Το σχέδιο της Ευρώπης απέναντι στον υβριδικό πόλεμο από τη Ρωσία – Η κλιμάκωση ενός αθέατου πολέμου

Αυτή δεν είναι άλλη από το πώς να επιβάλουν ουσιαστικό κόστος στη Μόσχα για επιθέσεις που παραμένουν σκόπιμα κάτω από το κατώφλι του συμβατικού πολέμου.

Πρόκειται όπως σημειώνει ο Guardian για ένα πρόβλημα που δυσκολεύονται να επιλύσουν από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Τα περιθώρια αντίδρασης της Ευρώπης

Τα περιθώρια αντίδρασης της Ευρώπης περιορίζονται από τις αρμοδιότητες που έχουν ανατεθεί στις υπηρεσίες πληροφοριών της. Σε αντίθεση με τη CIA, πολλές ευρωπαϊκές υπηρεσίες έχουν ως κύριο έργο τη συλλογή πληροφοριών και διαθέτουν πολύ λιγότερα περιθώρια για τη διεξαγωγή μυστικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό.

Αυτό αφήνει τις κυβερνήσεις με σχετικά περιορισμένα εργαλεία, ανάμεσα στα διπλωματικά και οικονομικά αντίποινα στο ένα άκρο του φάσματος και την ανοιχτή στρατιωτική δράση στο άλλο.

Για την αντιμετώπιση αυτού του «ελλείμματος», αρκετά κράτη της ΕΕ έχουν καταθέσει πρόσφατα νομοσχέδια που θα διευρύνουν σημαντικά τις εξουσίες παρακολούθησης των εθνικών υπηρεσιών πληροφοριών.

Ένας τομέας στον οποίο η Ευρώπη μπορεί να επιδείξει πιο απτή δράση είναι η αυξανόμενη προθυμία της να δεσμεύει πλοία που συνδέονται με τον ρωσικό «σκιώδη στόλο». Την Τετάρτη (2/9), οι νορβηγικές αρχές κατέσχεσαν ένα ρωσικό πλοίο στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ της Αρκτικής, κατόπιν αιτήματος της Ουκρανίας.

Γιατί οι γείτονες της Ρωσίας ζητούν και άλλα μέτρα

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετοί που υποστηρίζουν ότι τέτοια μέτρα εξακολουθούν να μην επαρκούν για να αποτρέψουν τη Μόσχα.

«Κάθε φορά που δεν κάνουμε τίποτα, ενθαρρύνουμε τον Πούτιν να συνεχίσει», δήλωσε ευρωβουλευτής, υπό το καθεστώς της ανωνυμίας.

Αυτό το επιχείρημα έχει διατυπωθεί με ιδιαίτερη έμφαση από την Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής, τα οποία πιέζουν σταθερά τους δυτικοευρωπαίους συμμάχους τους να υιοθετήσουν σκληρότερη στάση απέναντι στη Μόσχα.

«Ο υβριδικός πόλεμος δεν είναι απλώς μια ενόχληση στο διαδίκτυο», δήλωσε την Πέμπτη (3/9) ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών, Ράντοσλαβ Σικόρσκι. «Ο υβριδικός πόλεμος σημαίνει ομάδες δολοφόνων, σημαίνει εμπρηστές, σημαίνει ανατινάξεις κινούμενων τρένων - όπως συνέβη στην Πολωνία - σημαίνει παραβιάσεις του εναέριου χώρου με drones και πυραύλους κρουζ»,πρόσθεσε.

«Πρέπει να πείσουμε τον Πούτιν ότι τέτοιες ενέργειες έχουν κόστος», τόνισε.

Παράλληλα, ο Σικόρσκι φάνηκε να αναγνωρίζει -με μια δόση χιούμορ - τα όρια των υφιστάμενων μέσων που διαθέτει η Ευρώπη. Αναφερόμενος στην αντίδραση της Πολωνίας σε προηγούμενες ύποπτες ρωσικές επιχειρήσεις, είπε: «Κάθε φορά που η Ρωσία προέβαινε σε εμπρησμό ή επιχειρούσε να ανατινάξει ένα κινούμενο τρένο... έκλεινα ένα ρωσικό προξενείο, αλλά πλέον ξέμεινα από προξενεία για να κλείσω».

Το όπλο της ασάφειας

Τα περιστατικά που προκάλεσαν την ευρωπαϊκή αντίδραση ήταν αρκετά. Μόνο τον τελευταίο μήνα, εντοπίστηκε ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος (drone) φορτωμένο με εκρηκτικά δίπλα σε ουκρανικό μεταγωγικό αεροσκάφος στο αεροδρόμιο της Λειψίας στη Γερμανία, η Πολωνία ήρθε αντιμέτωπη με ύποπτες ενέργειες δολιοφθοράς, ενώ μια σειρά από ανεξήγητες εκρήξεις και πυρκαγιές έπληξαν εγκαταστάσεις αμυντικής βιομηχανίας που προμηθεύουν την Ουκρανία σε διάφορα σημεία της Ευρώπης.

