Πολιτικός σεισμός στη Γερμανία: Γιατί η εκτόξευση του AfD ανησυχεί ολόκληρη την Ευρώπη

Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, το εκλογικό αποτέλεσμα στέλνει ένα πολιτικό μήνυμα που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της Σαξονίας-Άνχαλτ και κατ' επέκταση της Γερμανίας, καθώς η χώρα αποτελεί τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μία από τις χώρες που επηρεάζουν καθοριστικά τις πολιτικές ισορροπίες της.

Γι’ αυτό και κάθε ουσιαστική μετατόπιση στο γερμανικό πολιτικό σκηνικό έχει συνέπειες που ξεπερνούν τα σύνορα της χώρας.

Μια δύσκολη συγκυρία για την Ευρώπη

Το αποτέλεσμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της περιόδου στην οποία καταγράφεται.

Η Ευρώπη προσπαθεί να διατηρήσει κοινή στάση απέναντι στη Ρωσία και να συνεχίσει τη στήριξη της Ουκρανίας, ενώ ταυτόχρονα καλείται να διαχειριστεί τις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες του Ντόναλντ Τραμπ και τον εντεινόμενο οικονομικό ανταγωνισμό με την Κίνα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η περαιτέρω ενίσχυση ενός κόμματος που αμφισβητεί βασικές επιλογές της γερμανικής και ευρωπαϊκής πολιτικής αποκτά ιδιαίτερο βάρος.

Στη Γερμανία, η νέα δυναμική του AfD επηρεάζει ήδη τους πολιτικούς συσχετισμούς. Για την υπόλοιπη Ευρώπη, το ερώτημα είναι αν αυτή η μετατόπιση μπορεί σταδιακά να επηρεάσει και τις αποφάσεις που λαμβάνονται στις Βρυξέλλες.

Πώς το AfD διεύρυνε την επιρροή του

Η ισχυρή παρουσία του AfD στην ανατολική Γερμανία δεν είναι καινούργια. Αυτό που αλλάζει είναι η έκταση της επιρροής του.

Περισσότερα από 35 χρόνια μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, οι οικονομικές και κοινωνικές διαφορές ανάμεσα στην ανατολική και τη δυτική Γερμανία παραμένουν αισθητές. Στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπως και σε άλλες περιοχές της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, η οικονομική ανασφάλεια και η αίσθηση πολιτικής αποξένωσης εξακολουθούν να επηρεάζουν την εκλογική συμπεριφορά.

Το AfD έχει μετατρέψει αυτή τη δυσαρέσκεια σε πολιτική δύναμη, συνδέοντάς την με ζητήματα όπως το κόστος ζωής, η ενεργειακή πολιτική και η πεποίθηση μέρους των πολιτών ότι τα παραδοσιακά κόμματα δεν ανταποκρίνονται πλέον στις ανησυχίες τους.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η δυναμική του δεν περιορίζεται πλέον στα ανατολικά κρατίδια. Η επιρροή του έχει διευρυνθεί και αυτό ακριβώς είναι που δίνει στο αποτέλεσμα της Σαξονίας-Άνχαλτ πολύ μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα.

Στον πυρήνα της πολιτικής του AfD το μεταναστευτικό

Το μεταναστευτικό παραμένει ένας από τους βασικούς άξονες της πολιτικής του AfD. Το κόμμα ζητά αυστηρότερους ελέγχους στα σύνορα και συνδέει το ζήτημα με την εσωτερική ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή και τη γερμανική εθνική ταυτότητα.

Η συγκεκριμένη ατζέντα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τη Γερμανία. Το μεταναστευτικό βρίσκεται ψηλά στην πολιτική συζήτηση σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς παράγοντες που τροφοδοτούν την ενίσχυση εθνικιστικών και λαϊκιστικών κομμάτων.

Παράλληλα, το AfD προβάλλει ένα ευρύτερο μήνυμα εθνικής αυτοπεποίθησης, υποστηρίζοντας ότι η Γερμανία πρέπει να υπερασπιστεί πιο αποφασιστικά τα δικά της συμφέροντα, ακόμη και όταν αυτά δεν ταυτίζονται με τις επιλογές που διαμορφώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι θέσεις του AfD στην εξωτερική πολιτική

Η εξωτερική πολιτική είναι ίσως το πεδίο όπου η άνοδος του AfD αποκτά τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή σημασία.

Η Γερμανία αποτελεί έναν από τους βασικούς ευρωπαϊκούς υποστηρικτές της Ουκρανίας. Το AfD ζητά, αντίθετα, περιορισμό της στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο, άρση των κυρώσεων κατά της Μόσχας και αποκατάσταση των οικονομικών και ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το ενεργειακό ζήτημα. Η γερμανική βιομηχανία είχε επί δεκαετίες επωφεληθεί από την πρόσβαση σε σχετικά φθηνή ρωσική ενέργεια, ενώ η ρήξη που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 είχε σημαντικό οικονομικό κόστος.

Οι θέσεις του AfD βρίσκουν μεγαλύτερη απήχηση σε τμήματα της ανατολικής Γερμανίας, όπου καταγράφεται μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα απέναντι στη στρατιωτική στήριξη του Κιέβου.

Όπως σημειώνει και το BBC, η Μόσχα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Ο επικεφαλής του Russian Direct Investment Fund, Κίριλ Ντμίτριεφ, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «ιστορικό», ασκώντας παράλληλα έντονη κριτική στη γερμανική κυβέρνηση.

