Εκλογές στο Ισραήλ: Όσα πρέπει να ξέρετε μέσα από οκτώ ερωτήσεις - απαντήσεις

Πολλοί, μάλιστα, τις θεωρούν ως μία από τις πιο καθοριστικές εκλογικές αναμετρήσεις στην ιστορία του Ισραήλ, με παγκόσμιες προεκτάσεις.

Αν και οι δημοσκοπήσεις προβλέπουν ξεκάθαρη ήττα για τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, το γεγονός ότι το πολιτικό σύστημα είναι κατακερματισμένο σημαίνει ότι ο καθένας μπορεί να αναδειχθεί σε «ρυθμιστή» των εξελίξεων.

Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις;

Σύμφωνα με όλες τις δημοσκοπήσεις ο Νετανιάχου οδεύει προς την ήττα στις εκλογές. Οι επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου «διέλυσαν» το προφίλ του ως εγγυητή της ασφάλειας. Αν και η κοινή γνώμη έχει στηρίξει σε μεγάλο βαθμό τους πολέμους κατά της Χαμάς, της Χεζμπολάχ και του Ιράν, οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης στην ηγεσία του.

Επιπλέον οι πολιτικές της κυβέρνησής του σε ζητήματα σχέσεων θρησκείας και κράτους είναι επίσης αντιδημοφιλείς μεταξύ πολλών Ισραηλινών.

Ωστόσο, ο μακροβιότερος ηγέτης στην ιστορία του Ισραήλ είναι ένας δεινός πολιτικός επιζών, ενώ οι μέχρι τώρα δημοσκοπήσεις δεν δείχνουν μια ξεκάθαρη πορεία προς την εξουσία για τους αντιπάλους του.

Ποιοι είναι οι κυριότεροι αντίπαλοι του Νετανιάχου;

• Ο πρώην αρχηγός του στρατού, Γκάντι Άιζενκοτ - ο οποίος έχασε τον γιο του στη Γάζα - σημειώνει άνοδο στις δημοσκοπήσεις. Ο Άιζενκοτ προβάλλει την εικόνα ενός ανθρώπου εκτός του κατεστημένου, ενός στρατιωτικού και «γερακιού» σε θέματα ασφαλείας, του οποίου η ταπεινή καταγωγή και οι οικογενειακές θυσίες έρχονται σε έντονη αντίθεση με τις δεκαετίες του Νετανιάχου σε υψηλά αξιώματα και τις εκκρεμείς υποθέσεις διαφθοράς που τον βαραίνουν.

• Οι πρώην πρωθυπουργοί Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ, η συμμαχία των οποίων - παρά το γεγονός ότι βρίσκονταν σε αντίθετες πλευρές του πολιτικού φάσματος - κατάφερε να εκδιώξει τον Νετανιάχου από την εξουσία στις εκλογές του 2021. Οι δυο τους σχημάτισαν μια ετερόκλητη κυβέρνηση αποτελούμενη από φιλελεύθερα και συντηρητικά κόμματα, καθώς και - για πρώτη φορά στην ιστορία του Ισραήλ- ένα ισλαμιστικό αραβικό κόμμα. Το κυβερνητικό σχήμα κατάφερε να μείνει στην εξουσία 18 μήνες.
• Ο πρώην υπουργός Άμυνας, Αβίγκντορ Λίμπερμαν, υπήρξε κάποτε συνεργάτης και σύμμαχος του Νετανιάχου. Ακόμη πιο σκληροπυρηνικός από τον πρώην προϊστάμενό του, ο Λίμπερμαν αποχώρησε από την κυβέρνηση Νετανιάχου το 2018, κατηγορώντας τον πρωθυπουργό για υπερβολική επιείκεια απέναντι στους Παλαιστίνιους στη Γάζα. Έκτοτε, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σφοδρότερους επικριτές του Νετανιάχου.

