Ρωσία: Εξαντλείται το πλεονέκτημα ανθρώπινου δυναμικού στην Ουκρανία

Διαφημίσεις που καλύπτουν τις πινακίδες κατά μήκος των δρόμων και εμφανίζονται στα κοινωνικά δίκτυα των νέων ανδρών προσφέρουν ποσά που κόβουν την ανάσα – περισσότερα από όσα κερδίζουν πολλοί άνθρωποι σε χρόνια – μαζί με υποσχέσεις ότι θα γίνουν «ήρωες» ή θα αποκτήσουν γρήγορα τη ρωσική υπηκοότητα, αναφέρει σε ρεπορτάζ του το CNNi.

Ωστόσο, η στρατολόγηση μειώθηκε κατά 20% το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους σε σύγκριση με το 2025, και υπάρχουν ενδείξεις ότι εξακολουθεί να παραπαίει, σύμφωνα με τον εμπειρογνώμονα της ρωσικής οικονομίας Janis Kluge.

Η στρατηγική του Κρεμλίνου είναι από καιρό να ξεπεράσει την Ουκρανία σε έναν πόλεμο εξάντλησης, επωφελούμενη από τον τεράστιο πληθυσμό της και τη μεγάλη στρατιωτική βιομηχανία της, που μπορούν να στηρίξουν μια αργή, εξαντλητική εκστρατεία. Και τώρα, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να βρίσκεται στον πέμπτο χρόνο του, τα πολεμικά ταμεία του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν λαμβάνουν μια πολύ αναγκαία ώθηση χάρη στον πόλεμο με το Ιράν που αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου.

Το πρόβλημα; «Τα ρούβλια δεν πολεμούν», δήλωσε ο Νάιτζελ Γκουλντ-Ντέιβις, ανώτερος ερευνητής για τη Ρωσία και την Ευρασία στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS). Σημείωσε ότι αυτός είναι ο πρώτος πόλεμος στην ιστορία της Ρωσίας στον οποίο το κράτος πληρώνει τους πολίτες για να πολεμήσουν αντί να τους υποχρεώνει – και αυτό οδηγεί σε οικονομική πίεση και προβλήματα ανθρώπινου δυναμικού.

«Υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό το κίνητρο ενδέχεται να μην λειτουργεί πλέον αποτελεσματικά και ότι η Ρωσία έχει αρχίσει να χάνει περισσότερους στρατιώτες από όσους μπορεί να στρατολογήσει», ανέφερε ο Gould-Davies σε πρόσφατη έκθεσή του.

Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Μόσχα καταφεύγει σε όλο και πιο απελπισμένα μέτρα για να ενισχύσει τις δυνάμεις της, και ο Πούτιν πιθανότατα θα αναγκαστεί να λάβει περισσότερες αντιδημοφιλείς αποφάσεις φέτος, εάν επιθυμεί να συνεχίσει την εισβολή του στην Ουκρανία.

Εξάλλου, αν ένας πιθανός στρατιωτικός νεοσύλλεκτος δεν ήταν διατεθειμένος να δεχτεί ένα υψηλό μπόνους υπογραφής πέρυσι, δεν είναι σαφές τι θα τον έκανε να αλλάξει γνώμη τώρα, ειδικά δεδομένων των αναφορών για κακή μεταχείριση στο μέτωπο και για στρατιώτες που δωροδοκούν τους αξιωματικούς τους για να αποφύγουν την αποστολή σε αποστολές εδάφους που σημαίνουν βέβαιο θάνατο.

Η Ρωσία έχει ήδη στείλει δεκάδες χιλιάδες πρώην κρατούμενους στο μέτωπο, έχει ενισχυθεί με τρεις ξεχωριστές ομάδες στρατιωτών από τη Βόρεια Κορέα και έχει δώσει κίνητρα σε μετανάστες να ενταχθούν στο στρατό της. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόσφατα μια άλλη εκστρατεία στρατολόγησης, προσφέροντας να εξοφλήσει χρέη έως και 140.000 δολάρια για άνδρες που θα καταταγούν και που διαφορετικά θα αντιμετώπιζαν κυρώσεις για αθέτηση υποχρεώσεων.

Και η αποστράγγιση ανδρών σε στρατευσιμη ηλικία λόγω του πολέμου έχει επιπτώσεις στην υπόλοιπη ρωσική οικονομία, η οποία αντιμετωπίζει πλέον μια ευρύτερη κρίση εργατικού δυναμικού.

«Δεν είναι μόνο το πρόβλημα της εύρεσης ανθρώπων για το μέτωπο… δυσκολεύονται να βρουν ανθρώπους για να προσλάβουν», δήλωσε ο Gould-Davies στο CNNi.

