Μπρα ντε φερ ΗΠΑ–Ιράν για πυρηνικά και εκεχειρία – Ανοιχτό το μέτωπο στον Λίβανο

Από τη μία πλευρά, η Ουάσινγκτον βλέπει πρόοδο σε ζητήματα όπως η πρόσβαση επιθεωρητών, η πορεία των τεχνικών διαπραγματεύσεων και η πιθανή αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων. Από την άλλη, η Τεχεράνη επιχειρεί να περιορίσει τις προσδοκίες, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν διαπραγματεύτηκε το πυρηνικό της πρόγραμμα και δεν ανέλαβε νέες δεσμεύσεις.

Την ίδια στιγμή, η συζήτηση ξεπερνά το πυρηνικό ζήτημα και αγγίζει ευθέως την περιφερειακή ασφάλεια. Ο Λίβανος μπαίνει στο επίκεντρο ως το πρώτο μεγάλο τεστ αποκλιμάκωσης, με τη δημιουργία μηχανισμού αποφυγής συγκρούσεων να επιχειρεί να περιορίσει τον κίνδυνο νέας ανάφλεξης. Ωστόσο, η στάση του Ισραήλ περιπλέκει την εικόνα, καθώς ο Μπενιαμίν Νετανιάχου διαμηνύει ότι οι ισραηλινές δυνάμεις διατηρούν «πλήρη ελευθερία δράσης» στον νότιο Λίβανο.

Η Ουάσινγκτον βλέπει πρόοδο, η Τεχεράνη κρατά αποστάσεις

Σε αυτό το πλαίσιο, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, χαρακτήρισε τις αρχικές συζητήσεις με τους Ιρανούς διαπραγματευτές και τους μεσολαβητές από το Πακιστάν και το Κατάρ ως «πολύ παραγωγικές 36 ώρες», επιχειρώντας να δώσει την εικόνα μιας διαδικασίας που μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερη αποκλιμάκωση.

Παράλληλα, ο Βανς συνέδεσε την πορεία των διαπραγματεύσεων με την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτό δεν θα συμβεί αν δεν υπάρξει πρόοδος στις συνομιλίες για την εκεχειρία.

Όπως υποστήριξε, «οι Ιρανοί επιτρέπουν για πρώτη φορά μετά από πολύ καιρό την είσοδο επιθεωρητών όπλων και πυρηνικών στη χώρα... και, τέλος, συνεχίζουμε να σημειώνουμε πρόοδο σε αυτές τις τεχνικές διαπραγματεύσεις».

Η δήλωση αυτή παρουσιάστηκε από την αμερικανική πλευρά ως ένδειξη σημαντικής κινητικότητας. Η απάντηση της Τεχεράνης, ωστόσο, ήταν άμεση και κινήθηκε σε διαφορετικό τόνο.

Η Τεχεράνη αρνείται νέες δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάι, ξεκαθάρισε ότι το Ιράν δεν διαπραγματεύτηκε το πυρηνικό του πρόγραμμα και δεν ανέλαβε καμία νέα δέσμευση κατά τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ στην Ελβετία, σύμφωνα με το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων IRNA.

«Η συνεργασία του Ιράν με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας θα συνεχιστεί σύμφωνα με τις ισχύουσες διαδικασίες, υπό την επιφύλαξη της έγκρισης του ιρανικού κοινοβουλίου και των αποφάσεων του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας», ανέφερε ο Μπαγκάι.

Με αυτή τη δήλωση, η Τεχεράνη επιχειρεί να χαμηλώσει τις προσδοκίες που δημιούργησαν οι αμερικανικές ανακοινώσεις. Δεν απορρίπτει πλήρως τη συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, αλλά επιμένει ότι αυτή θα συνεχιστεί μόνο στο πλαίσιο των υφιστάμενων διαδικασιών και των αποφάσεων των ιρανικών θεσμών.

Το σημείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς, βάσει νόμου που πέρασε το ιρανικό κοινοβούλιο το περασμένο καλοκαίρι, η συνεργασία με τον ΔΟΑΕ και οι επιθεωρήσεις έχουν ανασταλεί.

Το ανοιχτό ζήτημα των επιθεωρήσεων και του εμπλουτισμένου ουρανίου

Η διάσταση ανάμεσα στις δηλώσεις της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η διαδικασία. Για τις ΗΠΑ, η πιθανή επιστροφή επιθεωρητών αποτελεί ένδειξη ότι οι συνομιλίες μπορούν να παράξουν πρακτικά αποτελέσματα. Για το Ιράν, όμως, οποιαδήποτε τέτοια κίνηση πρέπει να παρουσιαστεί ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας και όχι ως μονομερής υποχώρηση.

Σύμφωνα με το IRNA, τυχόν επισκέψεις σε κατεστραμμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις, αλλά και οποιαδήποτε ρύθμιση που θα αφορά τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, θα εξαρτηθούν από ειδικό μηχανισμό που θα πρέπει να συμφωνηθεί στο πλαίσιο τελικής συμφωνίας.

Οι ίδιες πληροφορίες συνδέουν τη διαδικασία με τις διαπραγματεύσεις διάρκειας 60 ημερών, όπως προβλέπονται σε μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, οι δύο πλευρές δεν φαίνεται να έχουν καταλήξει σε τελική συμφωνία, αλλά σε ένα πλαίσιο συνέχισης των διαπραγματεύσεων.

