Εκλογές στη Ρωσία: Οι δημοσκοπήσεις, τι περιμένουμε και το «στοίχημα» για τον Πούτιν

Οι κάλπες ανοίγουν σήμερα και θα κλείσουν στις 20 Σεπτεμβρίου, με περίπου 111 εκατομμύρια πολίτες να καλούνται να εκλέξουν και τα 450 μέλη της Κρατικής Δούμας για πενταετή θητεία.

Οι μισές έδρες κατανέμονται με βάση την πανεθνική ψήφο στα κόμματα και οι υπόλοιπες 225 κρίνονται σε μονοεδρικές περιφέρειες.

Το αποτέλεσμα θεωρείται σε μεγάλο βαθμό προδιαγεγραμμένο. Η «Ενωμένη Ρωσία» του Βλαντιμίρ Πούτιν διατηρεί σαφές προβάδισμα, η ουσιαστική αντιπολίτευση έχει περιοριστεί δραστικά και τα κόμματα που αναμένεται να επιστρέψουν στη Δούμα στηρίζουν, σε διαφορετικό βαθμό, τις βασικές επιλογές του Κρεμλίνου.

Η κάλπη, ωστόσο, έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Πούτιν. Οι αριθμοί της επόμενης ημέρας θα δείξουν εάν μπορεί να παρουσιάσει την επικράτηση του κυβερνώντος κόμματος ως απόδειξη ότι η κοινωνία εξακολουθεί να στηρίζει τον ίδιο και τον πόλεμο, παρότι οι συνέπειες του πολέμου γίνονται ολοένα πιο αισθητές στην οικονομία και τη ρωσική κοινωνία.

Με την υπογραφή του Πούτιν

Αν και ο Πούτιν δεν είναι υποψήφιος στις παρούσες εκλογές, έχει εμπλακεί στην προεκλογική εκστρατεία πολύ πιο ενεργά από ό,τι σε προηγούμενες κοινοβουλευτικές αναμετρήσεις. Εμφανίστηκε σε κομματικές εκδηλώσεις, συναντήθηκε με την ηγεσία της Ενωμένης Ρωσίας και επέτρεψε στο κόμμα να χρησιμοποιήσει ευρέως το όνομα και την εικόνα του.

Σύμφωνα με ανάλυση του European Leadership Network, είναι η πρώτη φορά από το 2007 που συνδέεται τόσο άμεσα με την εκστρατεία της Ενωμένης Ρωσίας.

Η επιλογή αυτή μετατρέπει την επίδοση του κόμματος σε έμμεση μέτρηση της εμπιστοσύνης προς τον ίδιο.

Σε τηλεοπτικό διάγγελμα πριν από την ψηφοφορία, ο Ρώσος πρόεδρος παρουσίασε τη συμμετοχή στις εκλογές ως ένδειξη εθνικής ενότητας και στήριξης όσων πολεμούν στην Ουκρανία.

«Η επιλογή και η βούλησή σας θα δείξουν για ακόμη μία φορά ότι εκατομμύρια άνθρωποι στέκονται πίσω από τους στρατιώτες μας και ότι είμαστε ένας ενωμένος λαός», δήλωσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν, σύμφωνα με το Reuters.

Το μήνυμα συνδέει ευθέως την ψήφο με τη στήριξη της πολεμικής προσπάθειας.

Στην ίδια λογική εντάσσεται και η συμμετοχή σχεδόν 200 βετεράνων του πολέμου στις εκλογές, σύμφωνα με τις ρωσικές κυβερνητικές πηγές που επικαλείται το BBC.

Το Κρεμλίνο επιχειρεί να τους παρουσιάσει ως μέρος μιας νέας πολιτικής ελίτ και να ενισχύσει τη σύνδεση του κυβερνώντος κόμματος με τις ένοπλες δυνάμεις.

Το κρίσιμο όριο των 300 εδρών

Η Ενωμένη Ρωσία διαθέτει σήμερα 310 από τις 450 έδρες της Δούμας. Χρειάζεται τουλάχιστον 300 για να διατηρήσει την πλειοψηφία των δύο τρίτων, η οποία της επιτρέπει να προωθεί ακόμη και συνταγματικές αλλαγές χωρίς τη βοήθεια άλλων κομμάτων.

