Ιράν: Πώς αλλάζει τακτική απέναντι στις πιέσεις των ΗΠΑ - Νέα ζώνη αποκλεισμού για έλεγχο του Ορμούζ

Σύμφωνα με το CNNi, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει σκληρύνει αισθητά τη στάση του απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία, με κυρώσεις, στρατιωτικά πλήγματα και θαλάσσιο αποκλεισμό που περιορίζει τις εμπορικές ροές προς και από το Ιράν.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει απορρίψει την επιστροφή στη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός του Ιουνίου, λέγοντας ότι «δεν αξίζει ούτε το χαρτί πάνω στο οποίο είναι γραμμένη».

Την ίδια ώρα, το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό στην Τεχεράνη παραμένει εύθραυστο, με τον ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να βρίσκεται εκτός δημόσιας θέας εδώ και έξι μήνες, μετά τον θάνατο του πατέρα και προκατόχου του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στην έναρξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου.

Η Τεχεράνη αλλάζει τακτική

Η ιρανική στρατιωτική ηγεσία δείχνει να προσανατολίζεται σε αλλαγή τακτικής απέναντι στην αυξανόμενη πίεση.

Ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Μοχσέν Ρεζαΐ, προανήγγειλε αλλαγή προσέγγισης, λέγοντας ότι το Ιράν χρειάζεται «νέες στρατηγικές στον πόλεμο, στις διαπραγματεύσεις και στην αντιμετώπιση του αποκλεισμού».

Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο η Τεχεράνη να επεκτείνει τον έλεγχό της πέρα από τα Στενά του Ορμούζ, δημιουργώντας νέα «ζώνη αποκλεισμού» στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν.

Το Ορμούζ βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των διεργασιών, καθώς Ιράν και Ομάν διαπραγματεύονται νέο πλαίσιο για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, ανέφερε ότι μια «προσωρινή ασφαλής διαδρομή» μέσω του Ορμούζ ενδέχεται να καταχωριστεί στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό μέσα στις επόμενες ημέρες.

Παραμένει, ωστόσο, ασαφές εάν οι ΗΠΑ θα αναγνωρίσουν μια συμφωνία που θα προκύψει από τις συνομιλίες Τεχεράνης και Μουσκάτ.

Τα δύο εμπόδια

Οι διαμεσολαβητικές προσπάθειες συνεχίζονται, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν οδηγήσει σε ουσιαστική επανεκκίνηση των συνομιλιών.

Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Μάτζεντ αλ Ανσάρι, ανέφερε στο CNNi ότι δύο είναι τα βασικά εμπόδια μεταξύ των δύο πλευρών, η πολιτική βούληση και η εξεύρεση τεχνικών λύσεων.

Κρίσιμο ζήτημα, όπως εξήγησε, είναι το πώς κάθε πλευρά θα μπορέσει να παρουσιάσει μια πιθανή συμφωνία στο εσωτερικό της.

«Πρέπει να βρούμε το κατάλληλο αφήγημα ώστε οι δύο πλευρές να μπορέσουν να εξέλθουν από αυτή την κρίση. Είναι σαν να προσπαθείς να κρατήσεις τέσσερις ή πέντε μπάλες στον αέρα ταυτόχρονα», ανέφερε.

Η δυσκολία αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής στο Ιράν.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και άλλα κορυφαία κυβερνητικά στελέχη έχουν επανειλημμένα δείξει ότι επιθυμούν επιστροφή στη συμφωνία του Ιουνίου, η οποία θεωρείται από πολλούς παρατηρητές ευνοϊκή για την Τεχεράνη.

Οι σκληροπυρηνικοί, ωστόσο, αντιτίθενται σε νέα συμφωνία με την Ουάσιγκτον, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι κινδυνεύει να ακυρώσει όσα το Ιράν θεωρεί ότι κέρδισε στο πεδίο.

Το δίλημμα στο εσωτερικό του Ιράν

Ο Χαμιντρεζά Αζίζι, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στο International Crisis Group, περιγράφει αυτή την αντίφαση ως έναν από τους βασικούς πολιτικούς πονοκεφάλους για την ιρανική ηγεσία.

«Η Τεχεράνη βρίσκεται ανάμεσα σε δύο αντίρροπες πιέσεις, τις οποίες καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα, έναν κουρασμένο από τον πόλεμο πληθυσμό που χρειάζεται οικονομική ανακούφιση και μια ιδεολογική βάση που δεν θέλει συνθηκολόγηση», δήλωσε στο CNNi.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε, η διπλωματία παραμένει η προτιμώμενη επιλογή, αλλά μόνο εφόσον μπορεί να παρουσιαστεί στο εσωτερικό ως αποτέλεσμα ιρανικής ισχύος και όχι ως υποχώρηση.

Αυτό περιορίζει αισθητά τα περιθώρια ελιγμών. Χωρίς συμβιβασμό στα ζητήματα του Ορμούζ, του πυρηνικού προγράμματος και της άρσης των κυρώσεων, η Ουάσιγκτον δύσκολα θα μειώσει την πίεση. Από την άλλη, ενδεχόμενες παραχωρήσεις προς τις ΗΠΑ θα μπορούσαν να προκαλέσουν έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό του καθεστώτος.

Ο Χοσεΐν Ταέμπ, επικεφαλής της παραστρατιωτικής οργάνωσης Μπασίτζ, δήλωσε ότι «το ιρανικό έθνος δεν αποδέχεται ούτε απειλές ούτε εξαναγκασμό, ούτε διαπραγματεύσεις που θα αποδυναμώσουν τα δικαιώματα της χώρας».

«Οι διαπραγματεύσεις γίνονται για να διασφαλιστούν τα δικαιώματα του έθνους, όχι για να παραδοθούν», πρόσθεσε.