Ο Λίβανος ως πρώτο τεστ της αποκλιμάκωσης

Πέρα από το πυρηνικό ζήτημα, οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν αγγίζουν και το μέτωπο του Λιβάνου. Μετά την πρώτη πλήρη ημέρα των επαφών, οι διαπραγματευτές συμφώνησαν στη δημιουργία ενός «deconfliction cell» (ομάδας επίλυσης συγκρούσεων) για τον Λίβανο, με στόχο να στηριχθεί η εκεχειρία και να περιοριστεί ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Τη διευκόλυνση του μηχανισμού αναλαμβάνουν το Κατάρ και το Πακιστάν, δύο χώρες που είχαν ήδη ρόλο στις συνομιλίες της Ελβετίας.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, χαρακτήρισε τη διαδικασία ως την «πρώτη πραγματική δοκιμασία» της προσπάθειας. Οι λεπτομέρειες του μηχανισμού παραμένουν περιορισμένες.

Σύμφωνα με πληροφορίες του CNNi, στόχος του θα είναι να αποτρέψει ακούσιες συγκρούσεις ανάμεσα στον ισραηλινό στρατό και τον λιβανικό στρατό, ιδιαίτερα μετά το ισραηλινό πλήγμα στο οποίο σκοτώθηκαν ένας στρατηγός και άλλοι Λιβανέζοι αξιωματικοί νωρίτερα μέσα στον μήνα.

Τότε, οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις είχαν αναφέρει ότι η κίνηση στην περιοχή «απαιτεί συντονισμό».

Το Ισραήλ κρατά αποστάσεις από τον μηχανισμό

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι αν ένας τέτοιος μηχανισμός μπορεί να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα χωρίς τη σαφή συμμετοχή ή συναίνεση του Ισραήλ. Στην κοινή δήλωση για το «deconfliction cell» δεν υπήρχε αναφορά στο Ισραήλ, ενώ παραμένει ασαφές αν ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει εγκρίνει την ιδέα.

Σε ενημέρωση των δημοσιογράφων τη Δευτέρα, ο εκπρόσωπος του γραφείου του Νετανιάχου, Ντέιβιντ Μένσερ, δεν αναγνώρισε τον μηχανισμό.

«Το Ισραήλ δεν είναι μέρος αυτού του μνημονίου κατανόησης ή των διαπραγματεύσεων με το Ιράν», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Γιατί ο μηχανισμός δεν αρκεί από μόνος του

Μηχανισμοί αποφυγής συγκρούσεων έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν σε άλλες κρίσεις. Το 2015, οι ΗΠΑ και η Ρωσία δημιούργησαν γραμμή αποφυγής συγκρούσεων στη Συρία, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος ακούσιας επαφής μεταξύ των στρατιωτικών τους δυνάμεων. Αντίστοιχο δίαυλο είχε δημιουργήσει και το Ισραήλ με τη Ρωσία την ίδια περίοδο.

Η περίπτωση του Λιβάνου, όμως, είναι πιο περίπλοκη. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο κίνδυνος μιας τυχαίας σύγκρουσης. Το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ βρίσκονται σε ενεργή αντιπαράθεση και συνεχίζουν να στοχεύουν το ένα το άλλο.

Αυτό σημαίνει ότι ένας μηχανισμός συντονισμού μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο λάθους υπολογισμού, αλλά δεν μπορεί από μόνος του να αντικαταστήσει μια πραγματική συμφωνία κατάπαυσης του πυρός με σαφείς όρους και δεσμεύσεις.

Άλλωστε, μετά την εκεχειρία του Νοεμβρίου 2024 στον Λίβανο, οι ΗΠΑ και η Γαλλία είχαν δημιουργήσει μηχανισμό παρακολούθησης υπό την ηγεσία Αμερικανού στρατηγού, με στόχο να ανοίξουν γραμμές επικοινωνίας ανάμεσα στους στρατούς του Ισραήλ και του Λιβάνου. Ο μηχανισμός αυτός βοήθησε να υπάρξουν συζητήσεις σε πολιτικό επίπεδο, αλλά δεν κατάφερε να τερματίσει αποφασιστικά τη σύγκρουση.

• Νετανιάχου: Οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν «πλήρη ελευθερία δράσης» στον Λίβανο

Ο Νετανιάχου δίνει στον στρατό «πλήρη ελευθερία δράσης»

Την ίδια ώρα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έστειλε σαφές μήνυμα ότι το Ισραήλ δεν σκοπεύει να περιορίσει τις κινήσεις του στον νότιο Λίβανο.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός δήλωσε ότι στις ισραηλινές δυνάμεις έχει παραχωρηθεί «πλήρης ελευθερία» να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε απειλή συναντήσουν στην περιοχή, επιβεβαιώνοντας ότι τα στρατεύματα θα παραμείνουν αναπτυγμένα για όσο διάστημα κριθεί απαραίτητο.

«Η οδηγία μου, καθώς και αυτή του υπουργού Άμυνας, προς τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις είναι σαφής και δεν έχει αλλάξει: Οι μαχητές μας στον νότιο Λίβανο έχουν πλήρη ελευθερία δράσης για να αποτρέψουν οποιαδήποτε άμεση ή αναδυόμενη απειλή εναντίον τους ή εναντίον των κατοίκων του Βορρά», ανέφερε ο Νετανιάχου.

«Ο ισραηλινός στρατός δεν έχει κανένα περιορισμό σε αυτό το θέμα», πρόσθεσε.

Η δήλωση αυτή περιορίζει τις προσδοκίες για άμεση αποκλιμάκωση στον Λίβανο. Από τη μία πλευρά, οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα διπλωματικό πλαίσιο που θα συνδέει το πυρηνικό ζήτημα, την εκεχειρία και την περιφερειακή σταθερότητα. Από την άλλη, το Ισραήλ εμφανίζεται αποφασισμένο να διατηρήσει πλήρη επιχειρησιακή ελευθερία στο πεδίο.