Η Ουκρανία χωρίς εναλλακτική απέναντι στο Starlink - Γιατί η Ευρώπη δεν μπορεί να το αντικαταστήσει

Την ανησυχία ενίσχυσαν οι δηλώσεις του Μασκ, ο οποίος το Σάββατο (24/10) κατηγόρησε την Ουκρανία ότι παραβίασε τους όρους χρήσης του Starlink, αξιοποιώντας το για επιθέσεις με drones.

«Η παραβίαση αυτών των όρων θα οδηγήσει σε διακοπή της υπηρεσίας», έγραψε στο X, προσθέτοντας ότι, εάν το Starlink σταματούσε να λειτουργεί, «το ουκρανικό μέτωπο θα κατέρρεε αμέσως».

Παραμένει, πάντως, αδιευκρίνιστο ποιος αποφάσισε τους πρόσφατους περιορισμούς, με αντικρουόμενες τοποθετήσεις από την αμερικανική κυβέρνηση και τη SpaceX.

«Αν το κλείσουν, θα είναι απόλυτη καταστροφή»

Για τους Ουκρανούς στρατιώτες, η αξιόπιστη σύνδεση στο διαδίκτυο δεν είναι απλώς ζήτημα επικοινωνίας, αλλά μπορεί να κρίνει την έκβαση μιας στρατιωτικής επιχείρησης.

«Αν διακόψουν εντελώς τη λειτουργία του, οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές», δήλωσε στο BBC ένας Ουκρανός στρατιώτης, προσθέτοντας: «Δεν με ενδιαφέρει πόσο θα κοστίσει μια εναλλακτική λύση, όταν διακυβεύονται οι ζωές μας».

Το Starlink και το στρατιωτικών προδιαγραφών Starshield, που ανήκουν στη SpaceX, παρέχουν συνδεσιμότητα υψηλής ταχύτητας, απαραίτητη για τη μετάδοση δεδομένων και τις επιχειρήσεις με drones.

«Ακόμη και ένα ή δύο δευτερόλεπτα είναι κρίσιμα όταν μπορούμε να μεταφέρουμε δεδομένα και εντολές γρηγορότερα», εξήγησε άλλος Ουκρανός στρατιώτης.

Όπως επισημαίνει ο ερευνητής του Γαλλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, Βενσάν Τουρέ, οι επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη απαιτούν γρήγορη και σταθερή σύνδεση, καθώς ακόμη και μικρές καθυστερήσεις μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές.

Η ευρωπαϊκή εναλλακτική που δεν αρκεί

Η βασικότερη διαθέσιμη ευρωπαϊκή επιλογή είναι το OneWeb της γαλλικής Eutelsat, το οποίο διαθέτει περίπου 600 ενεργούς δορυφόρους, έναντι περισσότερων από 10.000 του Starlink. Ωστόσο, το ευρωπαϊκό δίκτυο δεν μπορεί ακόμη να προσφέρει την ίδια ευελιξία στο πεδίο της μάχης.

Η πρώην διευθύνουσα σύμβουλος της Eutelsat, Εύα Μπέρνεκε, εξήγησε στο BBC ότι τα τερματικά του OneWeb είναι μεγαλύτερα και μπορούν να εγκατασταθούν σε στρατιωτικά οχήματα, όχι όμως απαραίτητα σε μικρά drones. Είναι επίσης περίπου πέντε φορές ακριβότερα.

Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν η Ουκρανία στραφεί σε ευρωπαϊκούς παρόχους, δεν θα μπορέσει να αντικαταστήσει άμεσα όλες τις δυνατότητες του Starlink.

«Η άμυνα της Ουκρανίας δεν μπορεί να εξαρτάται από τις διαθέσεις του Τραμπ ή του Μασκ», ανέφερε ο Γάλλος ευρωβουλευτής Κριστόφ Γκρούντλερ.

Τον κίνδυνο υπογραμμίζει και η Κάρι Μπίνγκεν, επικεφαλής του προγράμματος Αεροδιαστημικής Ασφάλειας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS).

«Πρόκειται για μια κρίσιμη στρατιωτική δυνατότητα στην οποία βασίζεται η Ουκρανία, αλλά την οποία δεν ελέγχει», σημείωσε.

Govsatcom: Η προσωρινή λύση της ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει τη δυνατότητα να προσφέρει στην Ουκρανία πρόσβαση στο Govsatcom, το πρόγραμμα κοινής χρήσης δορυφορικών επικοινωνιών μεταξύ των κρατών-μελών.

