Το παρασκήνιο των συνομιλιών στην Ελβετία: Οι απειλές, οι «γκρίνιες» και οι όροι του Ιράν

«Η τελική συμφωνία έρχεται», είπε ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ και επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας. «Θέσαμε τα θεμέλια. Δεν έχουμε χτίσει το σπίτι, αλλά έχουμε θέσει με επιτυχία τα θεμέλια για να φτάσουμε σε μια καλή εξέλιξη για τον αμερικανικό λαό», πρόσθεσε, λέγοντας ότι υπάρχουν ακόμη πολλά να γίνουν.

«Κάναμε ακριβώς αυτό που θέλαμε να κάνουμε» τόνισε ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, αποκαλύπτοντας ότι οι ΗΠΑ πέτυχαν τέσσερις κύριους στόχους κατά τη διάρκεια των συζητήσεων με τους Ιρανούς ομολόγους τους.

Ο βασικότερος και αυτός για τον οποίο η Ουάσινγκτον είναι «πιο ενθουσιασμένη», όπως υπογράμμισε, είναι ότι οι Ιρανοί συμφώνησαν να προσκαλέσουν επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ).

«Αυτό είναι ένα σημαντικό ορόσημο για τον αμερικανικό λαό», τόνισε ο Βανς, προσθέτοντας ότι αποτελεί ένα τεράστιο βήμα προς την αποπυρηνικοποίηση του Ιράν.

Αυτό που έχουν συζητήσει οι Αμερικανοί διαπραγματευτές στην Ελβετία είναι «για μένα, μια κλασική συμφωνία Τραμπ», πρόσθεσε.

Ο Βανς αποκάλυψε επίσης ότι τα δύο μέρη θα δημιουργήσουν «μηχανισμούς συντονισμού», έναν για την επιτήρηση της κατάπαυσης του πυρός στον Λίβανο και έναν για την αποναρκοθέτηση των Στενών του Ορμούζ.

«Υπήρχαν απειλές και γκρίνιες αλλά ξεπεράστηκαν»

Ο Βανς αρνήθηκε ότι οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ κινδύνεψαν να τινάξουν στον αέρα τις διπραγματεύσεις.

«Υπήρξαν λίγες απειλές, υπήρχαν λίγες γκρίνιες, αλλά στο τέλος της ημέρας, οι συνομιλίες συνεχίστηκαν και σημειώσαμε μεγάλη πρόοδο», τόνισε χαρακτηριστικά.

Ο Τραμπ, ο οποίος πέρασε το Σαββατοκύριακο στο Καμπ Ντέιβιντ, απείλησε με νέες επιθέσεις στο Ιράν σε τηλεφωνική κλήση με το Fox News και είπε στον πρόεδρο του Ιράν να «προσέχει το στόμα του» καθώς εξελίσσονταν οι συνομιλίες. Ο Βανς παραδέχτηκε, ωστόσο, ότι αυτό προκάλεσε σύντομη διακοπή στις συνομιλίες.

Τι λέει το Ιράν για τις διαπραγματεύσεις

Η πρώτη τοποθέτηση από το Ιράν για τον πρώτο γύρο ειρηνευτικών συνομιλιών με τις ΗΠΑ στην Ελβετία ήρθε από τον εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών Εσμαίλ Μπαγκάι στο X.

Όπως τόνισε η πορεία των διαπραγματεύσεων για μια τελική ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, εξαρτώνται από τρία κύρια ζητήματα του μνημονίου κατανόησης που υπέγραψαν οι δύο χώρες την περασμένη εβδομάδα.

Αυτά είναι:

• Ο τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των ισραηλινών δυνάμεων στον Λίβανο «μέσω της δημιουργίας μηχανισμού ελέγχου των συγκρούσεων»
• Η εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων
• Η αποδέσμευση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν

Τα ζητήματα αγκάθια που πρέπει να λυθούν

Στην πραγματικότητα τα δύσκολα τώρα ξεκινούν καθώς οι τεχνικές διαπραγματεύσεις θα επικεντρωθούν στις λεπτομέρειες της συμφωνίας και όχι σε γενικόλογες αναφορές.

Αυτό και μόνο το γεγονός καθιστά τις τεχνικές διαπραγματεύσεις ακόμη πιο δύσκολες από την ίδια την πολιτική συμφωνία χωρίς να υπάρξει η διασφάλιση ότι θα λυθούν όλα τα εκκρεμή ζητήματα μέσα σε 60 μέρες. Όπως λένε κάποιοι η συμφωνία Ομπάμα του 2015 για τα πυρηνικά επετεύχθη σε περισσότερες από 60 μέρες.

Ένα από τα άλυτα σημαντικά ζητήματα είναι το εάν θα επιτραπεί στο Ιράν να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου, η τύχη του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του, το εύρος των διεθνών επιθεωρήσεων και το χρονοδιάγραμμα για την άρση των κυρώσεων.

Σχετικά με το πυρηνικό ζήτημα ο Τόμας Γουόρικ, μη μόνιμος ανώτερος συνεργάτης στο Ατλαντικό Συμβούλιο, δήλωσε στο Al Jazeera ότι «το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η αφαίρεση ή η υποβάθμιση του εμπλουτισμένου ουρανίου θα απαιτήσει αρκετές χιλιάδες ανθρώπους, πιθανώς 1.000 Αμερικανούς, να πάνε σε μερικές από τις πιο ευαίσθητες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν», αναφερόμενος στο αίτημα της Ουάσινγκτον για ρόλο στην διαδικασία αραίωση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν.

