DTD: Η σπάνια διαταραχή που κάνει τους ανθρώπους να χάνονται ακόμη και μέσα στα σπίτια τους

Μπορεί να αναγνωρίζουν κτίρια και τοπόσημα, να έχουν φυσιολογικές γνωστικές ικανότητες και παρ’ όλα αυτά να χάνονται ακόμη και σε μέρη που γνωρίζουν εδώ και χρόνια. Σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να αποπροσανατολίζονται ακόμη και μέσα στο ίδιο τους το σπίτι, αναφέρει το Science Alert.

Τι είναι ο DTD

Η κατάσταση ονομάζεται αναπτυξιακός τοπογραφικός αποπροσανατολισμός (developmental topographical disorientation – DTD). Σε αντίθεση με προβλήματα πλοήγησης που εμφανίζονται έπειτα από εγκεφαλικό τραυματισμό ή νευρολογική νόσο, ο DTD υπάρχει από την παιδική ηλικία και δεν συνδέεται με κάποια επίκτητη εγκεφαλική βλάβη.

Η πρώτη περίπτωση που περιγράφηκε με αυτόν τον όρο δημοσιεύθηκε το 2009 από τον νευροεπιστήμονα Giuseppe Iaria και συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας στον Καναδά. Η γυναίκα που μελέτησαν αντιμετώπιζε προβλήματα προσανατολισμού σε όλη της τη ζωή, παρότι οι αισθητηριακές και διανοητικές της ικανότητες ήταν φυσιολογικές.

Δυσκολία δημιουργίας γνωστικού χάρτη

Οι δοκιμές σε πραγματικά και εικονικά περιβάλλοντα έδειξαν ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα: δυσκολευόταν να δημιουργήσει μια νοητική αναπαράσταση του χώρου γύρω της, αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν γνωστικό χάρτη.

Ο γνωστικός χάρτης δεν είναι μια εικόνα σαν το Google Maps μέσα στο μυαλό. Είναι η νοητική κατανόηση του τρόπου με τον οποίο διαφορετικά σημεία συνδέονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι το σπίτι βρίσκεται κοντά σε έναν σταθμό, ότι το σούπερ μάρκετ είναι μερικούς δρόμους πιο πέρα και ότι το πάρκο βρίσκεται προς άλλη κατεύθυνση. Αυτές οι σχέσεις μας επιτρέπουν να βρίσκουμε εναλλακτικές διαδρομές ή να διορθώνουμε την πορεία μας όταν κάνουμε λάθος.

Στους ανθρώπους με DTD φαίνεται ότι ακριβώς αυτή η ευρύτερη χωρική αναπαράσταση παρουσιάζει δυσκολίες. Συστηματική ανασκόπηση 15 μελετών διαπίστωσε ότι τα προβλήματα προσανατολισμού συνδέονται κυρίως με την ποιότητα αυτών των νοητικών χαρτών, ενώ η αναγνώριση τοπόσημων συνήθως παραμένει ανέπαφη.

Έτσι, κάποιος μπορεί να αναγνωρίζει ένα συγκεκριμένο κτίριο χωρίς να μπορεί να καταλάβει πού ακριβώς βρίσκεται σε σχέση με τους γύρω δρόμους. Σε σοβαρές περιπτώσεις, άτομα με DTD που κλήθηκαν να σχεδιάσουν το σπίτι τους θυμούνταν τη σειρά των δωματίων, αλλά δυσκολεύονταν να αποδώσουν σωστά το σχήμα, το μέγεθος και τη θέση τους.

Μια γνώριμη διαδρομή μπορεί επομένως να εκτελείται χωρίς πρόβλημα όσο όλα εξελίσσονται όπως συνήθως. Ένας κλειστός δρόμος, μια διαφορετική είσοδος ή μια λάθος στροφή μπορεί όμως να διακόψει την ακολουθία των γνώριμων ενδείξεων και να κάνει εξαιρετικά δύσκολη την εύρεση εναλλακτικής πορείας.

Επιπτώσεις στην καθημερινότητα

Γι’ αυτό ο DTD δεν είναι απλώς μια περίπτωση κάποιου που «δεν έχει καλή αίσθηση προσανατολισμού». Οι ερευνητές αναζητούν σοβαρές δυσκολίες που υπάρχουν από την παιδική ηλικία και περιλαμβάνουν επανειλημμένο χάσιμο ακόμη και σε πολύ οικεία μέρη, χωρίς άλλη νευρολογική ή γνωστική διαταραχή που να τις εξηγεί.

Οι επιπτώσεις μπορεί να επηρεάζουν την καθημερινότητα, περιορίζοντας την ανεξάρτητη μετακίνηση ή ακόμη και τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές. Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν το πρόβλημα απομνημονεύοντας συγκεκριμένες διαδρομές, ζητώντας βοήθεια από άλλους ή χρησιμοποιώντας GPS.

Παράλληλα, η ευρεία χρήση εφαρμογών πλοήγησης μπορεί να κάνει τέτοιες δυσκολίες λιγότερο εμφανείς. Κάποιος που ακολουθεί συνεχώς οδηγίες στο κινητό ίσως να μην αντιληφθεί ποτέ πόσο δύσκολη θα ήταν η μετακίνησή του χωρίς αυτές.

Πολλά παραμένουν άγνωστα για τον DTD και μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ένα ενιαίο, τυποποιημένο διαγνωστικό εργαλείο. Ωστόσο, η κατάσταση αποκαλύπτει πόσο σύνθετη είναι μια ικανότητα που οι περισσότεροι θεωρούμε αυτονόητη: κάθε διαδρομή απαιτεί από τον εγκέφαλο να συνδέει τόπους, μνήμες, κατευθύνσεις και αποστάσεις ώστε να γνωρίζουμε συνεχώς πού βρισκόμαστε.