Guardian: Ποια είναι η νέα «υπερεφαρμογή» Max στα κινητά των Ρώσων - Οι ανησυχίες για κατασκοπεία

Οι αρχές την έχουν προβάλλει ως μια εναλλακτική λύση απέναντι στο Telegram και στο WhatsApp, ενώ διασημότητες την έχουν προωθήσει μέσα από βίντεο ραπ μουσικής και κωμικά σκετς. Το φετινό καλοκαίρι, η εφαρμογή αναδείχθηκε το δημοφιλέστερο μέσο ανταλλαγής μηνυμάτων στη χώρα, όπως αναφέρει ο Guardian.

Πρόκειται για προϊόν της VKontakte, της ρωσικής εταιρείας μέσων κοινωνικής δικτύωσης που διατηρεί στενότατους δεσμούς με το ρωσικό κράτος. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν κατέχει έμμεσο μερίδιο στο Max.

Σύμφωνα με τον Guardian, το Max αποτελεί τη ρωσική εκδοχή μιας «super-app», δηλαδή μιας εφαρμογής πολλαπλών υπηρεσιών - συνδυάζοντας μία σειρά από υπηρεσίες σε μία ενιαία πλατφόρμα.

Λειτουργεί, εν προκειμένω ως πλαίσιο φιλοξενίας για μια σειρά από «mini-apps» που πλέον διευκολύνουν την καθημερινότητα στη Ρωσία, εφαρμογές τραπεζικών συναλλαγών, μια υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων που στοχεύει να αντικαταστήσει το Telegram, καθώς και εφαρμογές για βασικές κρατικές υπηρεσίες. Η πιο γνωστή super-app παγκοσμίως είναι το WeChat, η κινεζική πλατφόρμα «όλα-σε-ένα» που διευκολύνει τον κοινωνικό έλεγχο από την πλευρά του κράτους.

Ωστόσο, ενώ το WeChat αναπτύχθηκε σταδιακά μέσα σε δεκαετίες, παράλληλα με τα υπόλοιπα μέτρα ελέγχου του διαδικτύου στην Κίνα, το Max επιβλήθηκε σε έναν πληθυσμό που κάποτε απολάμβανε κατά κύριο λόγο ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Τι έδειξε η λεπτομερής έρευνα

Όπως αναφέρει ο Guardian, ύστερα από έρευνα ήρθε στο «φως» μια πληρέστερη εικόνα των ισχυρών δυνατοτήτων παρακολούθησης του Max. Αυτές ισοδυναμούν με μια «πίσω πόρτα» (backdoor) στο σύνολο του οικοσυστήματος των mini-apps του, στη συσκευή κάθε χρήστη, δήλωσε η Ρόγια Ενσάφι, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.

«Μελετούμε την κλιμάκωση του ελέγχου του διαδικτύου από τη Ρωσία την τελευταία δεκαετία», δήλωσε η Ενσάφι. «Αυτό που προσφέρει το Max είναι η πιο έξυπνη, αλλά και η πιο τρομακτική τακτική που χρησιμοποιούν κυβερνήσεις» για την παρακολούθηση των πολιτών τους.

Το Max αποτελεί «ένα πρότυπο που μπορεί να ακολουθήσει οποιαδήποτε κυβέρνηση» στην πορεία προς τον ψηφιακό αυταρχισμό, πρόσθεσε.

Αντιπροσωπεύει την αιχμή του δόρατος σε ό,τι αφορά τους στόχους που ενδέχεται σύντομα να επιδιώξουν κυβερνήσεις όπως αυτές του Ιράν, του Καζακστάν και της Ινδίας.

Η ομάδα της Ενσάφι κατάφερε να κατεβάσει την έκδοση της εφαρμογής που χρησιμοποιείται στη Ρωσία. Διαπίστωσαν ότι το Max μπορεί να τραβήξει στιγμιότυπα οθόνης (screenshots) από τις συσκευές των χρηστών –καθώς και από το περιεχόμενο των ενσωματωμένων «mini-apps» (μικρο-εφαρμογών)– εν αγνοία τους. Μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε όλες τις πληροφορίες που είναι αποθηκευμένες σε αυτές τις μικρο-εφαρμογές, στα μηνύματα και στις πληρωμές των χρηστών. Μπορεί επίσης να υποδυθεί τους χρήστες χωρίς εκείνοι να το γνωρίζουν.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί, όπως ανέφερε η Ενσάφι, ότι η εφαρμογή δεν μπορεί να παραβιάσει πλατφόρμες όπως το Telegram και το WhatsApp, εφόσον οι χρήστες τις έχουν εγκαταστήσει. Ωστόσο, η Ρωσία έχει απαγορεύσει τη χρήση και των δύο.

