Πέντε χρόνια μετά τη νίκη των Ταλιμπάν, το Αφγανιστάν εξακολουθεί να χάνει

Το Αφγανιστάν αποτέλεσε κεντρικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, με τους Αμερικανούς φορολογούμενους να πληρώνουν 2,3 τρισεκατομμύρια δολάρια για τον 20ετή πόλεμό. Σύμφωνα με το CNNi, το Αφγανιστάν και ο λαός του έχουν σε μεγάλο βαθμό «χαθεί» από την δημοσιότητα, παρά τη σύγκλιση ανθρωπογενών και φυσικών κρίσεων που έχουν οδηγήσει εκατομμύρια παιδιά στην πείνα και έχουν στερήσει από τις γυναίκες και τα κορίτσια τα πιο θεμελιώδη δικαιώματά τους.

Η ανθρωπιστική βοήθεια προς το Αφγανιστάν -την οποία χρειάζεται περίπου το 45% του πληθυσμού- έχει μειωθεί δραματικά από τους διεθνείς δωρητές από τότε που οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία, με τις γυναίκες και τα κορίτσια να επωμίζονται το κύριο βάρος αυτών των περικοπών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, κάποτε ο κορυφαίος πάροχος βοήθειας στο Αφγανιστάν, δεν κατατάσσονται πλέον καν στους πέντε κορυφαίους δωρητές.

Η κατακόρυφη μείωση της βοήθειας έρχεται καθώς οι Ταλιμπάν εξαπολύουν μια συνεχή επίθεση στα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών, διαβρώνοντας τη νομική προστασία και αφαιρώντας τους συστηματικά την ελευθερία δράσης στο πλαίσιο ενός συστήματος που οι ειδικοί έχουν περιγράψει ως «απαρτχάιντ φύλου». Οι προσπάθειές τους έχουν σβήσει με επιτυχία τον μισό πληθυσμό από τη δημόσια ζωή και έχουν καταστήσει το Αφγανιστάν ένα από τα πιο επικίνδυνα μέρη στον κόσμο για να είσαι γυναίκα.

«Είναι κόλαση να είσαι γυναίκα στο Αφγανιστάν»

«Για να είμαι ειλικρινής, είναι κόλαση αν είσαι γυναίκα στο Αφγανιστάν», δήλωσε στο CNNi ο John Sopko, πρώην Ειδικός Γενικός Επιθεωρητής για την Ανασυγκρότηση του Αφγανιστάν.

«Και δεν βλέπω τη διεθνή κοινότητα, σίγουρα δεν βλέπω αυτήν την κυβέρνηση -την κυβέρνηση Τραμπ- να κάνει οτιδήποτε γι' αυτό. Αν μη τι άλλο, δημιουργούν μεγαλύτερο χάος για τους φτωχούς του Αφγανιστάν», πρόσθεσε ο Sopko, αναφερόμενος στον τερματισμό από τον πρόεδρο των ΗΠΑ σχεδόν όλων των ανθρωπιστικών και αναπτυξιακών συμβάσεων της USAID στο Αφγανιστάν στις αρχές του 2025, ο οποίος διέκοψε περισσότερα από 1,7 δισεκατομμύρια δολάρια σε προγραμματισμένη βοήθεια.

Το Αφγανιστάν είναι πλέον η μόνη χώρα στη γη όπου τα κορίτσια αποκλείονται από την εκπαίδευση μετά την έκτη δημοτικού. Η απαγόρευση ισχύει για αρκετό καιρό ώστε μια ολόκληρη ομάδα κοριτσιών να έχει περάσει την εφηβεία χωρίς να πατήσει το πόδι της σε τάξη γυμνασίου.

H UNESCO εκτιμά ότι 2,4 εκατομμύρια κορίτσια αποκλείονται επί του παρόντος από το σχολείο.

Οι γυναίκες έχουν επίσης απαγορευτεί από τις περισσότερες θέσεις εργασίας, έχουν διαταχθεί να φορούν μάσκες προσώπου σε δημόσιους χώρους και έχουν απαγορευτεί να ταξιδεύουν σε μεγάλες αποστάσεις χωρίς άνδρα συνοδό.