Δημοσκόπηση του κρατικού ινστιτούτου VTsIOM στα τέλη Αυγούστου έδινε στο κυβερνών κόμμα 37%, με το Κομμουνιστικό Κόμμα να ακολουθεί στο 11,6%, σύμφωνα με το Reuters. Το επίσης κρατικό FOM κατέγραφε την Ενωμένη Ρωσία κοντά στο 33%.

Τα ποσοστά αυτά απέχουν από το 49,8% που είχε λάβει επισήμως το κόμμα στις εκλογές του 2021. Η πολιτική επιστήμονας Ρετζίνα Σμιθ επισημαίνει στο «The Conversation» ότι η δημοτικότητά του βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη της εισβολής.

Η Ενωμένη Ρωσία εξακολουθεί να προηγείται με μεγάλη διαφορά. Το ζητούμενο για το Κρεμλίνο είναι εάν θα ξεπεράσει το όριο των 300 εδρών και εάν η νίκη της θα συνοδευτεί από αρκετά υψηλή συμμετοχή ώστε να προβληθεί ως πειστική επιβεβαίωση της πολιτικής σταθερότητας.

Σημειώνεται ότι οι μισές από τις 450 έδρες της Δούμας κατανέμονται αναλογικά, βάσει της πανεθνικής ψήφου στα κόμματα, ενώ οι υπόλοιπες 225 κρίνονται σε μονοεδρικές περιφέρειες.

Η σύνθεση της νέας Δούμας έχει σημασία και σε βάθος χρόνου. Η θητεία της ολοκληρώνεται το 2031 και επομένως καλύπτει τις προεδρικές εκλογές του 2030. Εάν στο διάστημα αυτό υπάρξουν σημαντικές πολιτικές αλλαγές, το Κοινοβούλιο μπορεί να αναλάβει κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση και τη νομιμοποίησή τους.

Περιορισμένη αντιπολίτευση, ελεγχόμενος ανταγωνισμός

Τα τέσσερα ακόμη κόμματα που αναμένεται να επιστρέψουν στη Δούμα, μεταξύ των οποίων το Κομμουνιστικό Κόμμα και το υπερεθνικιστικό Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα, υποστηρίζουν σε γενικές γραμμές τον πόλεμο και συνήθως ψηφίζουν μαζί με την Ενωμένη Ρωσία στα σημαντικότερα θέματα.

Ο ηγέτης του Κομμουνιστικού Κόμματος, Γκενάντι Ζιουγκάνοφ, ανέφερε ότι όλες οι κοινοβουλευτικές δυνάμεις υπερψήφισαν 170 νομοθετικές παρεμβάσεις για τη στήριξη της ρωσικής στρατιωτικής επιχείρησης στην Ουκρανία.

«Υπό αυτή την έννοια, υπάρχει 100% συμφωνία στη Δούμα», δήλωσε ο Ζιουγκάνοφ, σύμφωνα με το BBC.

Η μοναδική εγγεγραμμένη πολιτική δύναμη που είχε ταχθεί ανοιχτά κατά του πολέμου ήταν το φιλελεύθερο κόμμα Γιάμπλοκο. Αρχικά του επετράπη να συμμετάσχει, αλλά στη συνέχεια το Ανώτατο Δικαστήριο το απέκλεισε από το εθνικό ψηφοδέλτιο.

Ορισμένα στελέχη του παραμένουν υποψήφια σε μονοεδρικές περιφέρειες, καθώς η δικαστική απόφαση δεν τα αποκλείει αυτομάτως. Οι πιθανότητες εκλογής τους θεωρούνται ελάχιστες, ενώ αρκετοί υποψήφιοι του κόμματος έχουν συλληφθεί, διωχθεί ή απομακρυνθεί από την εκλογική διαδικασία. Άλλοι αντιπολιτευόμενοι δεν μπόρεσαν να συμμετάσχουν αφού χαρακτηρίστηκαν ξένοι πράκτορες.

Ο αποκλεισμός του Γιάμπλοκο δεν απειλεί τις ισορροπίες ως προς τον πιθανό νικητή.

Αφαιρεί, όμως, από τους πολίτες τη μοναδική οργανωμένη επιλογή μέσω της οποίας θα μπορούσε να καταγραφεί καθαρά η αντιπολεμική ψήφος.

Σύμφωνα με το The Conversation, ακόμη και με περιορισμένη απήχηση, το Γιάμπλοκο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βαρόμετρο της δυσαρέσκειας για τον πόλεμο.

Η απομάκρυνσή του περιόρισε επίσης το ενδεχόμενο να εξελιχθεί η προεκλογική περίοδος σε δημόσια αντιπαράθεση για τη συνέχιση των εχθροπραξιών.

