«Αδιέξοδο» στις Βρυξέλλες για προϋπολογισμό και ενέργεια - «Τελεσίγραφο» Μακρόν, «πυρά» από Μέτσολα

Τα δύο «στρατόπεδα» που έχουν σχηματιστεί από τη μία ζητούν μεγαλύτερες περικοπές (οι βόρειες χώρες), ενώ οι «Φίλοι της Συνοχής», μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, αντιδρούν στον περιορισμό των κονδυλίων και ζητούν πιο ευέλικτα μέτρα κατά του υπερβολικού ενεργειακού κόστους.

Σε μία αρκετά δυναμική παρουσία, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε ότι η συμφωνία για τον προϋπολογισμό πρέπει να επιτευχθεί μέχρι το τέλος του 2026, καθώς οι προεδρικές εκλογές του Απριλίου του 2027 στη Γαλλία θα καταστήσουν πολιτικά αδύνατη την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.

Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, τους οποίους επικαλείται το Politico, ο Μακρόν ξεκαθάρισε στους υπόλοιπους ηγέτες, κατά τη διάρκεια της κλειστής συνεδρίασης το βράδυ της Πέμπτης (15/10), ότι δεν διαθέτει την πολιτική εντολή να υπογράψει μια τέτοια συμφωνία, όταν η χώρα του θα βρίσκεται πλέον σε προεκλογική περίοδο.

«Ο Γάλλος πρόεδρος είπε ότι, από τον Ιανουάριο και μετά, δεν θα υπάρχει πολιτικό περιθώριο» για την ολοκλήρωση της συμφωνίας, ανέφερε χαρακτηριστικά ένας από τους διπλωμάτες. Η παρέμβαση Μακρόν αυξάνει την πίεση προς τους Ευρωπαίους ηγέτες να ξεπεράσουν τις διαφωνίες τους και να καταλήξουν σε συμβιβασμό κατά τη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου.

Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, εξαπέλυσε «πυρά» προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, τονίζοντας ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να συμφωνεί σε φιλόδοξους στόχους και στη συνέχεια να περιορίζει τους πόρους που απαιτούνται για την υλοποίησή τους: «Δεν μπορούμε να συμφωνούμε και μετά να περικόπτουμε» είπε χαρακτηριστικά.

Χωρισμένη στα «δύο» η Ευρώπη

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες είναι οι Αυστρία, Δανία, Γερμανία, Φινλανδία, Ολλανδία και Σουηδία, που ζητούν ακόμη μεγαλύτερες περικοπές, οι οποίες θα εφαρμοστούν οριζόντια σε διάφορους τομείς του προϋπολογισμού.

Στον αντίποδα, οι 17 χώρες που συγκροτούν την ομάδα των «Φίλων της Συνοχής», αποτελούν οι Βουλγαρία, Κροατία, Κύπρος, Τσεχία, Εσθονία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία και Ισπανία, αντιτίθενται σε μια τόσο μεγάλη μείωση των κονδυλίων, καθώς επιδιώκουν να προστατεύσουν τη χρηματοδότηση της πολιτικής συνοχής.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, το οποίο θα καθορίσει τη χρηματοδότηση της αγροτικής πολιτικής, της περιφερειακής ανάπτυξης, της άμυνας, της ανταγωνιστικότητας και της στήριξης προς την Ουκρανία.

Η συμβιβαστική πρόταση που παρουσίασε η ιρλανδική προεδρία προβλέπει προϋπολογισμό ύψους 1,622 τρισ. ευρώ, μειωμένο κατά 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Παρά τις περικοπές, η πρόταση έχει προκαλέσει αντιδράσεις τόσο από τις χώρες που ζητούν περιορισμό των ευρωπαϊκών δαπανών όσο και από εκείνες που επιδιώκουν μεγαλύτερη χρηματοδότηση των παραδοσιακών πολιτικών της Ένωσης.

