CNNi: Οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν κατηγορούν την ηγεσία της χώρας για «πραξικόπημα»

Το ρεπορτάζ του CNNi, είναι χαρακτηριστικό: Καθώς ο Πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν περπατούσε δίπλα στο φέρετρο του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στην Τεχεράνη την περασμένη εβδομάδα, μερικοί από τους ντυμένους στα μαύρα πενθούντες που τον περιβάλλαν φώναζαν όχι προς τιμήν του εκλιπόντος ηγέτη, αλλά απευθείας εναντίον του: «Θάνατος σε αυτόν που συμβιβάζεται».

Όχι μακριά από εκείνο το σημείο, ο Αμπάς Αραγκτσί, ο κορυφαίος διπλωμάτης του Ιράν που διαπραγματεύτηκε την κατάπαυση του πυρός με την κυβέρνηση Τραμπ και πέτυχε την άρση ορισμένων κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την κηδεία, αφού ένας όχλος τον λιθοβόλησε εν μέσω συνθημάτων θανάτου που τον κατηγορούσαν ότι είναι «προδότης και πουλημένος».

Η εχθρότητα που εκδηλώθηκε εναντίον ανώτερων αξιωματούχων κατά τη διάρκεια της κηδείας αντανακλά μια θεωρία που κερδίζει έδαφος εδώ και μήνες στις πιο ριζοσπαστικές παρατάξεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας: ότι οι ηγέτες του Ιράν σε καιρό πολέμου, οι οποίοι διαπραγματεύτηκαν και υπέγραψαν τη συμφωνία με την Ουάσινγκτον, οργανώνουν ένα «ήπιο πραξικόπημα» εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας και των επαναστατικών ιδανικών της, ενώ ο νέος ανώτατος ηγέτης παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατος από φόβο για τη ζωή του – ή, όπως έχουν υποδείξει ορισμένοι, επειδή είναι ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του.

Οι σκληροπυρηνικές φατρίες που παρευρέθηκαν μαζικά στην κηδεία πιστεύουν ότι, αντί να εκδικηθούν τη δολοφονία του Χαμενεΐ, οι ιρανοί αξιωματούχοι παραδόθηκαν υπογράφοντας μια συμφωνία που αψηφά τις διαταγές του Ανώτατου Ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιου και διαδόχου του εκλιπόντος ηγέτη. Ωστόσο, ο Χαμενεΐ παραμένει κρυμμένος από τα μάτια του κοινού, χωρίς να απευθύνεται απευθείας στον λαό ούτε να επιβάλλει ορατά την εξουσία του, ακόμη και ενώ οι αξιωματούχοι διαπραγματεύονται ή κυβερνούν στο όνομά του.

Οι σκληροπυρηνικοί έχουν κατηγορήσει την επίσημη ηγεσία του Ιράν – εκείνους που διοικούν και εκπροσωπούν τη χώρα, καθώς ο Χαμενεΐ παραμένει κρυμμένος – ότι συνωμοτούν για να εδραιώσουν την εξουσία τους, αναστέλλοντας τη λειτουργία του κοινοβουλίου, αγνοώντας τις εντολές του στις διαπραγματεύσεις και προσπαθώντας να διαλύσουν τις νυχτερινές διαδηλώσεις στους δρόμους, οι οποίες είχαν καταστεί ισχυρή βάση εξουσίας για τους φονταμενταλιστές.

«Προειδοποίηση προς τον λαό του Ιράν: Μήπως ετοιμάζεται πραξικόπημα;» ρώτησε ο Μαχμούντ Ναμπαβιάν, ένας φανερά ριζοσπαστικός βουλευτής, ημέρες πριν από την κηδεία του Χαμενεΐ.

«Σε αυτές τις στιγμές αποχαιρετισμού του μαρτυρικού Ιμάμη (Χαμενεΐ), υψώνουμε το λάβαρο της εκδίκησης για το αίμα του και παραμένουμε αταλάντευτοι ενάντια στο πραξικόπημα», έγραψε λίγες ημέρες αργότερα.

Εν απουσία του Μοτζτάμπα, ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο Πεζεσκιάν και ο Αραγκτσί έχουν αναδειχθεί στα πιο ορατά πρόσωπα που διευθύνουν το μεταπολεμικό Ιράν. Χωρίς πρόσβαση στον νέο ανώτατο ηγέτη, οι σκληροπυρηνικοί που είναι δυσαρεστημένοι με την απόδοσή τους τους έχουν κατηγορήσει ότι σχεδιάζουν πραξικόπημα, όπως δήλωσε στο CNNi ο Αράς Αζίζι, ειδικός για το Ιράν που ζει στις ΗΠΑ και συγγραφέας του βιβλίου «What Iranians Want» («Τι θέλουν οι Ιρανοί»).