Ο πόλεμος βαραίνει την καθημερινότητα

Για μεγάλο διάστημα, ο πόλεμος έμοιαζε μακρινός για μεγάλο μέρος της ρωσικής κοινωνίας. Οι επιθέσεις με drones, οι ελλείψεις καυσίμων και η οικονομική πίεση έχουν πλέον αλλάξει αυτή την εικόνα.

Οι ουκρανικές επιθέσεις με drones έχουν πλήξει διυλιστήρια, αποθήκες, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και δίκτυα μεταφορών. Τα πλήγματα στις ενεργειακές υποδομές έχουν προκαλέσει ελλείψεις καυσίμων σε πολλές περιφέρειες, ενώ οι συχνές προειδοποιήσεις για drones στη Μόσχα και σε άλλες πόλεις έχουν ενισχύσει την ανασφάλεια.

Από τα τέλη Απριλίου, περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες στις εβδομαδιαίες μετρήσεις του κρατικού FOM περιγράφουν ως ανήσυχο το κλίμα στον κοινωνικό τους περίγυρο, σύμφωνα με το Reuters. Ο σχετικός δείκτης βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο μετά τη μερική επιστράτευση του 2022.

Παραμένει, παράλληλα, η ανησυχία ότι μετά τις εκλογές μπορεί να ακολουθήσει νέο κύμα επιστράτευσης για την αναπλήρωση των απωλειών στο μέτωπο. Το Κρεμλίνο το διαψεύδει κατηγορηματικά, όμως το προηγούμενο του 2022, όταν η κινητοποίηση 300.000 εφέδρων προκάλεσε τη φυγή εκατοντάδων χιλιάδων ανδρών από τη χώρα, εξακολουθεί να βαραίνει το πολιτικό κλίμα.

Στην πολεμική κόπωση προστίθενται οι οικονομικές δυσκολίες. Η ώθηση που έδωσαν αρχικά οι μεγάλες στρατιωτικές δαπάνες έχει υποχωρήσει, ενώ η κυβέρνηση αυξάνει τους φόρους και τον εσωτερικό δανεισμό για να συγκρατήσει το δημοσιονομικό έλλειμμα.

Ο πληθωρισμός πιέζει τα εισοδήματα και οι ελλείψεις καυσίμων επηρεάζουν τις μετακινήσεις και την παραγωγή. Οι ανθρώπινες απώλειες έχουν επιβαρύνει ιδιαίτερα τις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, από τις οποίες προέρχεται μεγάλο μέρος των στρατιωτών.

Ο Ρώσος οικονομολόγος Σεργκέι Γκουρίεφ εκτιμά ότι οι πολίτες αισθάνονται πλέον πολύ πιο έντονα το κόστος του πολέμου, καθώς η ανάπτυξη έχει ουσιαστικά σταματήσει, η φορολογία αυξάνεται και ο προϋπολογισμός δέχεται ισχυρές πιέσεις, σύμφωνα με δηλώσεις του στο CNBC.

Η φθορά αποτυπώνεται και στις μετρήσεις. Το ανεξάρτητο Levada Center κατέγραψε τη δημοτικότητα του Πούτιν στο 76% τον Αύγουστο, από 87% τον Σεπτέμβριο του 2025, σύμφωνα με το Associated Press. Το ποσοστό παραμένει υψηλό, αλλά η πτώση δείχνει ότι οι συνέπειες του πολέμου αρχίζουν να αφήνουν πιο καθαρό πολιτικό αποτύπωμα.

Τριήμερη ψηφοφορία και ερωτήματα για τη διαφάνεια

Η ψηφοφορία θα διαρκέσει τρεις ημέρες και εκατομμύρια πολίτες θα μπορούν να ψηφίσουν ηλεκτρονικά. Οι ρωσικές Αρχές υποστηρίζουν ότι οι επιλογές αυτές διευκολύνουν τη συμμετοχή και συμβάλλουν στην ασφαλή διεξαγωγή των εκλογών εν μέσω πολέμου.

Οι διεθνείς επικριτές της διαδικασίας θεωρούν ότι η τριήμερη ψηφοφορία δυσκολεύει την ανεξάρτητη παρακολούθηση και διευκολύνει την άσκηση πίεσης σε δημοσίους υπαλλήλους, εργαζομένους κρατικών επιχειρήσεων, φοιτητές και άλλες ομάδες που εξαρτώνται από το κράτος.