Οι επιθέσεις αυτές, οι οποίες αποσκοπούν στο να σπείρουν το χάος και να υπονομεύσουν τη στήριξη προς την Ουκρανία, ποικίλλουν σημαντικά ως προς τον σχεδιασμό και την πολυπλοκότητά τους, αλλά έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: συχνά είναι δύσκολο να αποδοθούν με βεβαιότητα στη Μόσχα.

Αυτή η ασάφεια είναι εγγενές στοιχείο του τρόπου οργάνωσης των επιχειρήσεων. Οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν απομακρυνθεί από την πρακτική της κύριας εξάρτησης από επαγγελματίες πράκτορες που αποστέλλονταν σε διάφορα σημεία της Ευρώπης.

Αντ' αυτού, οι ύποπτοι για δολιοφθορές στρατολογούνται όλο και συχνότερα εξ αποστάσεως - μεταξύ άλλων μέσω καναλιών στο Telegram- και πληρώνονται με κρυπτονομίσματα για να εκτελέσουν μεμονωμένες αποστολές, επιτρέποντας έτσι στα στελέχη των ρωσικών υπηρεσιών πληροφοριών που τους καθοδηγούν να παραμένουν με ασφάλεια στις βάσεις τους.

Το μοτίβο αυτό έγινε εμφανές στη Δανία την τρέχουσα εβδομάδα, καθώς οι αρχές προειδοποίησαν ότι η Μόσχα στρατολογούσε Δανούς πολίτες για τη διενέργεια δολιοφθορών σε βάρος αμυντικών εταιρειών που διατηρούν δεσμούς με την Ουκρανία.

Το κλίμα αλλάζει

Ωστόσο, η κλιμάκωση των επιθέσεων και η ταχύτητα με την οποία οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι πλέον πρόθυμες να κατονομάσουν τη Μόσχα ως υπεύθυνη, υποδηλώνουν ότι το κλίμα ενδέχεται να αλλάζει.

Όταν ένα εμπρηστικό δέμα τυλίχθηκε στις φλόγες στο κέντρο διαλογής της DHL στη Λειψία, τον Ιούλιο του 2024, χρειάστηκαν περίπου εννέα μήνες προτού οι Γερμανοί ερευνητές αναφέρουν την ύπαρξη συγκεκριμένης διασύνδεσης με τη GRU, τη ρωσική υπηρεσία στρατιωτικών πληροφοριών.

Αυτή τη φορά, το Βερολίνο κινήθηκε πολύ πιο γρήγορα. Μέσα σε λίγες ημέρες από το δεύτερο περιστατικό στο αεροδρόμιο της Λειψίας, Γερμανοί αξιωματούχοι κατηγόρησαν δημόσια τη Μόσχα – γεγονός που υποδηλώνει τόσο την αυξανόμενη αυτοπεποίθηση στον εντοπισμό ρωσικών επιχειρήσεων όσο και τη μειωμένη ανοχή απέναντι σε αυτό που οι αξιωματούχοι θεωρούν ως μια ολοένα και πιο προκλητική εκστρατεία δολιοφθορών.

Προσεκτικές οι κινήσεις του Βερολίνου

Αποκαλυπτική των περιορισμένων περιθωρίων αντίδρασης είναι και η στάση της Γερμανίας. Παρόλο που το Βερολίνο δείχνει πλέον πιο πρόθυμο να καταδείξει τη Μόσχα ως υπεύθυνη, τα μέτρα που λαμβάνει προς το παρόν ακολουθούν μια πιο προσεκτική πορεία.

Η αντίδραση της Γερμανίας στην αποτυχημένη επίθεση με drone στη Λειψία φάνηκε να είναι προσεκτικά σταθμισμένη ώστε να μην κλιμακωθεί η ένταση, αναδεικνύοντας παράλληλα το πιο δύσκολο ερώτημα: τι μπορεί πραγματικά να πράξει η Ευρώπη – πέρα από την επιβολή κυρώσεων και τις διπλωματικές απελάσεις χωρίς να διακινδυνεύσει μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση.

Το Βερολίνο ανακοίνωσε το κλείσιμο ενός ρωσικού πολιτιστικού κέντρου και ενός ρωσικού προξενείου, ωθώντας τη Μόσχα να κλείσει το –ήδη υποβαθμισμένο σε λειτουργία - Ινστιτούτο Γκαίτε. Επρόκειτο για μια μετρημένη ανταπάντηση και όχι για πραγματική κλιμάκωση.