«Η συνεχιζόμενη απουσία του Μοτζτάμπα σημαίνει ότι δεν έχουν πρόσβαση σε αυτόν και επίσης ότι ο Γκαλιμπάφ και οι σύμμαχοί του έχουν ουσιαστικά την εξουσία στη χώρα… οι ακραίοι σκληροπυρηνικοί έχουν επομένως κατηγορήσει τον Γκαλιμπάφ και τον Πεζεσκιάν ότι σχεδιάζουν ένα “πραξικόπημα” εναντίον του Μοτζτάμπα», είπε ο Αζίζι.

«Εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σας»

Παρά τις ευρείες εκκλήσεις για ενότητα σε καιρό πολέμου σε ολόκληρο το Ιράν, η μεγαλοπρεπής κηδεία του Χαμενεΐ, που διήρκεσε μια εβδομάδα, αποτέλεσε μια ισχυρή βιτρίνα για τους πιο σκληροπυρηνικούς υποστηρικτές της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Αξιοποίησαν την ευκαιρία για να εντείνουν τα αιτήματά τους για εκδίκηση του ηγέτη τους μέσω νέου πολέμου με την Ουάσινγκτον και να δηλώσουν την απόρριψή τους για οποιαδήποτε συμφωνία με τον Τραμπ.

Η επιθυμία τους φαίνεται πλέον να έχει εκπληρωθεί. Μια εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ κατέρρευσε σχεδόν ολοσχερώς αυτή την εβδομάδα, αφού η Επαναστατική Φρουρά εξαπέλυσε επιθέσεις κατά πλοίων στο Στενό του Ορμούζ, προκειμένου να επιβάλει τον έλεγχό της στη θαλάσσια οδό. Αυτό προκάλεσε αντίποινα χτυπήματα από την Ουάσινγκτον και νέες απαιτήσεις από τους ιρανούς σκληροπυρηνικούς να καταργηθεί η εκεχειρία.

Τις εβδομάδες πριν ξεσπάσουν οι εχθροπραξίες, οι σκληροπυρηνικοί έστρεψαν την οργή τους εναντίον των ηγετών που υπέγραψαν τη συμφωνία με τις ΗΠΑ.

«Κύριε Πρόεδρε, αν οι όροι του ηγέτη δεν εκπληρωθούν, τότε θα είμαστε εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σας», προειδοποίησε ο Μοχάμαντ Αλί Μπακσί, ένας συνδεδεμένος με τους κύκλους ασφαλείας «Μαντά» –δηλαδή θρησκευτικός τραγουδιστής πιστός στο ιρανικό καθεστώς– τον Πεζεσκιάν κατά τη διάρκεια μιας τελετής. «Θα σας κάνουμε την ζωή κόλαση», είπε χαρακτηριστικά.

Η ανοιχτή απειλή για τη δολοφονία του προέδρου δέχτηκε ευρεία κριτική, αλλά δεν είναι γνωστό ο Μπακσί να αντιμετώπισε οποιεσδήποτε νομικές συνέπειες.

Μεταξύ των άλλων αξιωματούχων που βρίσκονται υπό αυστηρή παρακολούθηση συγκαταλέγεται ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν με τις ΗΠΑ, ο Γκαλιμπάφ, πρώην διοικητής της Επαναστατικής Φρουράς με βαθιά πολιτική εμπειρία, του οποίου τα προσόντα του επέτρεψαν να αναλάβει ηγετικό ρόλο κατά τη διάρκεια του πολέμου, αναδεικνύοντάς τον ως τον de facto κύριο ηγέτη του καθεστώτος με ευρεία αποδοχή.

«Προσπαθούν να αναδείξουν τον ρόλο του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, μειώνοντας παράλληλα τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη και του κοινοβουλίου», δήλωσε ο Καμράν Γκαζανφάρι, ένας σκληροπυρηνικός βουλευτής, σε βιντεοδήλωση στις αρχές Ιουλίου, αναφερόμενος στο γεγονός ότι το συμβούλιο αποφασίζει πλέον για τα πιο ευαίσθητα θέματα της χώρας σε καιρό πολέμου. «Αυτό είναι το πολιτικό πραξικόπημα που έχουν σχεδιάσει και το οποίο υλοποιούν βήμα προς βήμα.»

Ο παραγκωνισμός των σκληροπυρηνικών

Την Τρίτη, ο Ναμπαβιάν, ο σκληροπυρηνικός βουλευτής που αντιτίθεται σθεναρά στη συμφωνία και υπήρξε μία από τις κύριες φωνές που προειδοποιούσαν για «πραξικόπημα», απομακρύνθηκε από τη θέση του στην Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του Κοινοβουλίου, μαζί με έναν άλλο βουλευτή που επικρίνει τη συμφωνία.