Πιέσεις

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τον Guardian, αξιωματούχοι, υπάλληλοι του δημόσιου τομέα, φοιτητές, εκπαιδευτικοί, ακόμη και μαθητές σχολείων έχουν δεχθεί πιέσεις να μεταφέρουν την επικοινωνία τους στη συγκεκριμένη πλατφόρμα.

«Ο διευθυντής του σχολείου μας κάλεσε τον περασμένο Μάρτιο και μας είπε ξεκάθαρα: από εδώ και στο εξής, όλα θα γίνονται μέσω του Max. Αυτό περιλάμβανε τις συνομιλίες με τους γονείς, την ανάθεση εργασιών και κάθε άλλη σχολική επικοινωνία», ανέφερε εκπαιδευτικός.

«Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει περιθώριο άρνησης, οπότε τελικά αναγκάζεσαι να χρησιμοποιήσεις την εφαρμογή», ​​πρόσθεσε.

Ο Ντανιίλ, φοιτητής στην Αγία Πετρούπολη, δήλωσε ότι κατέβασε την εφαρμογή Max λίγο πριν από την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους, αφού ενημερώθηκε ότι οι φοιτητές δεν θα είχαν πρόσβαση στα κτήρια ή τις εστίες του πανεπιστημίου χωρίς έναν κωδικό QR που παράγεται μέσω της εφαρμογής.

Από την άλλη, στους κόλπους της ρωσικής ελίτ, η χρήση του Max φαίνεται συχνά να γίνεται περισσότερο για τα προσχήματα, καθώς το Telegram και το Signal εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως για την καθημερινή επικοινωνία, σύμφωνα με διάφορα πρόσωπα με ισχυρές διασυνδέσεις και εξέχοντες επιχειρηματίες.

Ένα άτομο από τον στενό κύκλο του Κρεμλίνου δήλωσε ότι ο ίδιος και αρκετοί φίλοι του αγόρασαν δεύτερα κινητά τηλέφωνα αποκλειστικά για να εγκαταστήσουν το Max, ενώ συνέχισαν να χρησιμοποιούν τις κύριες συσκευές τους και τις εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων που προτιμούσαν, όπως και πριν.

«Όλα γίνονται για το θεαθήναι. Κανείς στον πολιτικό χώρο δεν το χρησιμοποιεί πραγματικά», δήλωσε το εν λόγω πρόσωπο, υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Οι διαφορές με το Telegram

Το Max δεν έχει καταφέρει ακόμη να αντικαταστήσει το Telegram ως βασική πηγή ειδήσεων για τους Ρώσους. Τα δημόσια κανάλια –που χρησιμοποιούνται από μέσα ενημέρωσης, bloggers και αξιωματούχους για τη μετάδοση ειδήσεων και σχολίων σε μεγάλο κοινό – παραμένουν πολύ λιγότερο ανεπτυγμένα στο Max, όπου μόνο ένας μικρός αριθμός καναλιών έχει αποκτήσει κοινό συγκρίσιμο με εκείνο των μεγαλύτερων καναλιών του Telegram.

Αρκετοί χρήστες του Max με τους οποίους επικοινώνησε η εφημερίδα Guardian δήλωσαν ότι η εφαρμογή μοιάζει πολύ με το Telegram –τη μακροχρόνια δημοφιλέστερη πλατφόρμα ανταλλαγής μηνυμάτων στη Ρωσία– όσον αφορά τον σχεδιασμό και τη λειτουργικότητά της, ωστόσο οι ανησυχίες για την ιδιωτικότητα και την παρακολούθηση ήταν έντονες.

«Όταν χρησιμοποιείς το Max, έχεις την αίσθηση ότι ποτέ δεν ξέρεις ακριβώς ποιος άλλος μπορεί να σε παρακολουθεί», δήλωσε ο Νικολάι, 34χρονος σύμβουλος στη Μόσχα.

Αν και η εφαρμογή έδειχνε σύγχρονη και καλοσχεδιασμένη, ο Νικολάι ανέφερε ότι υπήρχε πάντα κάτι ελαφρώς δυσοίωνο στη χρήση της.

«Καταλήγεις να τη χρησιμοποιείς όλο και περισσότερο, επειδή η πρόσβαση στις εναλλακτικές λύσεις γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Ωστόσο, εξακολουθεί να μην σου δίνει την αίσθηση του σωστού».