Οι Βρυξέλλες βρίσκονται ήδη σε συζητήσεις με το Κίεβο, ωστόσο το σύστημα δεν μπορεί προς το παρόν να καλύψει κρίσιμες στρατιωτικές ανάγκες, όπως ο χειρισμός drones. Η κατάσταση θα μπορούσε να βελτιωθεί από τις αρχές του 2027, εφόσον ενταχθούν στο πρόγραμμα εμπορικοί πάροχοι, όπως το OneWeb.

Ακόμη και τότε, όμως, η ευρωπαϊκή λύση θα λειτουργούσε περισσότερο ως συμπληρωματικό δίκτυο παρά ως πλήρες υποκατάστατο του Starlink.

«Αν το Starlink διακοπεί, είναι καλό να υπάρχει ένας άλλος τρόπος επικοινωνίας. Όμως, σε αυτή τη φάση, δεν θα αρκεί για επιθέσεις ή αναχαιτίσεις», προειδοποίησε ο Τουρέ.

Iris²: Το ευρωπαϊκό «αντίπαλο δέος» από το 2029

Η μακροπρόθεσμη απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το Iris², ένα νέο δορυφορικό δίκτυο που σχεδιάζεται να τεθεί σε λειτουργία το 2029.

Το πρόγραμμα αναπτύσσεται από την κοινοπραξία SpaceRISE, με τη συμμετοχή των Eutelsat, SES και Hispasat, και προορίζεται κυρίως για ασφαλείς κυβερνητικές και στρατιωτικές επικοινωνίες.

Η Ουκρανία έχει λάβει διαβεβαιώσεις ότι θα μπορεί να χρησιμοποιήσει το δίκτυο από την έναρξη της λειτουργίας του.

Το Iris² θα διαθέτει 348 δορυφόρους σε χαμηλή και μέση γήινη τροχιά. Παρότι θα είναι πολύ μικρότερο από το Starlink, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο αριθμός των δορυφόρων δεν καθορίζει από μόνος του την αποτελεσματικότητα ενός συστήματος.

Ο Τουρέ εμφανίζεται, πάντως, επιφυλακτικός, εκτιμώντας ότι το Iris² δεν θα αποτελέσει από μόνο του λύση για όλες τις στρατιωτικές ανάγκες του Κιέβου.

Παράλληλα, οι φινλανδικές Nokia και ICEYE εξετάζουν την ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων δορυφορικής επικοινωνίας για την Ουκρανία, ενώ οι ευρωπαϊκοί όμιλοι Airbus, Leonardo και Thales προωθούν το Project Bromo. Πρόκειται, ωστόσο, για πρωτοβουλίες που βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.

Το κρίσιμο στοίχημα για την Ουκρανία

Η εμπειρία των τελευταίων ημερών έδειξε ότι η εξάρτηση από έναν μόνο πάροχο μπορεί να μετατραπεί σε σοβαρή επιχειρησιακή αδυναμία, ακόμη κι όταν το δίκτυό του διαθέτει σημαντικά τεχνολογικά πλεονεκτήματα.

Για τους ειδικούς, η απάντηση δεν είναι να εγκαταλείψει η Ουκρανία το Starlink, αλλά να αποκτήσει περισσότερες επιλογές, ώστε μια τεχνική βλάβη ή ένας περιορισμός να μην αφήνει τις δυνάμεις της χωρίς επικοινωνίες.

Όπως εξηγεί η Μπίνγκεν, η λογική είναι αντίστοιχη με εκείνη των δικτύων κινητής τηλεφωνίας: όταν δεν υπάρχει 5G, μπορεί να χρησιμοποιηθεί 4G ή ακόμη και 3G.

Στο πεδίο της μάχης, όμως, αυτή η εναλλαγή δεν είναι τόσο απλή. Μια πιο αργή σύνδεση μπορεί να σημαίνει καθυστέρηση στη μετάδοση εντολών ή στην αντίδραση απέναντι σε μια επίθεση.

Μέχρι να υπάρξει μια πραγματικά αξιόπιστη εναλλακτική, η Ουκρανία θα εξακολουθεί να στηρίζεται σε ένα δίκτυο που θεωρεί απαραίτητο για την άμυνά της, χωρίς να έχει τον πλήρη έλεγχο της λειτουργίας του.