Ο Ναμπαβιάν, ο οποίος ήταν μέλος της ιρανικής διαπραγματευτικής αντιπροσωπείας πριν στραφεί εναντίον των συνομιλιών και προσπαθήσει να υπονομεύσει τη συμφωνία διαρρέοντας το κείμενο στα ΜΜΕ πριν από την υπογραφή της τον περασμένο μήνα, ισχυρίστηκε ότι η ιρανική διαπραγματευτική ομάδα παραβίαζε τις «κόκκινες γραμμές» του ανώτατου ηγέτη στις συνομιλίες της με τις ΗΠΑ. Το CNN δεν κατάφερε να επικοινωνήσει με τον Ναμπαβιάν για να λάβει σχόλιο.

Ο ίδιος και άλλοι συμμερίζονται τις απόψεις του «Jebhe-ye Paydari» (Μέτωπο Αντοχής), τα σκληροπυρηνικά μέλη του οποίου περιγράφονται συχνά από παρατηρητές ως «υπερ-επαναστάτες». Θεωρούν τους εαυτούς τους ως τους φύλακες των αξιών της επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τον φιλοδυτικό μονάρχη και εγκαθίδρυσε μια ισλαμική θεοκρατία.

Εμπειρογνώμονες αναφέρουν ότι οι εμφανείς ηγέτες του Ιράν προσπαθούν ενεργά να τους περιθωριοποιήσουν.

«Βλέπουμε τον Γκαλιμπάφ να ασκεί επιρροή για να παραγκωνίσει αυτά τα σκληροπυρηνικά στοιχεία», δήλωσε στο CNNi ο Χαμιντρέζα Αζίζι, επισκέπτης ερευνητής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας. «Είναι πολύ δαπανηροί για το σύστημα και φέρνουν τις αντιπαλότητές τους στο προσκήνιο, ειδικά καθώς η κατάσταση στο Ιράν γίνεται ασταθής».

Ο αριθμός τους είναι μικρός, αλλά κατέχουν θέσεις με μεγάλη επιρροή σε ολόκληρη τη χώρα, μεταξύ άλλων στο κοινοβούλιο και στον εθνικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα IRIB, ο οποίος ξεκίνησε τις δικές του εκστρατείες εναντίον του προέδρου.

Δεν είναι σαφές πόση υποστήριξη διαθέτει η ομάδα αυτή, αλλά μία από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητές της – ο πρώην επικεφαλής της εθνικής ασφάλειας Σαΐντ Τζαλίλι – συγκέντρωσε πάνω από 13 εκατομμύρια ψήφους στις εκλογές του 2024, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση. Ο πληθυσμός του Ιράν ανέρχεται σε περίπου 93 εκατομμύρια.

Κατά τη διάρκεια των μηνών του πολέμου και της διπλωματίας με το Ιράν, ο Τραμπ έχει περιγράψει επανειλημμένα την Ισλαμική Δημοκρατία ως «σοβαρά διχασμένη», υποστηρίζοντας ότι οι εσωτερικές διαιρέσεις έχουν εμποδίσει την επίτευξη οποιασδήποτε συμφωνίας. Ωστόσο, παρά τις εμφανείς διαφωνίες μεταξύ των νέων ηγετών και των σκληροπυρηνικών, οι παρατηρητές αναφέρουν ότι το καθεστώς παραμένει ενωμένο γύρω από έναν βασικό στόχο: τον τερματισμό του πολέμου με όρους που θα εξασφαλίζουν την άρση των κυρώσεων και θα διατηρούν τον έλεγχο της Τεχεράνης επί του Στενού του Ορμούζ.

Παρ’ όλα αυτά, η συνεχιζόμενη απουσία του Χαμενεΐ, η υπό όρους υποστήριξή του στην εκεχειρία, η αυξανόμενη ενδυνάμωση της Επαναστατικής Φρουράς και η μαζική συμμετοχή στην κηδεία του πατέρα του έχουν ενθαρρύνει τους σκληροπυρηνικούς, οι οποίοι αντίθετα προωθούν πλέον τη δική τους επιθετική ατζέντα για τη συνέχιση του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

«Η πρότασή μου είναι να πάμε σε μία από τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, όπου βρίσκονται εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες από αυτούς τους Αμερικανούς τρομοκράτες», δήλωσε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ιράν και σκληροπυρηνικός Μανουτσέρ Μοτάκι σε τηλεοπτική συνέντευξη την Τετάρτη. «Θα αρκούσε να πάρουμε 100 στρατιώτες και να τους φέρουμε πίσω στο Ιράν.»