Η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία βρίσκονται στην πλευρά των λεγόμενων «φειδωλών», υποστηρίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές δαπάνες πρέπει να συγκρατηθούν, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι εθνικοί προϋπολογισμοί δέχονται ισχυρές πιέσεις. Από την άλλη πλευρά, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και άλλες χώρες θεωρούν ότι οι προτεινόμενες περικοπές περιορίζουν τη δυνατότητα της ΕΕ να ανταποκριθεί στις οικονομικές και γεωπολιτικές προκλήσεις.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι οι διαπραγματεύσεις θα είναι εξαιρετικά δύσκολες, τονίζοντας πως οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται ακόμη πολύ μακριά από μια συμφωνία. Μάλιστα, εκτίμησε ότι οι συνομιλίες του Δεκεμβρίου μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρονοβόρες, σχολιάζοντας χαρακτηριστικά ότι οι συμμετέχοντες θα πρέπει να έχουν μαζί τους περισσότερα πουκάμισα από όσα συνήθως.

Η Σουηδία απέρριψε το προτεινόμενο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε την πρόταση «σαφώς ανεπαρκή» και «απαράδεκτη για την Ισπανία». Οι αντίθετες αυτές τοποθετήσεις αποτυπώνουν το μέγεθος του χάσματος ανάμεσα στα κράτη-μέλη, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να καλούνται να συμφωνήσουν όχι μόνο για το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, αλλά και για την κατανομή των κονδυλίων.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, εκτίμησε ότι ο τελικός προϋπολογισμός θα μπορούσε να είναι κατά περίπου 10% έως 11% μικρότερος από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προσεγγίζει τα 2 τρισ. ευρώ. Σε συνέντευξή του στο Politico, στο περιθώριο της συνόδου, ο Κύπριος πρόεδρος ανέφερε ότι οι περικοπές ενδέχεται να φτάσουν σε διψήφιο ποσοστό.

Σημαντικές διαφωνίες και για την ενέργεια

Χωρίς συμφωνία ολοκληρώθηκε και ο πρώτος γύρος συζητήσεων των Ευρωπαίων ηγετών για τις τιμές της ενέργειας, με τη Γερμανία και ορισμένες χώρες που συμμερίζονται τις θέσεις της να καταθέτουν συμβιβαστική πρόταση για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Ανώτερος Γερμανός αξιωματούχος προειδοποίησε ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή περαιτέρω αναβολή του ζητήματος.

«Δεν μπορούμε να δεχθούμε να αναβάλλεται το ETS», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι είναι πιθανό να μην υπάρξουν συμπεράσματα για την ενέργεια κατά τη συγκεκριμένη σύνοδο. Όπως διευκρίνισε, ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα ήταν αποδεκτό για τη γερμανική πλευρά, καθώς, σύμφωνα με τον ίδιο, άλλες χώρες είναι εκείνες που πιέζουν για την έκδοση συμπερασμάτων.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι ηγέτες εξέτασαν διάφορες προτάσεις για την αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους, αναζητώντας τρόπους περιορισμού των επιβαρύνσεων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Η πρόεδρος της ΕΕ, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κάλεσε τους ηγέτες της ΕΕ να εξετάσουν τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων φυσικού αερίου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εν μέσω των αυξανόμενων κινδύνων για τον ενεργειακό εφοδιασμό τον χειμώνα, σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες και έναν αξιωματούχο της ΕΕ που μίλησαν στο Politico.

Τα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρώπης βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, καθώς οι υψηλές τιμές που διαμορφώθηκαν στις αγορές το καλοκαίρι, υπό την επίδραση του πολέμου στο Ιράν, περιόρισαν τα κίνητρα για την αναπλήρωσή τους. Ως αποτέλεσμα, η ΕΕ κινδυνεύει να εισέλθει στον χειμώνα με ανεπαρκή αποθέματα για την κάλυψη των αναγκών της.

Σύμφωνα με έγγραφα που περιήλθαν σε γνώση του Politico και περιγράφουν τα σχέδια για την αναμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου ασφάλειας εφοδιασμού φυσικού αερίου τον Νοέμβριο, εξετάζεται η παροχή κινήτρων στις εταιρείες ενέργειας για τη διατήρηση μεγαλύτερων στρατηγικών αποθεμάτων. Ωστόσο, τα σχέδια δεν προβλέπουν ρητά τη δημιουργία κρατικών στρατηγικών αποθεμάτων, τα οποία οι κυβερνήσεις θα υποχρεούνται να διατηρούν σε προκαθορισμένα επίπεδα, ανεξάρτητα από τις συνθήκες της αγοράς, ώστε να καλύπτονται ενδεχόμενες ελλείψεις εφοδιασμού.

Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί η ακριβής μορφή που θα μπορούσαν να έχουν τα αποθέματα που πρότεινε η φον ντερ Λάιεν. Ωστόσο, ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ τα περιέγραψε ως ένα μακροπρόθεσμο μέτρο προστασίας της Ένωσης από μελλοντικές διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό, αντίστοιχο με τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων που διατηρούν ήδη τα κράτη.

Η πρόταση της Αθήνας για την ενεργειακή κρίση

Παράλληλα με τη μάχη για τον προϋπολογισμό, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναζητούν κοινή απάντηση στην ενεργειακή κρίση, η οποία εξακολουθεί να επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, υπό το βάρος των διεθνών αναταράξεων και των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.

Στη συζήτηση παρενέβη ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ζητώντας χαλάρωση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να χρηματοδοτούν επιδοτήσεις και μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, αξιοποιώντας τα πρόσθετα κρατικά έσοδα που προκύπτουν από τον υψηλό πληθωρισμό.

Όπως σχολιάζει το Politico, η ελληνική πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία μεγαλύτερου δημοσιονομικού περιθωρίου για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής ακρίβειας, χωρίς να παραβιάζονται οι γενικότεροι στόχοι δημοσιονομικής σταθερότητας.

Η Αθήνα επιδιώκει να αξιοποιήσει τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που δημιουργεί η άνοδος των τιμών, ώστε να επιστρέψει μέρος αυτών των πόρων στην οικονομία μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων. Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, είναι ότι τα ισχύοντα ευρωπαϊκά όρια δαπανών περιορίζουν τις δυνατότητες των κυβερνήσεων να χρησιμοποιήσουν αυτά τα χρήματα, ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμοι δημοσιονομικοί πόροι.

Η ελληνική πρωτοβουλία συναντά, ωστόσο, τις επιφυλάξεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έχει ήδη απορρίψει αιτήματα της Αθήνας και της Ρώμης για πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία. Οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι οι συνέπειες του πληθωρισμού λαμβάνονται ήδη υπόψη στους υφιστάμενους κανόνες και προειδοποιούν ότι νέες εξαιρέσεις θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τη δημοσιονομική πειθαρχία στην ΕΕ.

Διαφάνεια στον καθορισμό τιμών ρεύματος

Στη συζήτηση για την ενέργεια παρενέβη και ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ, επαναφέροντας πρόταση που είχε παρουσιάσει για πρώτη φορά τον Ιούνιο και αφορά στη μεγαλύτερη διαφάνεια στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.

Η αυστριακή πρωτοβουλία επικεντρώνεται στον μηχανισμό διαμόρφωσης των τιμών, καθώς το φυσικό αέριο συχνά καθορίζει την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στη χονδρεμπορική αγορά, ακόμη και όταν σημαντικό μέρος της παραγωγής προέρχεται από φθηνότερες πηγές.

«Μόνο εάν γνωρίζουμε ακριβώς πώς διαμορφώνονται οι τιμές της ενέργειας μπορούμε να προχωρήσουμε στα επόμενα βήματα», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης, περιγράφοντας την πρόταση του Στόκερ.

Οι διαφωνίες επεκτείνονται και στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, με ορισμένα κράτη-μέλη να ζητούν προσωρινές αλλαγές για να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος και άλλα να προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωσή του θα μπορούσε να υπονομεύσει τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια.

Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης προτάσεις για φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών, μειώσεις φορολογικών επιβαρύνσεων και στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει διαμορφωθεί κοινή γραμμή για το εύρος και τη χρηματοδότηση των παρεμβάσεων.

Η οικονομική και στρατιωτική στήριξη στην Ουκρανία

Στην ατζέντα της Συνόδου βρίσκεται και η συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να καλούνται να διασφαλίσουν τη χρηματοδότηση των αναγκών του Κιέβου, την ώρα που ο πόλεμος με τη Ρωσία συνεχίζεται.

Η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027, από τα οποία 60 δισ. προορίζονται για στρατιωτική βοήθεια και 30 δισ. για δημοσιονομική στήριξη.

Ωστόσο, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα σχετικά με τη χρηματοδότηση των αναγκών του 2027, ενώ οι αυξημένες απαιτήσεις για την ευρωπαϊκή άμυνα προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο προϋπολογισμό.