Για τη Ρωσία, η ενίσχυση ενός κόμματος που ζητά αλλαγή πορείας απέναντι στη Μόσχα έχει σαφή πολιτική σημασία. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ερώτημα είναι διαφορετικό: κατά πόσο μια μελλοντική μετατόπιση της γερμανικής πολιτικής θα μπορούσε να δυσκολέψει τη διατήρηση κοινής γραμμής απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το ενδιαφέρον του Τραμπ για το AfD

Η εκλογική άνοδος του AfD δεν πέρασε απαρατήρητη ούτε από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αναδημοσίευσε στο Truth Social στοιχεία από την εκλογική αναμέτρηση, επιβεβαιώνοντας το ενδιαφέρον με το οποίο παρακολουθείται η άνοδος του AfD και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σε επίπεδο πολιτικής επικοινωνίας, το AfD εμφανίζει ορισμένες ομοιότητες με το κίνημα MAGA, κυρίως στη σκληρή γραμμή στο μεταναστευτικό, στην αντιπαράθεση με τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και στην έμφαση στην εθνική υπερηφάνεια.

Οι πολιτικές συνθήκες στις δύο χώρες παραμένουν διαφορετικές. Ωστόσο, το γεγονός ότι μια περιφερειακή εκλογή στη Γερμανία προσελκύει το άμεσο ενδιαφέρον του Αμερικανού προέδρου δείχνει ότι η άνοδος του AfD έχει πλέον ξεπεράσει τα στενά όρια της γερμανικής πολιτικής σκηνής.

Δύο αναγνώσεις στην Ευρώπη

Οι αντιδράσεις στην Ευρώπη ήταν αποκαλυπτικές για το πώς «διαβάζεται» η άνοδος του AfD.

Ο Γάλλος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μπενζαμέν Αντάντ έκανε λόγο για μια «σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη», εκφράζοντας ανησυχία για το αποτέλεσμα.

Στον αντίποδα, ο ηγέτης του ισπανικού Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, το χαρακτήρισε «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη».

Η αντίθεση είναι σαφής. Για το ευρωπαϊκό πολιτικό κέντρο, η ενίσχυση του AfD λειτουργεί ως προειδοποίηση για την περαιτέρω άνοδο εθνικιστικών κομμάτων. Για το Vox και άλλες δυνάμεις του ίδιου πολιτικού χώρου, αποτελεί ένδειξη ότι οι συσχετισμοί μπορούν να αλλάξουν ακόμη και στη Γερμανία.

Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς ακολουθεί μια περίοδος κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες.

Κοινά σημεία και διαφορές των κομμάτων

Οι συγκρίσεις ανάμεσα στα ευρωπαϊκά εθνικιστικά κόμματα χρειάζονται, πάντως, προσοχή. Το AfD, το Vox στην Ισπανία, η Εθνική Συσπείρωση στη Γαλλία και η Λέγκα στην Ιταλία δεν κινούνται σε ενιαία πολιτική γραμμή και διαφέρουν σημαντικά τόσο στη ρητορική όσο και στις θέσεις τους.

Η Εθνική Συσπείρωση της Μαρίν Λεπέν είχε, άλλωστε, απομακρυνθεί από το AfD στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θεωρώντας υπερβολικά ριζοσπαστικές ορισμένες τοποθετήσεις στελεχών του.

Παρά τις διαφορές τους, υπάρχουν σημεία στα οποία οι θέσεις τους συγκλίνουν περισσότερο, κυρίως στο μεταναστευτικό, στην έμφαση στην εθνική κυριαρχία και στην κριτική προς πλευρές της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Αυτό είναι που απασχολεί και τις Βρυξέλλες. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ επιδιώκει κοινή γραμμή στην άμυνα, στην Ουκρανία, στο εμπόριο και στην οικονομική ανταγωνιστικότητα, η ενίσχυση κομμάτων που προτάσσουν περισσότερο τις εθνικές προτεραιότητες μπορεί να κάνει δυσκολότερη τη διαμόρφωση κοινών ευρωπαϊκών αποφάσεων.

Το βαθύτερο μήνυμα της κάλπης

Η ανάλυση του BBC αναδεικνύει μια ευρύτερη διάσταση. Οι παράγοντες που ενισχύουν το AfD δεν περιορίζονται στη Γερμανία, αλλά συναντώνται σε πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Το υψηλό κόστος ζωής, η οικονομική ανασφάλεια, η πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες, το μεταναστευτικό και η ανησυχία για την ασφάλεια απασχολούν πολίτες σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Μαζί τους ενισχύεται και η αίσθηση ότι τα παραδοσιακά κόμματα δυσκολεύονται να δώσουν πειστικές απαντήσεις σε προβλήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι επιλέγουν το AfD υιοθετούν τις πιο ακραίες θέσεις του. Για ορισμένους η ψήφος είναι ιδεολογική, για άλλους όμως λειτουργεί ως διαμαρτυρία ή ως απόρριψη ενός πολιτικού συστήματος που θεωρούν ότι δεν τους εκπροσωπεί πλέον.

Εδώ βρίσκεται ίσως και το σημαντικότερο μήνυμα της κάλπης στη Σαξονία-Άνχαλτ για την υπόλοιπη Ευρώπη. Η άνοδος του AfD δεν τροφοδοτείται μόνο από γερμανικές ιδιαιτερότητες, αλλά και από ανησυχίες που συναντώνται σε μεγάλο μέρος της ηπείρου.