Πέθανε ο Ζου Ρονγκτζί ο πρώην πρωθυπουργός που έκανε την Κίνα οικονομική υπερδύναμη

Ο Ζου, ο οποίος διετέλεσε πρωθυπουργός από το 1998 έως το 2003, πέθανε λόγω ασθένειας στο Πεκίνο το πρωί της Τετάρτης (12/8), σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua.

Γνωστός ως ο «τσάρος της οικονομίας» της Κίνας οδήγησε τη χώρα στην υιοθέτηση της απελευθέρωσης της αγοράς και της παγκοσμιοποίησης, κατευθύνοντας τη μετάβασή της από μια καθυστερημένη οικονομία κεντρικού σχεδιασμού σε μια πιο ανοιχτή οικονομία φιλική προς την αγορά.

Κατά μία έννοια, ο θάνατός του σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής οικονομικής αισιοδοξίας για πολλούς Κινέζους που έγιναν μάρτυρες του ριζικού μετασχηματισμού της χώρας τους κατά τα χρόνια των μεταρρυθμίσεων. Εκείνες οι μεταρρυθμίσεις οδήγησαν σε τεράστια μείωση της φτώχειας, στην ραγδαία ανάπτυξη της μεσαίας τάξης και στον έντονο ανταγωνισμό των ξένων εταιρειών για πρόσβαση στην κερδοφόρα κινεζική αγορά.

Πλέον, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου χάνει τη δυναμική της μετά από δεκαετίες πρωτοφανούς ανάπτυξης, η οποία καθοδηγήθηκε από ηγέτες όπως ο Ζου, ο οποίος υλοποίησε με θάρρος το όραμα του ανώτατου ηγέτη Ντενγκ Σιαοπίνγκ για «μεταρρύθμιση και άνοιγμα».

Στην επίσημη ανακοίνωση για τον θάνατό του, το κυβερνών Κομμουνιστικό Κόμμα εξήρε τον ρόλο του Ζου κατά τη διάρκεια μιας «κρίσιμης φάσης», όταν η χώρα πραγματοποιούσε τη «μετάβαση από μια οικονομία σχεδιασμού σε μια σοσιαλιστική οικονομία της αγοράς». Επισημάνθηκε επίσης η «βαθιά αγάπη» του Ζου για τον λαό.

«Τόνιζε ότι οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι πρέπει πάντα να έχουν κατά νου πως είναι δημόσιοι λειτουργοί· οφείλουν να έχουν το θάρρος να λένε την αλήθεια χωρίς τον φόβο μήπως προσβάλουν τους άλλους (και) να αποφεύγουν τα ειδικά προνόμια... καταβάλλοντας παράλληλα κάθε προσπάθεια για την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων προς όφελος του λαού», ανέφερε η ανακοίνωση.

Καθοριστικός ο ρόλος του

Ο Ζου καθόρισε την οικονομική πολιτική της Κίνας για περισσότερο από μία δεκαετία, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, αρχικά ως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και στη συνέχεια ως πρωθυπουργός υπό την ηγεσία του εκλιπόντος ηγέτη Τζιανγκ Ζεμίν, ο οποίος πέθανε στα τέλη του 2022.

Ως τεχνοκράτης, ο Ζου προώθησε μια σειρά επώδυνων αλλά αναγκαίων μεταρρυθμίσεων για την απελευθέρωση της οικονομίας, οι οποίες κυμαίνονταν από τη ριζική αναμόρφωση του δημοσιονομικού και φορολογικού συστήματος της χώρας έως τη δραστική αναδιάρθρωση του διογκωμένου κρατικού τομέα.

Σε διεθνές επίπεδο, έμεινε γνωστός κυρίως επειδή ηγήθηκε της διαδικασίας ένταξης της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάπτυξη με διψήφια ποσοστά που τροφοδότησε την άνοδο της Κίνας σε μείζονα παγκόσμια δύναμη.

«Είτε υπάρχει ναρκοπέδιο είτε άβυσσος μπροστά μου, θα προχωρήσω χωρίς δισταγμό και θα δώσω τον καλύτερό μου εαυτό μέχρι να πεθάνω», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά σε συνέντευξη Τύπου το 1998, αφού ανέλαβε καθήκοντα πρωθυπουργού – της δεύτερης σημαντικότερης ηγετικής θέσης στη χώρα.

Η πορεία του μέχρι τα υψηλά κλιμάκια της εξουσίας

Γεννημένος στη νότια επαρχία Χουνάν, ο Ζου αποφοίτησε από το φημισμένο Πανεπιστήμιο Τσινγκχούα της Κίνας με πτυχίο ηλεκτρολόγου μηχανικού και ξεκίνησε την επαγγελματική του σταδιοδρομία στην κρατική υπηρεσία σχεδιασμού.

Όπως συνέβη με πολλούς της γενιάς του, η πρώιμη σταδιοδρομία του Ζου ανατράπηκε από τις πολιτικές αναταράξεις της εποχής του Μάο Τσετούνγκ. Αποβλήθηκε από το Κομμουνιστικό Κόμμα στα τέλη της δεκαετίας του 1950 επειδή άσκησε κριτική στις οικονομικές πολιτικές της κυβέρνησης, ενώ υπέστη εκ νέου διώξεις κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης του Μάο, μία δεκαετία αργότερα.

Μετά τον θάνατο του Μάο αποκαταστάθηκε πολιτικά και του επετράπη να επανενταχθεί στο κόμμα. Ανελίχθηκε μέσα από μια σειρά οικονομικών αξιωμάτων μέχρι να γίνει δήμαρχος της Σαγκάης το 1988, όπου το έργο του τράβηξε την προσοχή του Ντενγκ. Το 1991, επιλέχθηκε να αναλάβει τη διαχείριση της οικονομίας ως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και επτά χρόνια αργότερα έγινε πρωθυπουργός.

Κατάφερε να χαλιναγωγήσει τον καλπάζοντα πληθωρισμό, αναμόρφωσε το νομισματικό σύστημα και θωράκισε την κινεζική οικονομία απέναντι στην ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση του 1997.

Ωστόσο, οι τολμηρές μεταρρυθμιστικές του πολιτικές προκάλεσαν συχνά αντιδράσεις.

Οι προσπάθειές του για τον εξορθολογισμό των μη αποδοτικών κρατικών επιχειρήσεων οδήγησαν στην απόλυση περίπου 40 εκατομμυρίων εργαζομένων. Η πρωτοβουλία του να εντάξει την Κίνα στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) δέχθηκε επίσης σφοδρή κριτική από αξιωματούχους, οι οποίοι τον κατηγόρησαν ότι προέβη σε υπερβολικές παραχωρήσεις – ορισμένοι μάλιστα τον κατηγόρησαν ότι «ξεπούλησε» τη χώρα.

Τελικά διέψευσε τους επικριτές του. Η ένταξη στον ΠΟΕ αποτέλεσε σταθμό για την ενσωμάτωση της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με τους αναλυτές, καθώς άνοιξε τη χώρα σε περισσότερο διεθνές εμπόριο και επενδύσεις, πυροδοτώντας πρωτοφανή ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια.

Στον πρόλογο μιας συλλογής κειμένων και ομιλιών του Zhu, ο αείμνηστος Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρι Κίσινγκερ, χαρακτήρισε τον πρώην πρωθυπουργό ως άνθρωπο με «οξύνοια», ο οποίος «διαχειρίστηκε ένα από τα σημαντικότερα μεταρρυθμιστικά προγράμματα στη σύγχρονη ιστορία».