Ένας νέος χάρτης του σύμπαντος με 4 δισ. ουράνια σώματα, που αποτελείται από 5,6 τρισ. pixels

Ο νέος χάρτης δημιουργήθηκε από την ομάδα Legacy Imaging Surveys του DESI (Dark Energy Spectroscopic Instrument) και αποτελεί το αποτέλεσμα 13 ετών παρατηρήσεων και επεξεργασίας δεδομένων. Αποτελείται από 5,6 τρισεκατομμύρια (!) pixels και συνδυάζει περισσότερες από 263.000 διαφορετικές λήψεις τηλεσκοπίων, αναφέρει το Space.com.

Οι παρατηρήσεις πραγματοποιήθηκαν τόσο στο ορατό όσο και στο εγγύς υπέρυθρο φάσμα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να καταγράψουν σε πρωτοφανή κλίμακα άστρα, γαλαξίες και άλλα κοσμικά αντικείμενα. Τα δεδομένα είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο μέσω του Legacy Imaging Viewer, το οποίο έχει ήδη εξελιχθεί σε καθημερινό εργαλείο για πολλούς αστρονόμους.

«Οδηγός» του ουρανού

«Όταν σήμερα εργάζεσαι πάνω σε ένα αστρονομικό αντικείμενο, συχνά το πρώτο πράγμα που κάνεις είναι να ανοίξεις το Legacy Imaging Viewer για να δεις τι ακριβώς παρατηρείς», εξηγεί ο Ντέιβιντ Σλέγκελ, ένας από τους επικεφαλής του προγράμματος και ερευνητής στο Εθνικό Εργαστήριο Λόρενς Μπέρκλι στις ΗΠΑ.

Οι Legacy Imaging Surveys είχαν αρχικά έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: να δημιουργήσουν έναν λεπτομερή δισδιάστατο «οδηγό» του ουρανού, ώστε το DESI να γνωρίζει πού θα πρέπει να στρέψει τις χιλιάδες ρομποτικές οπτικές ίνες του.

Το DESI βρίσκεται εγκατεστημένο στο τηλεσκόπιο Nicholas U. Mayall, διαμέτρου τεσσάρων μέτρων, στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Kitt Peak της Αριζόνα. Αναλύοντας το φως γαλαξιών και κβάζαρ, μετρά την ερυθρή μετατόπισή τους – δηλαδή το πόσο έχει «τεντωθεί» το φως τους εξαιτίας της διαστολής του Σύμπαντος. Από αυτή τη μέτρηση οι επιστήμονες μπορούν να υπολογίσουν τις αποστάσεις τους και να μετατρέψουν τον επίπεδο χάρτη του ουρανού σε τρισδιάστατη απεικόνιση του Σύμπαντος.

Η βασική έρευνα του DESI ξεκίνησε το 2021, με στόχο να καταγράψει πώς εξελίχθηκε η διαστολή του Σύμπαντος στη διάρκεια δισεκατομμυρίων ετών και να προσφέρει νέες απαντήσεις γύρω από τη μυστηριώδη σκοτεινή ενέργεια, η οποία θεωρείται ότι ευθύνεται για την επιταχυνόμενη διαστολή του.

Μέχρι τον Απρίλιο του 2026 το πρόγραμμα είχε ήδη χαρτογραφήσει περισσότερους από 47 εκατομμύρια γαλαξίες και κβάζαρ, δημιουργώντας τον μεγαλύτερο υψηλής ανάλυσης τρισδιάστατο χάρτη του Σύμπαντος. Προηγούμενα αποτελέσματα του DESI έχουν μάλιστα προσφέρει ενδείξεις ότι η σκοτεινή ενέργεια ενδέχεται να μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου και να μην παραμένει σταθερή, όπως προβλέπει το καθιερωμένο κοσμολογικό μοντέλο.

Γιατί είναι σημαντικός ο νέος χάρτης

Η χρησιμότητα, ωστόσο, του νέου δισδιάστατου χάρτη ξεπερνά κατά πολύ το ίδιο το DESI. Προηγούμενες εκδόσεις των δεδομένων έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί σε περισσότερες από 1.800 επιστημονικές εργασίες. Η νέα, πολύ μεγαλύτερη συλλογή αναμένεται να βοηθήσει στην αναζήτηση σπάνιων ουράνιων αντικειμένων, στη μελέτη της εξέλιξης των γαλαξιών αλλά και στην εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία θα κληθούν να επεξεργαστούν τον τεράστιο όγκο δεδομένων των τηλεσκοπίων επόμενης γενιάς.

Όπως σημειώνει ο αστρονόμος του NOIRLab Αρτζούν Ντέι, η εξερεύνηση του Σύμπαντος ξεκινά πάντοτε από εικόνες του νυχτερινού ουρανού. Μόνο που πλέον αυτή η εικόνα αποτελείται από τρισεκατομμύρια pixels και επιτρέπει σε επιστήμονες αλλά και στο ευρύ κοινό να περιηγηθούν σε ένα πρωτοφανώς λεπτομερές πορτρέτο του κόσμου γύρω μας.