Η υπηρεσία του ΟΗΕ για τις Γυναίκες αναφέρει ότι οι μισές Αφγανές γυναίκες φεύγουν πλέον από το σπίτι μόνο μία ή δύο φορές το μήνα, με απομόνωση που οδηγεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ψυχικής υγείας. Επτά στις 10 γυναίκες περιγράφουν πλέον την ψυχική τους υγεία ως «κακή» ή «πολύ κακή», ανέφερε ο οργανισμός.

Η Mahbouba Seraj, μία από τις λίγες Αφγανές ακτιβίστριες που παρέμειναν στην Καμπούλ μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, δήλωσε στο CNNi ότι σκέφτεται να εγκαταλείψει τη χώρα λόγω της ραγδαίας επιδεινούμενης κατάστασης για τις γυναίκες.

«Δεν μπορώ να συνεχίσω να εργάζομαι έτσι επειδή δεν έχω βοηθήσει καμία από τις Αφγανές γυναίκες που με χρειάζονταν. Δεν μπόρεσα να το κάνω επειδή κανείς δεν μου το επιτρέπει. Και οι γυναίκες... όλα τους τα δικαιώματα έχουν αφαιρεθεί. Και αν κάποιος πει κάτι γι' αυτό, κάνουμε λάθος. Δεν υποτίθεται ότι πρέπει να το λέμε, αλλά αυτό ακριβώς συνέβη», είπε η Seraj.

Εν τω μεταξύ, η βία κατά των γυναικών έχει ουσιαστικά αποποινικοποιηθεί. Τον Μάρτιο, οι Ταλιμπάν εξέδωσαν διάταγμα που επιτρέπει στους άνδρες να χτυπούν τις συζύγους τους, εφόσον δεν σπάνε κόκαλα ή δεν αφήνουν ορατές, διαρκείς πληγές.

Ένα άλλο διάταγμα δυσκολεύει σημαντικά τις γυναίκες να εγκαταλείψουν τον γάμο τους, ενώ παράλληλα αφαιρεί την ελάχιστη νόμιμη ηλικία γάμου, η οποία ήταν τα 16 έτη. Ειδικοί σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη Διεθνή Αμνηστία και την Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού προειδοποιούν ότι το διάταγμα νομιμοποιεί τον γάμο παιδιών, ο οποίος αυξάνεται σταθερά από τότε που οι Ταλιμπάν ανέλαβαν ξανά την εξουσία.

Τα παιδιά πληρώνουν το τίμημα μαζί με τις μητέρες τους

Ένα στα δέκα παιδιά στο Αφγανιστάν υποφέρει από οξύ υποσιτισμό, σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε η φιλανθρωπική οργάνωση Save the Children αυτή την εβδομάδα. Περισσότερα από έντεκα εκατομμύρια παιδιά προβλέπεται να χρειαστούν ανθρωπιστική βοήθεια φέτος, σύμφωνα με τη UNICEF, αλλά σχεδόν 600 εγκαταστάσεις υγείας έχουν κλείσει λόγω των περικοπών.

Σε μια δυσπρόσιτη περιοχή στο βόρειο Αφγανιστάν, η Save the Children είναι ο μόνος πάροχος υγειονομικής περίθαλψης για 10.000 άτομα.

Η ανθρωπιστική παρέμβαση από μόνη της δεν είναι σε θέση να βελτιώσει αυτή την τρομερή κατάσταση. Η οικονομία του Αφγανιστάν προσφέρει στις γυναίκες και τις οικογένειες ελάχιστη βοήθεια.

Η αμφιλεγόμενη «πάταξη» της παραγωγής οπίου

Οι περισσότεροι Αφγανοί επιβιώνουν από το άτυπο εμπόριο καθώς προσπαθούν να διαχειριστούν τη συρρίκνωση των υπηρεσιών και τους αυστηρότερους περιορισμούς στην ικανότητα των γυναικών να εργαστούν.

Κατά τη διάρκεια των ετών κατοχής από τις αμερικανικές και ΝΑΤΟικές δυνάμεις, ένα μεγάλο μέρος των αγροτικών νοικοκυριών βασιζόταν στο όπιο για εισόδημα, ακόμη και όταν η Ουάσινγκτον δαπάνησε σχεδόν 9 δισεκατομμύρια δολάρια σε διάστημα δύο δεκαετιών σε μια πολιτική κατά των ναρκωτικών που -παραδόξως- βοήθησε να γεμίσουν οι τσέπες των Ταλιμπάν. Η εκστρατεία έχει περιγραφεί επανειλημμένα ως αποτυχία.