Ποια είναι τα «καυτά» ζητήματα της κάλπης;

Το κυρίαρχο θέμα των εκλογών είναι η ασφάλεια – με τους αντιπάλους του Νετανιάχου να ασκούν έντονη κριτική για τις αστοχίες που οδήγησαν στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, κατά τις οποίες σκοτώθηκαν σχεδόν 1.200 άνθρωποι και άλλοι 251 μεταφέρθηκαν στη Γάζα ως όμηροι. Παρ' όλα αυτά, ο Νετανιάχου έχει παρουσιάσει για άλλη μια φορά τον εαυτό του ως τον «κύριο Ασφάλεια», επικαλούμενος στρατηγικές νίκες στους πολέμους που διεξάγει το Ισραήλ από το 2023.

Η στρατιωτική θητεία αποτελεί επίσης ένα μείζον ζήτημα. Ιστορικά, οι υπερορθόδοξοι Εβραίοι άνδρες που αφιερώνονται πλήρως στη θρησκευτική μελέτη απαλλάσσονταν από τη στρατιωτική θητεία, ωστόσο, μετά το ξέσπασμα του πολέμου, η πολιτική αυτή έχει καταστεί ολοένα και πιο αμφιλεγόμενη, προκαλώντας έντονες διαμάχες.

Η δικαστική μεταρρύθμιση έχει επίσης βρεθεί στο επίκεντρο της προεκλογικής περιόδου. Η κυβέρνηση Νετανιάχου εξακολουθεί να προωθεί αμφιλεγόμενα σχέδια για μεταρρυθμίσεις στο δικαστικό σύστηματα τα οποία είχαν πυροδοτήσει μαζικές διαδηλώσεις πριν από την 7η Οκτωβρίου. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι προτάσεις αυτές θα έθεταν σε κίνδυνο την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και θα απειλούσαν τη δημοκρατία.

Όπως συμβαίνει σε πολλές χώρες, το κόστος ζωής αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα. Τα τελευταία χρόνια, οι δαπάνες για τρόφιμα και στέγαση παρουσιάζουν συνεχή αύξηση.

Πώς διεξάγονται οι εκλογές στο Ισραήλ;

Οι εκλογές στο Ισραήλ είναι κοινοβουλευτικές και διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια. Η Κνεσέτ, δηλαδή το ισραηλινό κοινοβούλιο έχει 120 έδρες. Στην πράξη, λίγες συνθέσεις της Κνεσέτ έχουν ολοκληρώσει την πλήρη θητεία τους.

Το Ισραήλ εγκλωβίστηκε σε έναν κύκλο βραχύβιων κυβερνήσεων και εκλογικών αναμετρήσεων, ο οποίος ξεκίνησε το 2019 και ολοκληρώθηκε το 2022, όταν ο Νετανιάχου εξασφάλισε μια ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία και επέστρεψε στην εξουσία, ως επικεφαλής της πιο δεξιάς κυβέρνησης που είχε ποτέ το Ισραήλ.

Οι επερχόμενες εκλογές θα αποτελέσουν μία από τις σπάνιες περιπτώσεις κατά τις οποίες μια Κνεσέτ ολοκλήρωσε την πλήρη θητεία της.

Ποια είναι τα βασικά πολιτικά κόμματα;

Ο κυβερνητικός συνασπισμός του Νετανιάхoυ περιλαμβάνει το δικό του δεξιό κόμμα, το Λικούντ, το κόμμα «Θρησκευτικός Σιωνισμός» του υπουργού Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς -το οποίο τάσσεται υπέρ των εβραϊκών οικισμών- και το ακροδεξιό κόμμα «Εβραϊκή Ισχύς» του υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ.

Τα υπερορθόδοξα εβραϊκά κόμματα «Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά» και «Σας» αποχώρησαν από την κυβέρνηση το 2025, ωστόσο έχουν συμβάλει στη στήριξή της.

