Στοιχεία για πολλαπλές μετατοπίσεις του άξονα της Γης στην εποχή των δεινοσαύρων βρήκαν επιστήμονες

Η έρευνα, με επικεφαλής τον Mathew Domeier του Πανεπιστημίου του Όσλο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, εντόπισε τέσσερις χρονικές περιόδους που παρουσιάζουν ενδείξεις συμβατές με το φαινόμενο της λεγόμενης «πραγματικής πολικής περιπλάνησης» (true polar wander). Οι ισχυρότερες ενδείξεις αφορούν τις περιόδους πριν από περίπου 150-140 εκατ. χρόνια και 100-90 εκατ. χρόνια.

Η πραγματική πολική περιπλάνηση δεν αφορά μετακίνηση των μαγνητικών πόλων ούτε την ανεξάρτητη κίνηση των ηπείρων μέσω των τεκτονικών πλακών. Πρόκειται για συνολική περιστροφή του φλοιού και του μανδύα σε σχέση με τον άξονα περιστροφής της Γης.

Το φαινόμενο μπορεί να προκύψει επειδή η Γη δεν είναι τέλεια σφαιρική. Η περιστροφή της δημιουργεί εξόγκωμα στον ισημερινό, ενώ η κατανομή της μάζας στο εσωτερικό της μεταβάλλεται λόγω της κυκλοφορίας του μανδύα, της βύθισης τεκτονικών πλακών και άλλων γεωλογικών διεργασιών. Εάν αυτή η κατανομή αποσταθεροποιηθεί αρκετά, ο στερεός πλανήτης μπορεί να αναπροσανατολιστεί.

Οι μεταβολές στη θάλασσα

Μέχρι σήμερα οι περισσότερες έρευνες βασίζονταν κυρίως σε παλαιομαγνητικά δεδομένα, δηλαδή στη μαγνητική «μνήμη» πετρωμάτων. Η νέα μελέτη ακολούθησε διαφορετική προσέγγιση, εξετάζοντας τις αρχαίες μεταβολές της στάθμης της θάλασσας.

Κατά την πραγματική πολική περιπλάνηση, ο στερεός φλοιός μετακινείται σε σχέση με το ισημερινό εξόγκωμα. Οι ωκεανοί ανταποκρίνονται σχετικά γρήγορα, ενώ ο φλοιός και ο μανδύας χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να προσαρμοστούν. Έτσι δημιουργείται ένα χαρακτηριστικό παγκόσμιο μοτίβο: σε ορισμένες περιοχές η θάλασσα προχωρεί προς τις ηπείρους, ενώ σε άλλες υποχωρεί.

Οι ερευνητές ανέλυσαν παγκόσμιους χάρτες που κατέγραφαν ποιες ηπειρωτικές περιοχές βρίσκονταν κάτω ή πάνω από τη στάθμη της θάλασσας ανά διαστήματα 10 εκατομμυρίων ετών. Στη συνέχεια συνέκριναν τις μεταβολές και εξέτασαν εάν το γεωγραφικό τους μοτίβο ταίριαζε με αυτό που θα αναμενόταν από μια πραγματική πολική περιπλάνηση. Τέσσερις περίοδοι ξεπέρασαν το στατιστικό όριο της μελέτης: πριν από 200-190, 150-140, 100-90 και 30-20 εκατ. χρόνια.

Οι πιο έντονες περίοδοι

Η ισχυρότερη ένδειξη αφορά την περίοδο 150-140 εκατ. χρόνια πριν, από την Ύστερη Ιουρασική Περίοδο έως τις αρχές της Κρητιδικής. Τότε η στάθμη της θάλασσας αυξήθηκε σε τμήματα της Νότιας Αμερικής, της Ανταρκτικής και της ανατολικής Ασίας, ενώ υποχώρησε στη νοτιοδυτική Βόρεια Αμερική, τη δυτική Ευρώπη και την ανατολική Αυστραλία. Τα αποτελέσματα συμφωνούν με παλαιότερες παλαιομαγνητικές μελέτες που είχαν επίσης προτείνει σημαντική αναπροσανατολιστική κίνηση της Γης εκείνη την περίοδο.

Ισχυρό σήμα καταγράφηκε και πριν από 100-90 εκατ. χρόνια, όταν οι θάλασσες υποχώρησαν σε μεγάλο μέρος της Νότιας Αμερικής, της δυτικής και νότιας Αφρικής και της ανατολικής Ασίας, ενώ επεκτάθηκαν στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη.

Οι δύο άλλες περίοδοι θεωρούνται λιγότερο βέβαιες. Παράλληλα, για το μεγαλύτερο μέρος του Καινοζωικού αιώνα (του γεωλογικού αιώνα όπου ανήκει και η σημερινή εποχή) δεν βρέθηκαν σαφείς ενδείξεις ταχείας πολικής περιπλάνησης.

• Διαβάστε ακόμη:
  Η Γη έχει… γείρει κατά 80 εκατοστά εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας

Το ζήτημα παραμένει αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης, καθώς άλλες πρόσφατες μελέτες έχουν καταλήξει σε διαφορετικά συμπεράσματα. Η σημασία της νέας έρευνας έγκειται στο ότι χρησιμοποιεί ένα ανεξάρτητο γεωλογικό αρχείο, διαφορετικό από τον παλαιομαγνητισμό.

Εάν τέτοιες γρήγορες αναπροσανατολίσεις πράγματι συνέβησαν επανειλημμένα, θα μπορούσαν να έχουν μεταφέρει ολόκληρες ηπείρους μέσα από διαφορετικές κλιματικές ζώνες, επηρεάζοντας θερμοκρασίες, βροχοπτώσεις, θαλάσσια περιβάλλοντα και οικοσυστήματα χωρίς να απαιτούνται αντίστοιχες μεταβολές στα αέρια του θερμοκηπίου.