέφερε ότι το Ιράν «εφάρμοζε με διαφάνεια, με επαληθεύσιμο και πλήρη τρόπο τη συμφωνία JCPOA».

Ωστόσο, όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία τον Μάιο του 2018, χαρακτήρισε τη συμφωνία μία «φρικτή, μονόπλευρη συμφωνία που δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε γίνει».

Ο ίδιος υποστήριξε πως δεν αντιμετώπισε το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, ότι οι απαιτήσεις επιθεώρησης δεν διέθεταν μηχανισμούς «για την πρόληψη, την ανίχνευση και την τιμωρία απάτης» και ότι οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες αποκάλυψαν το «ιστορικό της Τεχεράνης στην επιδίωξη πυρηνικών όπλων».

Ο Τζέικομπ Όλιντορτ, επικεφαλής ερευνητής στο Ινστιτούτο Πολιτικής «America First» υποστήριξε ότι ο Τραμπ είχε δίκιο.

«Όλα αυτά τα ζητήματα παρακάμφθηκαν, υποβαθμίστηκαν εντελώς και δεν συμπεριλήφθηκαν στη συμφωνία» σχολίασε στο BBC.

Η Άστον, η οποία ήταν στο «τραπέζι» των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία του 2015 εκ μέρους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, διαψεύδει κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς του Αμερικανού προέδρου και των υποστηρικτών του.

«Υπήρχε πάντα μια κριτική ότι θα έπρεπε να είχαμε καλύψει όλα τα θέματα. Αλλά το κρίσιμο ερώτημα ήταν: "Μπορούσαμε να αποτρέψουμε ότι το Ιράν επρόκειτο να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα;" Και το κάναμε» τόνισε.

«Υπήρξε άπλετος χρόνος και η ευκαιρία να μιλήσουμε για άλλα ζητήματα στη συνέχεια, όπως για βαλλιστικούς πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη κ.λπ. Και πράγματι η κυβέρνηση Τραμπ στην πρώτη της θητεία θα μπορούσε να το είχε κάνει αυτό» πρόσθεσε.

«Αν ο πρόεδρος Τραμπ ένιωθε ότι η συμφωνία ήταν ανεπαρκής, τότε η απάντηση ήταν να βασιστούμε σε αυτήν, όχι να την καταστρέψουμε» υπογράμμισε.

Η Ντέιβενπορτ από την άλλη σημείωσε πως επειδή ορισμένα όρια στον εμπλουτισμό ουρανίου και στο μέγεθος των αποθεμάτων είχαν χρονικό ορίζοντα 15 ετών, δηλαδή «μέχρι τον Ιανουάριο του 2031. Το Ιράν θα μπορούσε θεωρητικά να επεκτείνει το πρόγραμμα εμπλουτισμού του».

«Υπήρχε ακόμα μια ολόκληρη σειρά από άλλες διατάξεις που θα παρείχαν τη διαβεβαίωση ότι οποιαδήποτε κίνηση προς αυτή την κατεύθυνση (προς ένα πυρηνικό όπλο) θα είχε εντοπιστεί γρήγορα» διαβεβαίωσε.

«Πολύ καλύτερη συμφωνία» από του Ομπάμα, λέει ο Τραμπ

Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι η συμφωνία που σχεδιάζει θα είναι «πολύ καλύτερη» από το JCPOA.

Καθώς οι ακριβείς όροι αυτής είναι ακόμη άγνωστοι, η Ντέιβενπορτ ανέφερε ότι το Ιράν αναμένει να επωφεληθεί οικονομικά από οποιαδήποτε συμφωνία και ότι ο Τραμπ μπορεί να προσπαθήσει να αντισταθεί σε οποιαδήποτε σύγκριση με τη συμφωνία JCPOA, δεδομένης της προηγούμενης κριτικής του για την άρση των κυρώσεων.

«Το Ιράν δεν πρόκειται να δεχθεί μια συμφωνία που δεν περιλαμβάνει άρση των κυρώσεων και πρόσβαση στα παγωμένα περιουσιακά του στοιχεία. Η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι αυτά είναι βασικά ζητήματα» σημείωσε η ίδια.

Πάντως, σύμφωνα με την Ντέιβενπορτ το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν είναι πολύ διαφορετικό από αυτό που κλήθηκαν να ρυθμίσουν διαπραγματευτές το 2015, λόγω της καταστροφής του μεγαλύτερου μέρους των δυνατοτήτων εμπλουτισμού του. Επομένως καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη η άμεση σύγκριση με το JCPOA.

Ενώ οι λεπτομέρειες οποιασδήποτε συμφωνίας παραμένουν ασαφείς, η Άστον εξέφρασε την εκτίμηση ότι η στρατιωτική πίεση από μόνη της είναι απίθανο να εξασφαλίσει μια μακρόπνοη διευθέτηση.

«Το μόνο που μπορώ να πω, από την εμπειρία μου, είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν οι διαπραγματεύσεις είναι ότι οι άνθρωποι πρέπει να αισθάνονται ότι έχουν αρκετά για να αξίζει να συμμετάσχουν σε αυτές τις διαπραγματεύσεις» κατέληξε.