Οι ρωσικές Αρχές απορρίπτουν τις επικρίσεις και υποστηρίζουν ότι η ψηφοφορία διεξάγεται σύμφωνα με τον νόμο. Κατηγορούν παράλληλα τις δυτικές χώρες ότι προσπαθούν να υπονομεύσουν τις εκλογές.

Κάλπες και στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας

Η ψηφοφορία πραγματοποιείται και στην Κριμαία, την οποία η Ρωσία προσάρτησε το 2014, καθώς και στα τμήματα των περιφερειών Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζια και Χερσώνα που βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο.

Σε ορισμένες από αυτές τις περιοχές η διαδικασία άρχισε νωρίτερα για λόγους ασφαλείας, σύμφωνα με τις ρωσικές Αρχές.

Με τη διεξαγωγή των εκλογών στα κατεχόμενα εδάφη, η Μόσχα επιχειρεί να ενισχύσει την εικόνα της ενσωμάτωσής τους στη Ρωσία. Η Ουκρανία και η διεθνής κοινότητα δεν αναγνωρίζουν ούτε τις προσαρτήσεις ούτε τη νομιμότητα της ψηφοφορίας στις συγκεκριμένες περιοχές.

Οι αριθμοί που θα κρίνουν την επόμενη ημέρα

Η οργάνωση του Αλεξέι Ναβάλνι, η οποία λειτουργεί πλέον από το εξωτερικό, επιχειρεί να επαναφέρει σε τροποποιημένη μορφή την τακτική της Έξυπνης Ψήφου, καλώντας τους πολίτες να στηρίξουν τους υποψηφίους που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να περιορίσουν την Ενωμένη Ρωσία στις μονοεδρικές περιφέρειες.

Άλλοι ψηφοφόροι ενδέχεται να ρίξουν άκυρο, να γράψουν το όνομα του Γιάμπλοκο στο ψηφοδέλτιο ή να μην προσέλθουν στις κάλπες. Σε ένα σύστημα όπου η εναλλαγή της εξουσίας μέσω εκλογών θεωρείται εξαιρετικά απίθανη, η αποχή μπορεί να αποτελεί όχι μόνο ένδειξη αδιαφορίας, αλλά και σιωπηρή έκφραση αποδοκιμασίας.

Όπως επισημαίνει η Ρετζίνα Σμιθ στο The Conversation, ο κίνδυνος για το Κρεμλίνο δεν περιορίζεται στο αποτέλεσμα. Βρίσκεται και στο ενδεχόμενο η συζήτηση γύρω από την ψήφο να δημιουργήσει στους δυσαρεστημένους πολίτες την αίσθηση ότι δεν είναι μόνοι.

Το πολιτικό στοίχημα Πούτιν

Η Ενωμένη Ρωσία αναμένεται να διατηρήσει την κυριαρχία της στη Δούμα, προσφέροντας στον Πούτιν ακόμη μία πολιτική νίκη. Το ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται στους αριθμούς: στο ποσοστό του κυβερνώντος κόμματος, στο εάν θα διατηρήσει τις 300 έδρες, στη συμμετοχή των ψηφοφόρων και στην έκταση της διοικητικής πίεσης που θα καταγραφεί.

Ένα υψηλό ποσοστό για το κυβερνών κόμμα, σε συνδυασμό με ικανοποιητική συμμετοχή, θα μπορούσε να δώσει στο Κρεμλίνο τη δυνατότητα να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως επιβεβαίωση της πολιτικής του. Αυτό θα αφορά τόσο τη συνέχιση του πολέμου όσο και δύσκολες αποφάσεις που ενδέχεται να ακολουθήσουν, όπως φορολογικές αυξήσεις, νέοι περιορισμοί στο Διαδίκτυο ή ακόμη και μια νέα επιστράτευση.

Αντίθετα, μια χαμηλή προσέλευση ή αισθητή υποχώρηση της Ενωμένης Ρωσίας δεν αναμένεται να θέσουν σε κίνδυνο την εξουσία του Πούτιν. Θα μπορούσαν, ωστόσο, να ερμηνευθούν ως ένδειξη ότι η κοινωνική στήριξη δεν είναι τόσο συμπαγής όσο επιδιώκει να εμφανίζει το Κρεμλίνο και ότι, έπειτα από σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου, καταγράφονται σημάδια κόπωσης.