Ο Τραμπ δεν βλέπει λόγο αλλαγής στρατηγικής

Παρά τις προσπάθειες Ιράν και Κατάρ να κρατήσουν ανοιχτή τη διπλωματική οδό, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν δείχνει να θεωρεί επείγουσα την επιστροφή στις συνομιλίες.

«Μου αρέσει πολύ περισσότερο η θέση στην οποία βρισκόμαστε τώρα, με σχεδόν πλήρη έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και την οικονομία τους να καταρρέει πλήρως», έγραψε στο Truth Social.

Πρόσθεσε ότι η ιρανική ηγεσία «απλώς καθυστερεί το αναπόφευκτο», ενώ κάλεσε τον ιρανικό λαό να «ξεσηκωθεί και να πολεμήσει» το καθεστώς.

Η στάση του δείχνει ότι η Ουάσιγκτον δεν αντιμετωπίζει το σημερινό αδιέξοδο ως αποτυχία. Αντίθετα, θεωρεί ότι όσο παρατείνεται η οικονομική ασφυξία τόσο ενισχύεται η διαπραγματευτική της θέση.

Το Ορμούζ στο κέντρο της εξίσωσης

Το μνημόνιο του Ιουνίου προέβλεπε οδικό χάρτη για περαιτέρω συνομιλίες σχετικά με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και την άρση κυρώσεων, ενώ άνοιγε τον δρόμο για μελλοντικό ρόλο της Τεχεράνης στη διαχείριση του Στενού του Ορμούζ.

Η θαλάσσια δίοδος είναι κρίσιμη για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά, καθώς μέσω αυτής μεταφέρεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.

Μετά τη συμφωνία, το Ιράν επιχείρησε να αυξήσει τον έλεγχο της κυκλοφορίας των πλοίων, ενώ οι ΗΠΑ ενέτειναν τα πλήγματα κατά στόχων στις ιρανικές ακτές.

Το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό άρχισε επίσης να συνοδεύει δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο μέσω του στενού, με στόχο να ενισχυθούν οι ενεργειακές ροές και να περιοριστεί η πίεση στις αγορές.

Παράλληλα, χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής, ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από το Ορμούζ.

«Οι ενεργειακές μας εξαγωγές δεν θα γίνουν όμηροι, ούτε το εμπόριο και η οικονομική μας δραστηριότητα», δήλωσε ο σύμβουλος της προεδρίας των ΗΑΕ, Ανουάρ Γκαργκάς.

Όπως πρόσθεσε, το Άμπου Ντάμπι επεκτείνει τις λιμενικές δυνατότητες στην ανατολική ακτή και επενδύει σε αγωγούς, σιδηροδρομικά δίκτυα και εμπορικές συνδέσεις για τη δημιουργία εναλλακτικών διαδρόμων.

Ο στόχος του Ιράν

Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον διατηρεί αμείωτη τη στρατιωτική πίεση προς την Τεχεράνη, χωρίς πάντως η ένταση να έχει επιστρέψει στα επίπεδα των πρώτων ημερών του πολέμου.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ιρανική ηγεσία θεωρεί, σύμφωνα με τον Αζίζι, ότι δεν μπορεί να παρακολουθεί παθητικά τις ΗΠΑ να περιορίζουν σταδιακά τη στρατιωτική και οικονομική της ισχύ.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι επιδιώκει απαραίτητα μια νέα σύγκρουση μεγάλης κλίμακας. Πιθανότερο είναι ένα μοντέλο «ελεγχόμενης κλιμάκωσης», με μεγαλύτερη πίεση στη ναυσιπλοΐα, ενδεχόμενα πλήγματα σε αμερικανικές βάσεις ή ναυτικές δυνάμεις και πιθανή στόχευση ενεργειακών υποδομών στην περιοχή.

Ο στόχος, κατά τον ίδιο, θα ήταν να καταστεί η σημερινή κατάσταση «αρκετά δαπανηρή» για τις ΗΠΑ, ώστε η διπλωματία να γίνει ξανά πιο ελκυστική επιλογή.

Παιχνίδι αντοχής με όλο και μικρότερα περιθώρια

Η αντιπαράθεση έχει μετατραπεί πλέον σε δοκιμασία αντοχής.

Από την μία πλευρά, το Ιράν επιχειρεί να αυξήσει το κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς να προκαλέσει αντίδραση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη διεύρυνση της σύγκρουσης.

Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον δείχνει να θεωρεί ότι μπορεί να συνεχίσει την οικονομική και στρατιωτική πίεση χωρίς να επιστρέψει άμεσα στις συνομιλίες. Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το πιο επικίνδυνο σημείο της σημερινής ισορροπίας.

«Μόλις και οι δύο πλευρές αρχίσουν να δοκιμάζουν τις κόκκινες γραμμές η μία της άλλης, ο κίνδυνος λανθασμένου υπολογισμού αυξάνεται σημαντικά», προειδοποιεί ο Αζίζι.

Όπως σημειώνει, ένα ιρανικό πλήγμα με σημαντικές αμερικανικές απώλειες ή μια αμερικανική απάντηση που η Τεχεράνη θα θεωρούσε ότι ξεπερνά τις δικές της κόκκινες γραμμές θα μπορούσε να οδηγήσει γρήγορα την κατάσταση πέρα από τα όρια της ελεγχόμενης κλιμάκωσης.

Η ισορροπία στον Κόλπο δεν κρίνεται πλέον μόνο από τη στρατιωτική ισχύ, αλλά και από το ποια πλευρά μπορεί να αντέξει περισσότερο την πίεση χωρίς να οδηγηθεί σε υποχώρηση ή σε μια κλιμάκωση που δεν θα μπορεί πλέον να ελέγξει.