Στη διεκδίκηση της εξουσίας, επιδιώκοντας να εκτοπίσουν τον Νετανιάхου, βρίσκονται: το κόμμα «Γιασάρ» -που στα εβραϊκά σημαίνει «έντιμος» ή «ευθύς» - του Άιζενκοτ. Το κόμμα «Μαζί» των Μπένετ και Λαπίντ. Το κόμμα «Ισραήλ, το Σπίτι μας» του Λίμπερμαν. Επίσης υπάρχουν τέσσερα κόμματα που εκπροσωπούν σε μεγάλο βαθμό την αραβική μειονότητα - η οποία αποτελεί το 20% του πληθυσμού - και συγκεκριμένα τα Χαντάς, Τάαλ, Ράαμ και Μπαλάντ, καθώς και οι αριστεροί «Δημοκρατικοί», με επικεφαλής τον πρώην στρατηγό Γιαΐρ Γκολάν.

Γιατί οι κυβερνητικοί συνασπισμοί είναι μονόδρομος;

Οι έδρες στην Κνεσέτ κατανέμονται με το σύστημα της απλής αναλογικής σε εθνικές λίστες κομμάτων, εφόσον αυτά συγκεντρώσουν ποσοστό τουλάχιστον 3,25% των ψήφων, ποσοστό που αντιστοιχεί σε τέσσερις έδρες.

Κανένα κόμμα στο Ισραήλ δεν έχει καταφέρει ποτέ να κερδίσει απόλυτη πλειοψηφία, επομένως οι κυβερνήσεις σχηματίζονται μέσω συνασπισμών κομμάτων. Όταν προκύπτουν διαφωνίες, οι συνασπισμοί αυτοί μπορεί να καταρρεύσουν γρήγορα.

Αυτό δίνει στα μικρά κόμματα μεγάλη επιρροή όσον αφορά στο ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία και πόσο καιρό θα παραμείνει στην εξουσία. Οι πρωθυπουργοί έχουν συχνά αναγκαστεί να ικανοποιούν τα αιτήματα συγκεκριμένων ομάδων προκειμένου να διατηρήσουν την κυβέρνησή τους στην εξουσία.

Ο Νετανιάχου βασίστηκε στα υπερορθόδοξα εβραϊκά κόμματα για την πολιτική του επιβίωση. Τα αιτήματά τους - να εξαιρείται κατά κύριο λόγο η κοινότητά τους από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία - αποτελούν ζήτημα έντονης αντιπαράθεσης στο Ισραήλ, ειδικά σε μια περίοδο πολέμου.

Πότε θα μάθουμε τα αποτελέσματα;

Στις 22:00 την ημέρα των εκλογών, τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης θα δώσουν στη δημοσιότητα τα exit polls. Αυτά θα δώσουν μια ένδειξη για την κατεύθυνση της ψηφοφορίας, ωστόσο ενδέχεται να παρουσιάσουν σημαντικές αποκλίσεις, ενώ οι τρέχουσες δημοσκοπήσεις υποδεικνύουν ότι είναι απίθανο να προκύψει ξεκάθαρος νικητής.

Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα αναμένονται την επόμενη ημέρα, ενώ τα επίσημα αποτελέσματα έχουν προγραμματιστεί να ανακοινωθούν στις 4 Νοεμβρίου.

Κατόπιν διαβουλεύσεων με τους αρχηγούς των κομμάτων, ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτζογκ θα καλέσει τον ηγέτη που θεωρεί ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να σχηματίσει κυβέρνηση, προκειμένου να προχωρήσει σε αυτή τη διαδικασία.

Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από έναν μήνα. Εάν αποβεί άκαρπη, ο πρόεδρος ενδέχεται να ζητήσει από άλλον ηγέτη να δοκιμάσει να σχηματίσει κυβέρνηση. Εάν αποτύχει και αυτή η προσπάθεια, τα μέλη της Κνεσέτ μπορούν να ζητήσουν από τον πρόεδρο να δώσει την ευκαιρία σε έναν τρίτο ηγέτη. Αν αποτύχει και αυτό, τότε θα προκηρυχθούν νέες εκλογές.

