Το Κογκρέσο «τείχος» στα σχέδια Τραμπ για τα F-35 στην Τουρκία - Πώς μπορεί να τα προσπεράσει

«Θα αποφασίσουμε για τα F-35, έχουμε πολύ καλές σχέσεις. Έχουμε εξαιρετικές σχέσεις με την Τουρκία», τόνισε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός πρόεδρος στο Λευκό Παλάτι στην Άγκυρα έχοντας δίπλα του τον Τούρκο πρόεδρο.

Ο Ερντογάν με τη σειρά του δήλωσε για το ίδιο θέμα ότι «είχαμε λάβει δέσμευση για πέντε αεροσκάφη και ο πρόεδρος Τραμπ έχει επίσης δώσει τον λόγο του». Για να προσθέσει ότι πιστεύει πως θα προκύψει «ευνοϊκή απόφαση» σχετικά με τα F-35 από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.

Αίσθηση προκάλεσε η δήλωση του Τραμπ ότι «θα καταργήσουμε τις κυρώσεις CAATSA που επιβλήθηκαν στην Τουρκία. Δεν θέλουμε να επιβάλλουμε κυρώσεις στους φίλους μας». Αυτή η δήλωση είναι πιο σημαντική από την πρόθεση για την πώληση των F-35 καθώς καμία συμφωνία δεν μπορεί να γίνει χωρίς την άρση των κυρώσεων αυτών.

Πρωτοβουλία κατά της πώλησης των F-35 στο Κογκρέσο

Ήδη πριν από τις δηλώσεις Τραμπ 18 μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων είχαν στείλει επιστολή με την οποία δηλώνουν ότι είναι έτοιμα να ηγηθούν νομοθετικής πρωτοβουλίας για την παρεμπόδιση κάθε προσπάθειας της αμερικανικής κυβέρνησης να επανεντάξει την Τουρκία στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35.

Επικεφαλής της νέας αυτής πρωτοβουλίας είναι η Δημοκρατική βουλευτής, ελληνικής καταγωγής, Ντίνα Τάιτους. Η επιστολή εστάλη στους επικεφαλής της πλειοψηφίας και μειοψηφίας της Βουλής των Αντιπροσώπων την παρομονή της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου.

Στην επιστολή η Τάιτους προειδοποιεί, μεταξύ άλλων, ότι η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 «θα έφερνε την κυβέρνηση σε άμεση σύγκρουση με τις ίδιες της τις νομοθετικές υποχρεώσεις», ενώ επισημαίνει την «επιθετική στάση της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο» και την «ουσιαστική υποστήριξη προς το Αζερμπαϊτζάν στις στρατιωτικές του επιχειρήσεις κατά της Αρμενίας» ως αποδείξεις ότι η Άγκυρα δεν έχει συμπεριφερθεί ως εταίρος του ΝΑΤΟ που ενεργεί καλή τη πίστει.

Παράλληλα οι νομοθέτες ζητούν από την ηγεσία της Βουλής να καταθέσει Κοινό Ψήφισμα Αποδοκιμασίας (Joint Resolution of Disapproval) βάσει του άρθρου 216 του νόμου CAATSA, σε περίπτωση που η κυβέρνηση προχωρήσει στην επανένταξη της Τουρκίας χωρίς αξιόπιστη νομική βάση.

Η επιστολή της Τάιτους αποτελεί την τελευταία πρωτοβουλία από μέλη του Κογκρέσου ώστε να μην γίνει η πώληση των F-35 στη Τουρκία. Την περασμένη εβδομάδα, η ίδια κατέθεσε κοινό ψήφισμα απόρριψης με στόχο να εμποδιστεί η προτεινόμενη πώληση κινητήρων General Electric F110-GE-129E/F, ύψους 700 εκατομμυρίων δολαρίων, για το πρόγραμμα του τουρκικού μαχητικού αεροσκάφους KAAN.

Τι είναι οι κυρώσεις CAATSA

Το Άρθρο 231 του νόμου CAATSA απαγορεύει σε οποιοδήποτε πρόσωπο να προβαίνει εν γνώσει του σε σημαντική συναλλαγή με πρόσωπο ή οντότητα που ανήκει ή ενεργεί για λογαριασμό των τομέων άμυνας ή πληροφοριών της κυβέρνησης της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Όταν ενεργοποιείται το Άρθρο 231, ο πρόεδρος των ΗΠΑ υποχρεούται να επιβάλει τουλάχιστον πέντε από τις δώδεκα κυρώσεις που προβλέπονται στο Άρθρο 235 του CAATSA.