Όσον αφορά συγκεκριμένα τον αμυντικό κλάδο, υπάρχουν ενδείξεις ότι λειτουργεί ήδη στο μέγιστο των δυνατοτήτων του, με τα εργοστάσια να δουλεύουν χωρίς διακοπή. Αυτό σημαίνει ότι είναι δύσκολο για τη Ρωσία να αυξήσει περαιτέρω την στρατιωτική παραγωγή, ενώ η ζήτηση για εργάτες βιομηχανίας ασκεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση στον υπόλοιπο οικονομικό τομέα.

«Ολόκληρη η ρωσική οικονομία πλήττεται από τη σοβαρότερη έλλειψη εργατικού δυναμικού στην ιστορία», δήλωσε ο Gould-Davies.

Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές δυτικών μυστικών υπηρεσιών, σχεδόν 500.000 Ρώσοι στρατιώτες έχουν χάσει τη ζωή τους στον πόλεμο, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι έχουν εγκαταλείψει τη χώρα για να αποφύγουν την επιστράτευση. Η έλλειψη εργατικού δυναμικού που προκύπτει οδηγεί σε αύξηση των μισθών, μια ακόμη πηγή πληθωρισμού στη χώρα.

«Το εργατικό δυναμικό είναι ένας πιο σπάνιος παράγοντας παραγωγής από το φυσικό κεφάλαιο ή τα χρηματοοικονομικά μέσα. Είναι επίσης πιο δύσκολο να αυξηθεί», σύμφωνα με τον Gould-Davies. «Με προσπάθεια, είναι δυνατό να χτιστεί ένα νέο εργοστάσιο ή να συγκεντρωθούν χρήματα. Αλλά το κράτος δεν μπορεί να καθορίσει το ποσοστό γεννήσεων».

Η έλλειψη εργατικού δυναμικού θα μπορούσε να αναγκάσει το Κρεμλίνο να προσλάβει περισσότερους εργαζομένους από την Ινδία, τη Βόρεια Κορέα και διάφορες αφρικανικές χώρες, προκειμένου να ανακουφίσει τις πιέσεις τόσο στον πολιτικό όσο και στον στρατιωτικό τομέα.

Σε πιο ακραία περίπτωση, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μια δεύτερη αναγκαστική επιστράτευση στρατιωτών, σε συνδυασμό με μέτρα όπως ο περιορισμός της ελευθερίας των πολιτών να εγκαταλείψουν τη χώρα – ιδίως των ανδρών σε ηλικία στρατολόγησης. Αυτό είναι κάτι που ο Πούτιν έχει επιδιώξει να αποφύγει, αφού η πρώτη «μερική επιστράτευση» αποδείχθηκε εξαιρετικά αντιδημοφιλής και οδήγησε πολλούς Ρώσους στη μετανάστευση.

«Το Κρεμλίνο θα βρεθεί σύντομα αντιμέτωπο με μια θεμελιώδη επιλογή: είτε να κλιμακώσει ριζικά τις απαιτήσεις του από την οικονομία και την κοινωνία της Ρωσίας, είτε να περιορίσει τους πολεμικούς του στόχους», προβλέπει ο Gould-Davies.

Ο πόλεμος εντείνει την οικονομική πίεση

Ορισμένοι εμπειρογνώμονες, μεταξύ των οποίων και η Μαρία Σνεγκόβαγια του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών, πιστεύουν ότι το Κρεμλίνο μπορεί να ξεπεράσει τα προβλήματα στρατολόγησης ασκώντας μεγαλύτερη πίεση στις περιφέρειες εκτός των μεγάλων πόλεων όπως η Μόσχα, ωθώντας τους φοιτητές να υπογράψουν στρατιωτικές συμβάσεις και στρατολογώντας περισσότερους αλλοδαπούς. Το γεγονός ότι ο αμυντικός τομέας πλησιάζει τη μέγιστη χωρητικότητά του δημιουργεί επίσης δυσκολίες για τον Πούτιν, αλλά «δεν είναι καταστροφικό», δήλωσε η Σνεγκόβαγια.

Από οικονομική άποψη, όμως, «η πίεση γίνεται όλο και πιο ορατή», δήλωσε η Σνεγκόβαγια στο CNNi. «Ιδιαίτερα φέτος βλέπουμε ότι το οικονομικό κόστος επιβάλλει τελικά δύσκολες συμβιβαστικές λύσεις στο Κρεμλίνο».

Σημείωσε ότι «το δημοσιονομικό βάρος της διατήρησης της πολεμικής προσπάθειας» έχει αυξηθεί, δεδομένου ότι το στρατιωτικό προσωπικό και τα έξοδα στρατολόγησης της Ρωσίας ανέρχονται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο, αντιπροσωπεύοντας το 9,5% του συνολικού ομοσπονδιακού προϋπολογισμού και το 2% του ΑΕΠ της χώρας, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις.

Η Ρωσία βιώνει στασιμότητα στην ανάπτυξη – ακόμη και ύφεση, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ορισμένων οικονομολόγων – καθώς και μαζικά κλεισίματα επιχειρήσεων και πτώση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών, ανέφερε η Σνεγκόβαγια.