Μεταξύ 2019 και 2022, στο Ισραήλ διεξήχθησαν πέντε εκλογικές αναμετρήσεις, καθώς τα κόμματα δυσκολεύονταν επανειλημμένα να συνεργαστούν.

Γιατί οι εκλογές έχουν μεγάλη σημασία για τους Παλαιστίνιους στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη;

Έναν χρόνο μετά την εκεχειρία στη Γάζα, το Ισραήλ συνεχίζει να εξαπολύει σχεδόν καθημερινά πλήγματα στην περιοχή και διατηρεί τον έλεγχο σε περισσότερο από το μισό της έκτασής της.

Περισσότεροι από 74.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί σε ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα από τις 7 Οκτωβρίου 2023, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας που ελέγχεται από τη Χαμάς, τα στοιχεία του οποίου θεωρούνται αξιόπιστα από τον ΟΗΕ.

Στη Δυτική Όχθη, οι επιθέσεις από Εβραίους εποίκους βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με τα αρχεία του ΟΗΕ, ενώ οι ισραηλινοί οικισμοί - οι οποίοι είναι παράνομοι βάσει του διεθνούς δικαίου - επεκτείνονται ραγδαία.

Επομένως, για τους Παλαιστιμένους, η σύνθεση της ισραηλινής κυβέρνησης αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη ζωή τους και την καθημερινότητά τους.

Όσον αφορά στη Γάζα, τα δύο βασικά στρατόπεδα - με επικεφαλής τον Νετανιάχου και τον Άιζενκοτ - έχουν παρόμοιες θέσεις: αμφότεροι υποστηρίζουν το ειρηνευτικό σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ, το οποίο προβλέπει ότι η Χαμάς θα παραδώσει τα όπλα της με αντάλλαγμα τη σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων από την περιοχή. Ο Άιζενκοτ δεσμεύτηκε πρόσφατα να τερματίσει την κυριαρχία της Χαμάς στην περιοχή εντός 18 μηνών, χρησιμοποιώντας στρατιωτικά μέσα, εάν χρειαστεί.

Στη Δυτική Όχθη, το στρατόπεδο του Νετανιάχου επιθυμεί, σε μεγάλο βαθμό, τη συνέχιση της πολιτικής επέκτασης των οικισμών.

Ο Άιζενκοτ υποστηρίζει γενικά τους ισραηλινούς οικισμούς, αλλά αντιτίθεται στην προώθηση του αμφιλεγόμενου σχεδίου οικιστικής ανάπτυξης «E1», το οποίο, στην πράξη, θα χώριζε τη Δυτική Όχθη στα δύο.

Επιπλέον, επιδιώκει το κλείσιμο ορισμένων μη εξουσιοδοτημένων φυλακίων εποίκων που έχουν ανεγερθεί σε παλαιστινιακή γη, τη δημιουργία προϋποθέσεων για μια οριστική ειρηνευτική διευθέτηση με τους Παλαιστίνιους, καθώς και την αυστηρή αντιμετώπιση των εξτρεμιστών Εβραίων εποίκων.

Επί δεκαετίες, πολλοί πολιτικοί του ισραηλινού κατεστημένου υποστήριζαν τη λύση των δύο κρατών - τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους που θα συνυπάρχει ειρηνικά με το Ισραήλ - αν και ο Νετανιάχου αντιτίθεται εδώ και καιρό σε αυτή.

Ωστόσο, η υποστήριξη προς αυτή την ιδέα μεταβάλλεται εδώ και χρόνια.

Στην τρέχουσα εκλογική αναμέτρηση, κανένα από τα κυριότερα εβραϊκά κόμματα δεν προβάλλει αυτή τη λύση στο πρόγραμμά του, ενώ πολλά την έχουν απορρίψει κατηγορηματικά.