Βάσει της αμερικανικής νομοθεσίας, ένας πρόεδρος δεν μπορεί να άρει οριστικά και πλήρως τις κυρώσεις του νόμου CAATSA χωρίς να ακολουθηθούν συγκεκριμένες διαδικασίες στο Κογκρέσο. Οι ΗΠΑ επέβαλαν στην Τουρκία τις κυρώσεις του νόμου CAATSA (Νόμος για την Αντιμετώπιση των Αντιπάλων της Αμερικής Μέσω Κυρώσεων) το 2020 ύστερα από την αγορά του ρωσικού συστήματος S400.

Συγκεκριμένα ο Νόμος περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας του 2020 απαγορεύει ρητά στις Ηνωμένες Πολιτείες τη μεταφορά μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η Άγκυρα δεν διαθέτει πλέον το σύστημα S-400 και η κυβέρνηση βεβαιώσει το Κογκρέσο ότι η Τουρκία το έχει απομακρύνει.

Η πιθανή άρση των κυρώσεων θεωρείται καθοριστικής σημασίας για την Άγκυρα, καθώς θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο όχι μόνο για την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35, αλλά και για την προμήθεια και άλλων αμερικανικών οπλικών συστημάτων.

Πώς μπορεί να κινηθεί ο Τραμπ

Το ερώτημα που χρειάζεται να απαντηθεί είναι πώς ο Τραμπ θα μπορέσει να ξεπεράσει τα εμπόδια που υπάρχουν για την πώληση των F-35 στην Τουρκία αλλά πώς η Άγκυρα θα καταφέρει να «ξεφορτωθεί» τους S400 χωρίς να προκαλέσει την αντίδραση της Μόσχας δεδομένων των στενών δεσμών που έχουν οι δύο χώρες όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και στον οικονομικό τομέα.

Ένα πιθανό σενάριο είναι η κυβέρνηση Τραμπ να αρχίσει να επανερμηνεύει την εφαρμογή των κυρώσεων υποστηρίζοντας ότι οι συνθήκες που οδήγησαν στην ένταξη της Τουρκίας στη μαύρη λίστα δεν υφίστανται πλέον, εξηγεί ο Αλπέρ Κοσκούν, πρώην Τούρκος διπλωμάτης που πλέον συνεργάζεται με το Carnegie Endowment for International Peace, στο Middle East Eye.

Μια επιλογή που έχει κερδίσει έδαφος τις τελευταίες εβδομάδες είναι η μεταφορά του ρωσικής κατασκευής συστήματος σε τρίτη χώρα, αν και δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμη κάποια συμφωνία. Η Τουρκία διατηρεί στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο εξωτερικό, μεταξύ άλλων στο Κατάρ, τη Σομαλία και στα Κατεχόμενα στην Κύπρο.

Ο ίδιος αναφέρει ότι ο Τραμπ μπορεί να είναι σε θέση να εκδώσει μια απαλλαγή, αλλά δεν είναι σαφές αν θέλει να ακολουθήσει αυτήν την οδό αντί να συνεργαστεί με συμμάχους σε ένα Κογκρέσο το οποίο προσώρας εξακολουθεί να ελέγχεται από τους Ρεπουμπλικάνους.

Στην εξίσωση αυτή υπάρχει και ο παράγοντας χρόνος καθώς δεν είναι αρκετός, ενώ υπάρχει πάντα ο κίνδυνος μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, οι Δημοκρατικοί μπορεί να έχουν τον έλεγχο και τα δύο σώματα.

Ο παράγοντας Νετανιάχου

Στο κάδρο υπάρχει και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, ένας άλλος στενός σύμμαχος των ΗΠΑ ο οποίος έχει επανειλημμένα εκφράσει την αντίθεσή του με την πώληση F-35 στην Τουρκία. Μάλιστα σε συνέντευξή του στο CNNi λίγες ώρες μετά τη δήλωση προθέσεων Τραμπ δήλωσε ότι δεν είναι «φιλική χώρα προς τις ΗΠΑ».

Στη συνέντευξή του ο Νετανιάχου προειδοποίησε ότι η πώληση των πιο προηγμένων αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών «δεν καθιστά την Τουρκία φιλικό κράτος προς τις Ηνωμένες Πολιτείες».

«Δεν αποτελεί ακριβώς υπόδειγμα συμμάχου των Ηνωμένων Πολιτειών», πρόσθεσε ο Νετανιάχου.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός αποκάλυψε ακόμη ότι παρότρυνε άμεσα τον Τραμπ να μην πουλήσει τα αεροσκάφη στην Τουρκία, επισημαίνοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα «κατέστρεφε την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή».

Σε κάθε περίπτωση όλα είναι στον αέρα παρά τα διθυραμβικά δημοσιεύματα στα τουρκικά ΜΜΕ που μιλούν για νέο κεφάλαιο στις σχέσεις Ουάσιγκτον - Άγκυρας και για πανικό του Νετανιάχου.