«Μηχανισμός παρακολούθησης» για τον Λίβανο

Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης τη δημιουργία ενός «μηχανισμού παρακολούθησης» που αποσκοπεί στην υποστήριξη των προσπαθειών για «να διασφαλιστεί η τήρηση του τερματισμού των στρατιωτικών επιχειρήσεων στον Λίβανο».

Ο Αμπάς Αραγτσί προειδοποίησε ήδη ότι η πρώτη πραγματική δοκιμασία της συμφωνίας θα είναι η αποτελεσματικότητα του «μηχανισμού παρακολούθησης του Λιβάνου».

Η ανακοίνωση έγινε καθώς ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ θα παραμείνει σε μια ζώνη ασφαλείας στο νότιο Λίβανο για όσο διάστημα κρίνει απαραίτητο. Η ζώνη ασφαλείας που έχει καθιερωθεί από το Ισραήλ καλύπτει περίπου 602 τετραγωνικά χιλιόμετρα ή περίπου το 6% του εδάφους του Λιβάνου.

Όπως σημειώνουν αναλυτές το αποτέλεσμα των συνομιλιών στην Ελβετία ως ένα στρατηγικό δίλημμα για το Ισραήλ.

«Η προηγούμενη εκεχειρία με τη Χεζμπολάχ ήταν διαχειριζόμενη μεταξύ των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Έδωσε στο Ισραήλ ελευθερία δράσης», λένε.

«Αλλά αυτή τη φορά, υπάρχει μια διαφορετική δυναμική... και το Ισραήλ αισθάνεται ότι θα αναγκαστεί να συμμετάσχει. Αυτή τη στιγμή, η σκέψη, ο σχεδιασμός, οι ελιγμοί στο Ισραήλ επικεντρώνονται στο πόσους συμβιβασμούς μπορεί να κάνει χωρίς να φανεί ότι κάνει παραχωρήσεις», σημειώνουν.

Το ισραηλινό Channel 12 ανέφερε ότι ένας νέος μηχανισμός αποσυμφόρησης για τον Λίβανο, που θεσπίστηκε στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του Σαββατοκύριακου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στην Ελβετία, αποκλείει το Ισραήλ και περιορίζει την ισραηλινή στρατιωτική δράση μόνο στην αντιμετώπιση «επικείμενων απειλών» και όχι στην ευρύτερη κατηγορία των «αναδυόμενων απειλών».

Άλλη μερίδα αναλυτών αμφισβητούν τον τρόπο με τον οποίο ο μηχανισμός θα έχει οποιαδήποτε επίδραση στις εξελίξεις στο Λίβανο. Ο Τζόι Χουντ, πρώην ανώτερος διπλωμάτης των ΗΠΑ, σημείωσε ότι ούτε η λιβανέζικη ούτε η ισραηλινή κυβέρνηση συμμετείχαν άμεσα στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην ανάπτυξη του μηχανισμού, παρά το γεγονός ότι τώρα αναμένεται να εφαρμόσουν οποιεσδήποτε ρυθμίσεις κατάπαυσης του πυρός.

«Έτσι, δίνεται στο Ιράν αυτό το δικαίωμα βέτο στον Λίβανο... Έτσι, το Μνημόνιο Συνεργασίας φαίνεται να λέει ότι αποδεχόμαστε τον περιφερειακό ηγετικό ρόλο του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των αντιπροσώπων του», είπε.

Από την πλευρά του ο Μαρκ Κίμιτ, πρώην αξιωματούχος του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ και απόστρατος στρατιωτικός στρατηγός, πρόσθεσε ότι η συμπερίληψη του Λιβάνου στις ευρύτερες διαπραγματεύσεις «το περιπλέκει τρομερά», όπως αναφέρει το Al Jazeera.

«Το γεγονός παραμένει ότι δεν συμβαίνει συχνά οι εξωτερικές δυνάμεις να μπορούν να λύσουν ένα εσωτερικό πρόβλημα σε μια εσωτερική σύγκρουση μεταξύ δύο διαφορετικών χωρών», πρόσθεσε.

Αυξάνεται η ναυσιπλοία στα Στενά του Ορμούζ

Στο μεταξύ ο αριθμός των πλοίων που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ αυξάνεται, αλλά εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλότερος από τα προπολεμικά επίπεδα, δήλωσε το Κέντρο Ναυτιλιακών Εμπορικών Επιχειρήσεων του Ηνωμένου Βασιλείου (UKMTO).

Η Ουάσινγκτον επέμεινε ότι η κυκλοφορία έχει αρχίσει να ρέει ελεύθερα μέσω των Στενών από τότε που υπογράφηκε το μνημόνιο κατανόησης με το Ιράν την περασμένη εβδομάδα.

Στην τελευταία του ενημέρωση, ο UKMTO ανέφερε ότι υπήρξαν 32 διελεύσεις, με τη διευκόλυνση των ΗΠΑ, τις τελευταίες 24 ώρες.

Σε κάθε περίπτωση τίποτε δεν έχει κριθεί και παρά την πρόοδο την οποία παραδέχονται και οι δύο πλευρές ότι έχει σημειωθεί. Η όλη διαδικασία είναι ακόμα πολύ λεπτή και εύθραυστη και μπορεί ανά πάσα στιγμή να καταρρεύσει.