Παρά την κάποια αύξηση των μισθών, τα εισοδήματα δεν έχουν συμβαδίσει με τον επίμονο πληθωρισμό. Ο επίσημος ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού τον Ιούνιο είναι 5,52%, σύμφωνα με το ρωσικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων TASS. Τα συνηθισμένα ρωσικά νοικοκυριά αντιμετωπίζουν τιμές τροφίμων που έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 18% σε σύγκριση με τον Ιανουάριο του 2024, εξωφρενικά υψηλούς λογαριασμούς κοινής ωφέλειας και μια πρόσφατη αύξηση δύο ποσοστιαίων μονάδων στον φόρο επί των πωλήσεων. Οι ουκρανικές επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές της Ρωσίας έχουν επίσης οδηγήσει σε έλλειψη βενζίνης σε ορισμένες περιοχές και σε επίμονες καθυστερήσεις στα αεροδρόμια.

Παρόλο που ο συνολικός ρυθμός πληθωρισμού έχει επιβραδυνθεί και πάλι, η Σνεγκόβαγια δήλωσε ότι το κλίμα των καταναλωτών σχετικά με το θέμα παραμένει αρνητικό.

«Αυτές οι τάσεις θα μπορούσαν… να αποδυναμώσουν την υποστήριξη για τον πόλεμο, αυξάνοντας ενδεχομένως την κοινωνική δυσαρέσκεια», δήλωσε η Σνεγκόβαγια. «Ωστόσο, το καθεστώς ενισχύει τον κατασταλτικό του μηχανισμό».

«Το Κρεμλίνο τείνει να επιμείνει στους στόχους του αντί να τους περιορίσει», προειδοποίησε η αναλύτρια.

Η Ουκρανία περνάει μπροστά στην καινοτομία

Εν τω μεταξύ, οι πρόοδοι της Ουκρανίας στον τομέα της τεχνολογίας των drones σημαίνουν ότι ο στρατός της προκαλεί πολύ περισσότερες απώλειες στη Ρωσία σε σύγκριση με τις αρχές του πολέμου.

«Οι ουκρανικές δυνάμεις επιτυγχάνουν και ξεπερνούν σε καινοτομία» στο πεδίο της μάχης, ιδίως όσον αφορά τη χρήση τακτικών drones, σύμφωνα με την αναλύτρια Kateryna Stepanenko του Ινστιτούτου Μελέτης του Πολέμου (ISW) με έδρα την Ουάσινγκτον.

Νωρίτερα φέτος, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι ισχυρίστηκε ότι οι δυνάμεις του κατέλαβαν για πρώτη φορά μια ρωσική θέση χρησιμοποιώντας αποκλειστικά drones και ρομπότ, και ότι πραγματοποίησαν περισσότερες από 22.000 μη επανδρωμένες αποστολές εδάφους με τη χρήση ρομπότ μόνο κατά τους πρώτους τρεις μήνες του 2026.

Τον Μάιο, η Ουκρανία είχε καθαρό εδαφικό κέρδος σχεδόν 100 τετραγωνικών χιλιομέτρων (39 τετραγωνικά μίλια), καθιστώντας τον δεύτερο συνεχόμενο μήνα που οι ρωσικές δυνάμεις υπέστησαν καθαρή απώλεια, σύμφωνα με τον Ουκρανό Αρχιστράτηγο Oleksandr Syrskyi.

Ο αριθμός των ρωσικών απωλειών κυμαίνεται μεταξύ 30.000 και 35.000 τον μήνα, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, αν και οι εκτιμήσεις διαφέρουν. Ο Syrskyi ισχυρίστηκε ότι τον Μάιο, οι χειριστές drone της Ουκρανίας σκότωσαν ή τραυμάτισαν περισσότερους στρατιώτες από όσους μπορούσε να στρατολογήσει η Ρωσία.

Και ενώ η πολεμική τεχνολογία της Ουκρανίας βελτιώνεται, οι ειδικοί αναφέρουν ότι ο ρωσικός στρατός έχει αποδυναμωθεί, καθώς στέλνει στο μέτωπο όλο και μεγαλύτερο αριθμό πρώην κρατουμένων και αμύητων στρατιωτών.

Οι προσπάθειες της Μόσχας να στρατολογήσει φοιτητές για τις δικές της εξειδικευμένες μονάδες drones έχουν βυθιστεί στη δυσπιστία και τις αποτυχίες, σύμφωνα με τον Στεπανένκο, αφού το ρωσικό Υπουργείο Άμυνας έστειλε ορισμένους χειριστές drones σε επίγειες επιθέσεις στο μέτωπο.

«Αυτό δημιούργησε μια πραγματικά μη βοηθητική εκστρατεία δημοσίων σχέσεων για τη στρατολόγηση δυνάμεων μη επανδρωμένων συστημάτων», είπε ο Στεπανένκο.