Αυτός είναι ένας τομέας όπου η διακυβέρνηση των Ταλιμπάν μοιάζει με επιτυχία. Από την απαγόρευση της καλλιέργειας παπαρούνας το 2022, η παραγωγή οπίου έχει μειωθεί κατά περίπου 95%, κάτι που το UNODC και άλλοι ειδικοί χαρακτηρίζουν ως μια από τις πιο δραστικές μειώσεις στην παραγωγή παράνομων ναρκωτικών στη σύγχρονη ιστορία. Η απαγόρευση, ωστόσο, εξαφάνισε μια καλλιέργεια που παρείχε ένα μεγάλο μερίδιο του αγροτικού εισοδήματος, χωρίς πραγματικές εναλλακτικές πηγές διαβίωσης, και σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω της βίας. Ο ΟΗΕ προειδοποιεί τώρα για ένα νέο πρόβλημα που καλύπτει αυτό το κενό: Την εμπορία και την παραγωγή συνθετικών ναρκωτικών όπως οι μεθαμφεταμίνες.

Πριν από το 2021, η ξένη βοήθεια χρηματοδοτούσε περίπου τα τρία τέταρτα των δημόσιων δαπανών. Αυτά τα χρήματα έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαφανιστεί και δισεκατομμύρια σε αποθεματικά κεντρικών τραπεζών παραμένουν παγωμένα από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους λόγω του ιστορικού των Ταλιμπάν σε θέματα δικαιωμάτων. Η αποδέσμευση αυτών των περιουσιακών στοιχείων είναι ένα από τα κύρια διαπραγματευτικά χαρτιά στις συνομιλίες με τις δυτικές κυβερνήσεις, με την απαγόρευση της εκπαίδευσης των κοριτσιών να αποτελεί βασικό σημείο τριβής - που σημαίνει ότι τα ίδια τα χρήματα που κάποτε χρηματοδοτούσαν αυτή τη σχολική εκπαίδευση τώρα παρακρατούνται για να προσπαθήσουν να την αποκαταστήσουν.

Τίποτα από αυτά δεν έχει αλλάξει τον υπολογισμό των Ταλιμπάν για τις γυναίκες ή τη δέσμευσή τους με τον έξω κόσμο. Το 2025, το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ απέσυρε τα πολλά εκατομμύρια δολάρια που είχε δώσει για αρκετούς βασικούς ηγέτες των Ταλιμπάν που είχαν αναλάβει μεταβατικά κορυφαίες θέσεις στην αφγανική κυβέρνηση.

Ενώ το Αφγανιστάν που διοικείται από τους Ταλιμπάν δεν έχει γίνει το καταφύγιο τρομοκρατίας που πολλοί φοβόντουσαν το 2021, ούτε έχει καταρρεύσει, όπως αρχικά προέβλεπαν ορισμένοι αναλυτές, οι αδύναμοι θεσμοί και η αυξανόμενη φτώχεια έχουν αφήσει θύλακες ανομίας όπου ομάδες όπως το ISIS-K και η Αλ Κάιντα παραμένουν ενεργές.

Και ενώ καμία χώρα δεν έχει ομαλοποιήσει πλήρως τις σχέσεις με τους Ταλιμπάν, η Ρωσία αναγνώρισε επίσημα την κυβέρνησή τους πέρυσι. Η Κίνα, η οποία διόρισε πρεσβευτή στην κυβέρνηση των Ταλιμπάν τον Δεκέμβριο του 2023, έχει εμβαθύνει τους οικονομικούς της δεσμούς, με τις κινεζικές εταιρείες να γίνονται σημαντικοί παράγοντες στην εξόρυξη πετρελαίου, χαλκού και λιθίου στο Αφγανιστάν.

Πέντε χρόνια αργότερα, οι υποσχέσεις που κάποτε προσπαθούσαν να δικαιολογήσουν δύο δεκαετίες αμερικανικής παρέμβασης όχι μόνο δεν έχουν εκπληρωθεί, αλλά έχουν ανατραπεί ενεργά.

Εν τω μεταξύ, η πείνα, οι ασθένειες που μπορούν να προληφθούν και η νομιμοποιημένη βία καθορίζουν την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων.